Opinie

Challenge: op zoek naar wit privilege in jezelf

Uitgeverij Atlas Contact organiseert een challenge rond de bestseller Witte suprematie & ik van ­Layla Saad, die in het Nederlands is vertaald. Heel relevant, gezien de commotie rond de vertaling van Amanda Gormans werk.

Amanda Gorman Beeld AP
Amanda GormanBeeld AP

Het was met grote trots dat uitgeverij Meulenhoff bekendmaakte dat schrijver Marieke Lucas Rijneveld de poëziebundel The Hill We Climb van de Amerikaanse inauguratiedichter Amanda Gorman gaat vertalen. Twee jonge vrouwen die vlak na elkaar internationaal doorbraken; de Booker Prizewinnaar en de dichter die tijdens de inauguratie van president Biden zoveel indruk maakte. Perfecte match, zou je denken.

Maar nee: er kwam herrie van. Want Rijneveld is wit, en Gorman geeft een stem aan een nieuwe generatie zwarte vrouwen die zich ontworstelt aan eeuwenoud, geïnstitutionaliseerd racisme. Hoe moeilijk was het geweest, klonk het, een Nederlandse schrijver/­dichter­/spoken wordartiest van kleur te vinden om Gorman te vertalen – zoveel dichter bij de kern van haar poëzie?

Om eerlijk te zijn: ik had er zelf niet zo over nagedacht. Ik ben een middelbare witte vrouw en heb vertaal­wetenschap gestudeerd. Toen werd bekendgemaakt dat dichter Gershwin Bonevacia het kinderboek van Gorman, Change Sings, a Children’s Anthem, gaat vertalen, dacht ik: waarom geen beroepsvertaler? En datzelfde dacht ik toen Rijneveld werd genoemd. We hebben zoveel literaire vertalers van naam in dit land.

Minder witte blik

En ik dacht ook: wat maakt het uit dat Rijneveld wit is? Want inderdaad, er zijn overeenkomsten tussen haar en Gorman, zoals Meulenhoff in een inderhaast gepubliceerde verklaring stelt: ze zijn beiden niet bang zich uit te spreken, in Rijnevelds geval over gendergelijkheid en mentale weerbaarheid, en beiden strijden voor een inclusieve samenleving. Bovendien was Gorman het eens met de keuze.

Maar toch wrong het, want het had, met een minder witte blik dan die van mij en veel anderen, anders gekund. En het gáát nu anders: Rijneveld gaf vrijdag, geschrokken, de opdracht terug. De commotie maakt de Nederlandse versie van Witte suprematie & ik, Hoe je privilege (h)erkent, racisme bestrijdt en de wereld verandert van de zwarte schrijver en activist Layla F. Saad zo relevant. Want, zoals zij terecht opmerkt: veel witte mensen horen de woorden ‘witte suprematie’ en denken: dat gaat niet over mij.

Haar boek is volgens Saad een ‘persoonlijk, antiracistisch hulpmiddel’, dat witte lezers confronteert en inzicht biedt in wit privilege, witte fragiliteit, wit zwijgen en de witte superioriteit in zichzelf. Saad: “Het systeem van witte suprematie is niet ontworpen door mensen die vandaag de dag leven. Maar iedereen met wit privilege houdt het wel in stand, of je nu wilt of niet en of je nu voor bent of tegen.”

Atlas Contact organiseert van 6 t/m 13 maart een online challenge gebaseerd op het boek, dat zelf voortkwam uit de 28-daagse challenge op Instagram #Meandwhitesupremacy, die wereldwijd aansloeg. Via challenge en boek kun je onderzoeken welke rol witte suprematie bij jou speelt.

‘Deelname zorgt voor een volgende stap in het antiracisme: niet alleen erover lezen, maar middels de reflectievragen zelfonderzoek doen,’ aldus de uitgeverij. ‘Dit kan confronterend zijn, voor deelnemers en anderen. Om deze reden is de challenge volledig anoniem en wordt deelnemers verzocht terughoudend te zijn over hun bevindingen op sociale media.’

Domino-effect

Saad hoopt op een domino-effect. Uitgangspunt, stelt ze, is ‘mensen met wit privilege te helpen hun eigen rol in het onderdrukkende systeem van witte suprematie te herkennen en te aanvaarden’. Het is bedoeld om ‘hen te helpen de verantwoordelijkheid te nemen en dit systeem te ontmantelen, zowel in zichzelf als hun gemeenschap.’

Als je onderdeel bent van die ‘hen’ is het precies met dergelijke zinnen dat Saad weerstand oproept. Zoals een literair recensent het verwoordde: “Een handboek dat gestoeld is op precies de paternalistische uitgangspunten die de auteur verwerpt als het om zwarte mensen gaat is daarmee ook discutabel.” Maar ik heb, gezien mijn secundaire reactie op de discussie Rijneveld/Gorman, besloten de challenge aan te gaan en lessen te leren.

Niet bedoeld als olie op het vuur: Witte suprematie & ik is vertaald door het witte duo Koen Boelens en Helen Zwaan.

www.wittesuprematieenik.com

null Beeld Het Parool
Beeld Het Parool

Witte suprematie & ik, Layla F. Saad; Atlas Contact; €19,99, 256 blz.

Layla F. Saad  Beeld Het Parool
Layla F. SaadBeeld Het Parool
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden