Review

Cees Nooteboom - 's Nachts komen de vossen

Foto Olivier Middendorp Beeld
Foto Olivier Middendorp

Het motto dat voorafgaat aan 's Nachts komen de vossen, de nieuwe verhalenbundel van Cees Nooteboom, is ontleend aan The lady in the lake, een thriller van Raymond Chandler. Moord staat in dat boek centraal en ook in de bundel van Nooteboom is de dood alomtegenwoordig. Maar juist de plotachtige kant - en dat is een verschil met Chandler - speelt bij Nooteboom een minder grote rol. 'You might have got yourself a story,' zegt de ik in het aangehaalde citaat van Chandler, waarop de riposte volgt: 'Sure. But up here we're just people.'

Om mensen, daar gaat het Nooteboom om. In alle verhalen gaat iemand dood of is iemand dood, en er wordt heel wat herdacht. Soms wordt met de deur in huis gevallen, zoals in het verhaal Laatste middag. In zijn eentje vormt de eerste zin ervan een alinea en die luidt: 'Plotseling was hij dood.' Dat blijkt wel erg plotseling te zijn en in dit verhaal wordt dan ook alsnog afscheid genomen van de dode; er blijkt toch behoefte te bestaan aan enige vertraging.

In dit verhaal spelen schildpadden een rol. De aanwezigheid van een plot mag dan niet zo belangrijk zijn, vettige symboliek gaat Nooteboom nooit uit de weg. De terugblikkende vrouw ziet een schildpad traag rondbanjeren en denkt dan: 'Schildpadden wonen (...) onder de grond als ze klein zijn, de plaats waar eigenlijk de doden thuishoren.'

Aan het einde van het verhaal krijgt ze haar dode er uiteindelijk definitief onder, en dan volgt weer zo'n typische, tikkeltje expliciete Nooteboomzin als slotzin van het verhaal: 'Ze hoorde haar eigen voetstappen op weg naar de keuken, bleef even staan, en luisterde naar hoe stil alles was.'

Tegelijkertijd met deze verhalenbundel is Nooteboom en de anderen verschenen, waarin literatuurcritica Margot Dijkgraaf verslag uitbrengt van de gesprekken die ze met Nooteboom en anderen heeft gehad over de betekenis van Nootebooms werk. Het thematisch opgezette boek (met hoofdstukken met ondertitels als Nooteboom en het reizen en Nooteboom en de cultuur) staat vol met allerlei aardige observaties. Zoals deze van Rudi Fuchs: 'Hij (Nooteboom, AS) heeft een typisch talent voor anekdotes. Zijn romans houden ook eigenlijk niet echt op. Ze gaan bij de volgende gewoon weer verder.'

Dat verschijnsel treffen we ook in deze verhalenbundel aan. In één geval wel heel letterlijk. Het verhaal Paula wordt gevolgd door het verhaal Paula II; want hoewel genoemde Paula dood is, blijkt ze nog wel wat te zeggen te hebben: 'Je hebt me opgeroepen. Je krijgt antwoord. Of je het hoort weet ik niet. Hier is een chemie aan de orde die ik niet beheers. Misschien gaat het via je huid, via die foto die je tegen het raam hebt gezet.'

Net als het symbolische gebruik van de schildpad en het benadrukken van de stilte aan het einde van een verhaal waarin definitief afscheid is genomen van een dode, heb ik bij Paula II het gevoel dat we wel heel erg dicht langs de kitsch scheren; de kitsch die een auteur als Pascal Mercier zo onleesbaar maakt. Maar het vreemde is dat dit bij Nooteboom nauwelijks stoort - ik lees hem doorgaans graag. En ik vermoed dat het feit dat hij deze kant van hem niet verstopt, dat hij die niet als iets anders presenteert, daar een rol bij speelt.

'Doden hebben weinig rechten,' noteert een verteller in één van deze verhalen. En daarbij merkt hij op dat in een goed verhaal de tijd zowel afgeschaft als aanwezig is: 'Duur was een deugd in de negentiende eeuw, Stendhal, Trollope.'

Binnen het bestek van het korte verhaal weet Nooteboom die suggestie van duur te creëren, door een opzettelijke veronachtzaming van een intrige, door een soms fijne, vettige symboliek en door het heel precies beschrijven van levens en gevoelens die geweest zijn. Dat maakt de verhalen in 's Nachts komen de vossen ontroerend. (ARIE STORM)

Cees Nooteboom - 's Nachts komen de vossen
De Bezige Bij, 17,90

Margot Dijkgraaf - Nooteboom en de anderen
De Bezige Bij, 15,00

null Beeld
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden