Plus

Catharina de Grote had paleizen vol minnaars

Catharina de Grootste, zelfgeslepen diamant van de Hermitage heet de tentoonstelling in de Hermitage Amsterdam die 18 juni opent. De ambitieuze Catharina (1729-1796) was een legendarische vrouw. Met vele, vele minaars, haar favorieten.

Portret van Catharina de Grote uit de Hermitage in Sint-Petersburg. Beeld State Hermitage Museum, St. Petersburg

Vlak bij de Nevski Prospekt, de vier kilometer lange bekendste straat van Sint-Petersburg, staat in een parkje op het Ostrovskiplein een groot standbeeld van Catharina de Grote. Het beeld werd in 1873 onthuld, en is ontworpen door Mikhail Mikeshin.

Catharina torent hoog boven het park uit. Ze is nog steeds populair onder de inwoners van Sint-Petersburg. Ze heeft onder meer het onderwijs en de levensstandaard van de inwoners sterk verbeterd. En ze stichtte de Russische Nationale Bibliotheek, pal naast het park, die in 1814 opengesteld werd voor het publiek en daarmee de oudste openbare bibliotheek van Rusland is. In die bibliotheek zijn de door Catharina de Grote opgekochte bibliotheken opgenomen van Denis Diderot en Voltaire.

Onder haar beeltenis staan prominente figuren die tijdens haar regeerperiode belangrijk voor haar waren; onder wie Jekaterina Dashkova, de eerste vrouwelijke voorzitter van de Russische Academie van Wetenschappen, generaal Alexandr Soevorov, de dichter Gavrila Derzjavin en generaal, politicus en prins Grigori Potemkin.

Favorite favoriet
Die laatste was de favoriete favoriet van Catharina de Grote. Favoriet was de benaming voor minnaar aan het Russische hof. Catharina was zeer open over haar relaties en in de literatuur over haar valt vaak de term seriële monogamie. Als een favoriet haar niet meer aanstond, werd hij weggebonjourd en weggestopt in een al dan niet voor hem gebouwd paleis.

Over de favorieten - onder anderen Sergei Saltykov (waarschijnlijk de vader van haar zoon Paul) en de militair Grigori Orlov, wiens broertje de man van Catharina, Peter III, na de machtsovername van Catharina in 1762 zou vermoorden (lees de biografieën die over Catharina de Grote zijn verschenen!), is veel geschreven. Vaak wordt het getal twaalf genoemd, maar er is ook sprake van 22 favorieten die haar tijdens haar leven 'vermaakten'.

Afgedankt
De favorieten verbleven vaak in aparte vertrekken in de paleizen die Catharina bewoonde (er was een zomer-, een winter-, een voorjaars- en najaarspaleis), zodat ze haar favoriet altijd bij de hand had.
Voor iemand favoriet werd - Grigori Potemkin die de Krim veroverde was de bekendste, hij kreeg het Taurische paleis in Sint-Petersburg toen hij door Catharina werd afgedankt als minnaar - moest hij door een 'omslachtige' keuring.

Hij moest intelligent zijn, daarvoor werd hij onder andere aan een kruisverhoor onderworpen door Grigori Potemkin zelf. Voorts werd hij door de lijfartsen van Catharina onderzocht op ziektes (lees: geslachtsziekten).

Seksuele capaciteiten
En dan was daar nog het vraagstuk van de seksuele capaciteiten. Hoe kon Catharina, die een zekere seksuele onverzadigbaarheid met zich meedroeg, er zeker van zijn dat haar nieuwe favoriet ook onder de lakens zijn mannetje zou staan? Vriendinnen van de tsarina probeerden hem uit, testten hem, en als hij goed bevonden werd, en uitgeteld in de kussens lag, was de nieuwe favoriet van Catharina 'geboren'.

De favorieten gingen ook deel uitmaken van het netwerk van de regering en het leger. Zo werd de ex-favoriet Stanislaus Poniatowski in 1764 gekroond als Stanislaus II en belandde hij op de Poolse troon. Tot haar dood was de veertig jaar jongere prins Platon Zoebov haar laatste favoriet.

Dit alles leidt misschien af van wat Catharina de Grote nog meer uitvoerde. Ze was een bevlogen staatsvrouw.

De replica van het monument voor Catharina op het Ostrovskiplein. Beeld State Hermitage Museum, Sint-Petersburg

Extreem sterke koffie
Haar secretaris Adrian Gribovski beschreef ooit de dagindeling van de toen 66-jarige Catharina de Grote: 'Ze staat om zeven uur 's ochtends op, drinkt een kopje extreem sterke zwarte koffie en zit tot negen uur in haar werkkamer te schrijven. Van negen tot twaalf hoort ze verslagen aan. Om twee uur gebruikt ze het middagmaal, daarna neemt ze de post door en leest ze. Om zes uur 's avonds beginnen de ontvangsten in de Hermitage, waarbij soms gasten in de vertrekken van de tsarina uitgenodigd worden en vervolgens tegen tienen 's avonds weer vertrekken. Een van de rituelen van de avondlijke ontvangsten was een bezoek aan het hoftheater. Om elf uur gaat ze slapen.'

Ze was bevlogen met het volk, hoewel ze moest onderkennen dat ze de adel nodig had om aan de macht te blijven, zodat radicale hervormingen van de gelijkschakeling van alle burgers geen doorgang kan vinden.
Een kleinere replica van het standbeeld is op de tentoonstelling in de Hermitage Amsterdam te zien.

Dit is de tweede aflevering in een serie van drie over Catharina de Grote. Lees hier het eerste deel.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden