Ter Plekke

Chef kunst Jan Pieter Ekker over de nieuwe Vermeers: ‘Ik beet op mijn tong om maar niets te zeggen’

Pieter Roelofs presenteert in de Eregalerij van het Rijksmuseum. Beeld Het Rijksmuseum
Pieter Roelofs presenteert in de Eregalerij van het Rijksmuseum.Beeld Het Rijksmuseum

Het Rijksmuseum heeft dinsdagmiddag bekendgemaakt dat het drie schilderijen definitief toeschrijft aan Johannes Vermeer (1632-1675). Paroolredacteur Jan Pieter Ekker hoorde dit nieuws begin oktober dankzij een terloopse opmerking van de Vermeerkenner van het museum.

Teun Dominicus

Jan Pieter, hoe ben je dit nieuws op het spoor gekomen?

“Op 4 oktober organiseerde het Rijksmuseum een bijeenkomst voor journalisten van De Persgroep over de komende grote Vermeertentoonstelling. Wij werden welkom geheten door een medewerker van het museum, die Vermeer introduceerde als de maker van 35 schilderijen. Maar direct daarna corrigeerde Pieter Roelofs, hoofd schilder- en beeldhouwkunst van het museum, haar door te zeggen dat Vermeer 37 schilderijen heeft geproduceerd. Direct spitste ik mijn oren. Hoorde ik dat nu goed? Ik keek om mij heen en zag geen gefronste gezichten en Roelofs ging rustig door met zijn betoog over het leven van de schilder. Dat hij die veertien kinderen had en op 43-jarige leeftijd is overleden, dat soort zaken.”

Hoe zat jij bij de presentatie?

“Ik beet op mijn tong om niets te zeggen. Ook bij het vragenmoment aan het einde van de presentatie vroeg niemand naar die nieuwe Vermeers. Na afloop liep ik naar de persvoorlichter en vroeg ik hoe het zat. Zij bagatelliseerde de opmerking, maar daar ging ik niet in mee. Vervolgens bood ze me aan om een afspraak te maken. Het museum zou het nieuws begin november bekendmaken. Zo geschiedde. En ik had het eerst.”

Wat kan je ons vertellen over de schilderijen?

“Roelofs doelde op Sint Praxedis en Zittende vrouw aan het virginaal, respectievelijk in het bezit van The National Museum of Western Art in Tokyo en The Leiden Collection in New York. Over deze twee werken bestond al langere tijd discussie, maar na grondig onderzoek heeft het Rijksmuseum, samen met het Mauritshuis en Universiteit Antwerpen, geconcludeerd dat ze tot het kleine oeuvre van Vermeer horen.”

“Opvallender is de conclusie dat Meisje met de fluit een Vermeer. Vorige maand concludeerde de National Gallery of Art in Washington, de eigenaar van het schilderij, namelijk dat het géén Vermeer is. Het Rijksmuseum was op de hoogte gesteld van die uitspraak, maar is het niet eens met de beoordeling van de collega’s uit Washington.”

Kun je iets meer vertellen over hoe het Rijksmuseum tot deze conclusie is gekomen?

“Het huidige onderzoek duurt al vijf jaar. Met nieuwe technieken is veel materiaalonderzoek gedaan, ook naar een schilderij als Het melkmeisje, waarvan kenners dachten dat er niets nieuws meer aan viel te ontdekken. Maar er is niet enkel naar het materiaal gekeken, ook de maatschappelijke context werd meegewogen in het onderzoek. Voor welk segment was een schilderij gemaakt? Dat had bijvoorbeeld invloed op de precisie waarmee Vermeer schilderde. De kunstenaar Vermeer en zijn praktijken worden zo beter in de tijd geplaatst.”

Welke plek heeft Vermeer in de schildercanon?

“Hij staat tussen de groten van de zeventiende eeuw, was een van de Hollandse meesters. Zijn werk kan zich meten met dat van Rembrandt en Frans Hals. Vermeer schilderde kleine doeken, met grote verbeeldingskracht. Er zijn enkele stadsgezichten van hem, maar hij produceerde vooral intieme portretten.”

“In zijn tijd werd Vermeer gezien als de grootste schilder van Delft. Bij het Nederlandse publiek is Vermeer in 1935 geïntroduceerd, met een tentoonstelling in Museum Boijmans, het huidige Boijmans Van Beuningen, in Rotterdam. De laatste tentoonstelling in Nederland was in 1996, in het Mauritshuis in Den Haag; daar waren 22 Vermeers te zien. Voor de Vermeertentoonstelling in het Rijksmuseum zullen 28 van zijn schilderijen bij elkaar worden gebracht. Dat is heel bijzonder; ik denk niet dat dat snel nog eens zal gebeuren.”

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden