PlusInterview

Choreograaf Arno Schuitemaker: ‘Mijn voorstelling is een uitnodiging om het donker in te gaan’

Vier jaar geleden presenteerde danser en choreograaf Arno Schuitemaker het bekroonde The Way You Sound Tonight. Nu keert hij terug naar het Holland Festival met een choreografie over hoop: 30 appearances out of darkness. ‘Je ziet ze niet altijd, maar iedere danser is voortdurend op het toneel. Dat voel je.’

Jacq. Algra
Choreograaf Arno Schuitemaker: ‘Ik ben niet zozeer op zoek naar bewegingen, eerder een staat van zijn waarin je als danser kunt verkeren.’ Beeld  Desiré van den Berg
Choreograaf Arno Schuitemaker: ‘Ik ben niet zozeer op zoek naar bewegingen, eerder een staat van zijn waarin je als danser kunt verkeren.’Beeld Desiré van den Berg

In de studio bovenin broedplaats De Vlugt in Amsterdam-West zijn negen dansers reeksen bewegingen aan het uitproberen. Het ene groepje focust op vloeiend, de armen horizontaal, het andere op ritme, verticaliteit en onderlijf. Tussendoor krijgen ze aanwijzingen van Arno Schuitemaker. “Ah,” klinkt het na een kwartier, “dit voelt goed.”

Een maand geleden was Schuitemaker nog in Italië voor de première van de eerste opera waar hij de choreografie voor leverde: Orphée et Eurydice in de regie van Pierre Audi. Schuitemaker verbond de twee afzonderlijke balletten uit het oorspronkelijke libretto, die zich afspelen in een boven- en onderwereld, tot een groot dansdeel waarin de energie en sfeer geleidelijk transformeren.

Het creëren van een langgerekte bewegingsstroom waarin het een zich ontwikkelt uit het ander is een handelsmerk van Schuitemakers werk, dat de afgelopen vijftien jaar in meer dan twintig landen te zien is geweest. Schuitemaker: “Ik vond het een hele interessante uitdaging om uit te zoeken hoe ik met mijn hedendaagse benadering van dans een ontmoeting met deze barokmuziek zou kunnen leveren.”

“Ik ben natuurlijk wel gewend om muziek als een belangrijk ankerpunt te gebruiken, maar dit was een compleet andere manier van werken. Je gaat uit van bestaande muziek, terwijl voor mijn eigen voorstellingen de compositie altijd parallel aan het creatieproces met de dansers in de studio wordt ontwikkeld. Dat is een traject van ideeën uitwisselen, dingen uitproberen, enzovoort. Nu was het: dit is het, muziek van bijna tweehonderdvijftig jaar oud. Maar ik merkte al snel dat ik mijn weg erin vond.”

In het donker verdwijnen

Voor 30 appearances out of darkness werkte Schuitemaker opnieuw nauw samen met componist Aart Strootman en lichtontwerper Jean Kalman. Dans, muziek en licht zijn voor hem drie pijlers die tijdens het maakproces min of meer gelijk op gaan. De componist komt regelmatig naar de studio, met de lichtontwerper zocht hij meteen bij aanvang van de repetities een aantal dingen uit in een theater. Zo kon de dialoog vanaf week één van start gaan.

“Een nieuw stuk begint altijd met iets waar ik op een bepaald moment in mijn leven mee bezig ben. Soms kan een boek een trigger zijn, dit geval was dat Chroma. A book of color van Derek Jarman. Daarin beschrijft hij op een hele poëtische manier het hele kleurenspectrum. In het hoofdstuk over de kleur zwart staan drie zinnen die iets in mij in gang zetten: ‘Is zwart hopeloos? Heeft niet elke donkere onweerswolk een zilveren rand? In donkerte ligt de mogelijkheid van hoop’.”

“Toen ik dat las dacht ik: dat er in zwart iets hoopvols kan schuilen is een prachtige paradox waar ik eigenlijk nog nooit goed over heb nagedacht. Wat kan het ons opleveren als we op die manier naar het donker kijken? We hebben natuurlijk allemaal bepaalde dingen waar we bang voor zijn, drempels waar we op een goed moment overheen moeten. Misschien kunnen we verlichting vinden door helemaal in het donker te verdwijnen en er aan de andere kant uit te komen.”

“Die gedachte werd mijn startpunt. Misschien is het wel mooi om met zijn allen in het donker te verdwijnen. Niet alleen de dansers, dat zij wat doen daar op het podium voor ons. Nee, 30 appearances wordt een ervaring waar iedereen aan kan deelnemen.”

“Het draait er in mijn werk niet om wat buiten ons om gebeurt en wat anderen doen. Het gaat erom: wat laat ik als toeschouwer toe, wat kan ik absorberen en wat gaat dat mij diep van binnen zeggen. Dat is de reden om het donker op te zoeken: er zit misschien iets in waar we allemaal wat mee kunnen. Dan denk ik ook aan het boek Hope in the dark van Rebecca Solnit, die benadrukt dat donker niet hetzelfde is als hopeloos. Mijn voorstelling is een uitnodiging om het donker in te gaan. Een onbekende ruimte.”

Nieuwsgierige houding

In de studio deelt Schuitemaker tijdens de eerste repetitie uitgebreid zijn inspiratiebronnen. Daarna start hij de muziek en beginnen zijn dansers te bewegen. “Ik ben niet zozeer op zoek naar bewegingen, eerder een staat van zijn waarin je als danser kunt verkeren. In dit geval: ik heb besloten dat ik dat donker in ga en wat voel ik? Het is spannend, eng, maar het is wat ik moet doen. Hoe vind ik het licht? Hoe kom ik erachter waar ik ben en waar ik naartoe wil?”

“De opdracht aan de dansers was om de ruimte aandachtig af te tasten. Niet alleen met de handen, maar met het hele lichaam. Vanuit zo’n nieuwsgierige houding, ontstaat op een gegeven iets. Ik ben nooit op zoek naar beweging zelf, maar naar de intentie waar die uit voortkomt. Na verloop van tijd ontwikkelt zich op een heel organische manier iets dat je samen verder kunt ontwikkelen: welk gevoel komt op, welke reactie veroorzaakt dat in het lichaam, in welke richting schuiven we het stapje voor stapje verder. Mijn werk gaat niet over het vinden van mooie bewegingen, maar over belichaming van iets. De beweging is een uitkomst, niet het doel op zich.”

“Het bewegingsmateriaal dat we uiteindelijk in 30 appearances zien is een melange van die belichaming door alle dansers. Het is echt gemaakt in samenwerking met hen, een heel diverse groep mensen. Daar kies ik bewust voor: voor de verschillen tussen mensen die vanuit eenzelfde uitgangspunt aan het werk gaan en daarbij altijd hun eigenheid behouden. Daardoor wordt het voor mij heel menselijk. Dit stuk gaat over de manier waarop ze mens zijn, niet over dat ze dansers zijn. De mens is niet meer los te koppelen van wat ze doen op het toneel.”

Uitnodiging

Welke beelden opdoemen in de ogen van de toeschouwer hangt mede van haar-/hem-/henzelf af. Wat Schuitemaker biedt is een donkere ruimte waarin telkens weer geconcentreerd bewegende mensen verschijnen.

30 appearances presenteert een grote hoeveelheid verschijningen. Maar om dingen te laten verschijnen moeten er ook dingen verdwijnen; het laten verdwijnen en laten verschijnen zijn even relevant. Het verdwijnen levert de opening, het gaat er niet alleen om wat er komt. Je ziet niet elke danser altijd, maar iedereen is wel voortdurend op het toneel. Dat voel je.”

Wat ervaar je? Tot wanneer neem je nog iets waar, hoe lang houd je nabeeld? Wanneer zie je iets nieuws? Welke beelden zie je voor je en welke zitten in je hoofd? Dat is het spel dat je volgens Schuitemaker in 30 appearances kunt verwachten.

“Het is echt een uitnodiging. Het gaat niet over mij, het is niet louter kijken naar wat de dansers doen. Ik zeg niet: zie je nou wel dat er iets moois te zien is in het donker. Dat die dansers ondertussen mooi bewegen is fijn, maar dat is niet het enige dat relevant is. Dit is een voorstelling waar je jezelf onderdeel van kunt maken. “

30 appearances out of darkness, Arno Schuitemaker: 8 t/m 10 juni, Westergas

Arno Schuitemaker: 'Dat de dansers mooi bewegen is fijn, maar dat is niet het enige dat relevant is.' Beeld Desiré van den Berg
Arno Schuitemaker: 'Dat de dansers mooi bewegen is fijn, maar dat is niet het enige dat relevant is.'Beeld Desiré van den Berg
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden