Plus

Cees Nooteboom laat zijn licht schijnen op de beeldende kunst

In de donderdag verschenen kloeke bundel Wat Het Oog Je Vertelt verzamelde Cees Nooteboom (82) al zijn stukken over het kijken naar kunst. 'Ik heb de neiging te zeggen dat ik sommige dingen wel goed heb gezien.'

Cees Nooteboom Beeld Roger Dohmen/HH

Cees Nooteboom is afgedaald. De schrijver komt van een bovenliggende verdieping en is in een fauteuil gaan zitten. Hij kucht even. "Eh, het klinkt idioot, en misschien is het een hele stomme vraag; maar waar gaat dit over?"

De verslaggever is even verbouwereerd. Over het boek, antwoordt hij. "O, dan is het goed," zegt Noote­boom. "Ik had van de week een interview met een Italiaans blad over Europa, en morgen staat er van mij een stuk in The Guardian over Brexit. Ik word er aan een stuk door over gevraagd, alsof ik de wijsheid in pacht heb... Maar dit gaat dus over dat dikke boek?"

Dat dikke boek is Wat Het Oog Je Vertelt. Kijken als avontuur, waarin Nooteboom zijn stukken over beeldende kunst - hij schreef ze vanaf de jaren vijftig - heeft verzameld. Over verwondering, bedrog, verbazing en ontroering. Met stukken over De Chirico, Rembrandt, Anton Corbijn, Max Neumann, en nog veel meer.

Niet verzonnen
Zijn huis in het centrum van Amsterdam is volgestouwd met boeken. Op de salontafel een Engelse vertaling van zijn Brieven aan Poseidon, Borges, Chateaubriand, Proust. "Waarom dit boek? Nou, je kunt niet altijd zelf iets verzinnen. Ik heb altijd graag over beeldende kunst geschreven, als niet-expert, als buitenstaander. Bijna altijd over oude kunst, maar ook fotografie en architectuur."

"Dat is begonnen in Spanje, waar ik ook ben gaan wonen. De doeken van Velázquez, Zurbarán. En bijna altijd over figuratieve kunst. Ik heb een handvat nodig, een menselijke situatie, een verbeelding. Iets waar je eigen verbeelding vorm aan kan geven. Wat niet wil zeggen dat ik niet van abstracte kunst houd, maar het is oneindig veel moeilijker om daar iets over te zeggen."

Hij wijst naar een abstract werk aan de muur. "Ik kan daar uren naar kijken, maar ik vind het heel moeilijk om daar echt iets over te zeggen." Wijst naar een figuratief werk aan een andere muur. "Dat is van Ysbrant, een Nederlandse schilder. Mickey Mouse die door het Noord-Koreaanse leger achterna wordt gezeten. Daar kan ik wel iets over zeggen." Hij lacht.

Cees Nooteboom Beeld Roger Dohmen/HH

Opwindend
"Sommige kunstwerken winden je op op zo'n manier dat je er over wilt schrijven. Tiepolo bijvoorbeeld. Ik ben naar Würzburg gereisd om zijn achttiende-eeuws plafondschildering te zien. Schitterend. Ik heb zo'n plezier gehad in het schrijven over Tiepolo... Ik hoop dat er een beetje uitkomt in het boek. Ik ben een onbevangen kijker die door niet al te veel kennis wordt gehinderd."

Het gesprek komt op het stuk over tentoongestelde vliegtuigen van Anselm Kiefer. Vliegtuigen waarvan het lijkt alsof ze geleefd hebben. "Of dat kunst is? Dat vraag ik me nooit af. Ik neem dat voor kennisgeving aan, het staat in een museum dus... Als ik het op straat zou zien staan zou ik denken: wat een gek ding."

Wat Het Oog Je Vertelt, die titel had hij al snel. "Je gaat naar een tentoonstelling en dan zie je iets. Je oog werkt in op je hersens, laat ik het nu maar heel primitief zeggen, en dan wordt er iets aan je verteld, maat je bent dan al bezig dat wat je ziet te veranderen, zonder dat je weet of die schilder dat nou zo bedoeld heeft."

Monniken
Wat hem opviel tijdens het weer doorlezen van al die stukken was het plezier dat hij had in het kijken. "En dan heb ik de neiging om te zeggen dat ik sommige dingen wel goed heb gezien. De zeventiende-eeuwse schilder Zurbarán bijvoorbeeld."

"Hij schilderde monniken. Wat betekent dat nou helemaal? En dan sta je op een dag voor zo'n schilderij in een klooster in Spanje en kijk je wat langer, en dan zie je dat zo'n monnik werkelijk meters witte stof aan heeft."

"En als je er dicht op zit, zie je dat dat wit helemaal geen­ wit is. Daar zit van alles in, en dan zie je dat Zurbarán een studie van kleur en van stof aan het maken was. En dan komt die verleidelijke gedachte: als je dat isoleert, heb je een abstract schilderij."

"Zurbarán als de eerste abstracte schilder. Cees Nooteboom bladert door de inhouds­opgave. "Het is wel een beetje veel, hè?" De vraag of hij zich voor kan stellen hoe het zou zijn als hij het licht in zijn ogen zou verliezen, verrast hem. "Als optimist zou ik denken: wat ik gezien heb, nemen ze me nooit meer af. Ik zou het echt vreselijk vinden. Want je kunt dan ook niet meer lezen. De lol is er dan wel af. "


Cees Nooteboom
Wat Het Oog Je Vertelt - Kijken Als Avontuur. De Bezige Bij, 640 blz., €35,99

Kousenfabriek
En met iets geestigs sluiten we ook af. Nooteboom laat beneden iets heel moois zien. "Dit komt uit Japan." Hij slaat een langwerpig boek open dat aan de wand is bevestigd. "Dit is van een ongelofelijke esthetiek. Een bloemlezing van de klassieke Japanse poëzie."

Hij pauzeert even. "Dat gelooft tenminste iedereen die geen Japans beheerst. In werkelijkheid is het de boekhouding van een kousenfabriek." Hij lacht. "Gevonden op een rommelmarkt in Japan. Heel vaak kijk ik naar dingen zonder te weten wat het is, maar het is dan tóch iets is wat je opwindt. Je ontroert." Kortom: wat het oog je vertelt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden