Plus

Cartograaf Kingma tekent een kaart van Utopia

Cartograaf Carlijn Kingma maakte in samenwerking met Rutger Bregman het kunstproject Het weefsel der mensheideen utopische zoektocht naar een nieuwe samenleving.

Het weefsel der mensheid van Carlijn Kingma, getekend in zwarte inkt met dunne stalen architectenpennetjes.Beeld Tony Nathan

Zet Carlijn Kingma ‘aan’ en er volgt een duizelingwekkende monoloog, met veel vuur en woeste armgebaren, over haar project Het weefsel der mensheid. Kingma (29) studeerde in 2016 af aan de Faculteit Bouwkunde van de TU Delft, maar beschouwt zichzelf meer dan ­architect een kunstenaar-cartograaf van de ­hedendaagse samenleving, het verleden én de toekomst.

Op tafel in haar woning in Amsterdam haar Kaart van Utopia, die ze tot in de kleinste details in zwarte inkt tekende met dunne stalen architectenpennetjes. “Dit is de kaart waarin alle verhalen samenkomen. Dit is het metaverhaal dat ik maak, met als uitgangspunt de vraag: hoe kunnen we gezamenlijk nadenken over een duur­zame, inclusieve, sociale toekomst?”

Het begon allemaal met een voorliefde voor utopieën. “Grote verhalen over de mensheid, fictieve werelden, eilanden van onze dromen. Ik ben afgestudeerd op de geschiedenis van de utopische traditie. Utopieën werden de afgelopen honderd jaar bezien als een fort van stabiliteit – van bovenaf opgelegd en met benauwende, eindige situaties, die kunnen omslaan zoals dat in nazi-Duitsland gebeurde of tijdens het Sovjet-communisme.”

Monnikenwerk

En dat, zegt Kingma, is wat we moeten voor­komen als we over onze toekomst nadenken: “Het mooie is dat we niet weten hoe die eruitziet. Dus wat ik heb gedaan, is niet een eindige bestemming uittekenen; ik heb subjectieve kaarten gemaakt met een veelvoud van toekomstverbeeldingen, die je naast elkaar kunt leggen en waarvan je de wenselijkheid kunt bespreken en kunt toetsen in het nu. Het gaat niet om een rechte lijn afdwingen, maar om continue interactie.”

Ze werkte voor haar kaarten nauw samen met Rutger Bregman, die gelijktijdig zijn bestseller-in-wording De meeste mensen deugen schreef. “Ik kon zijn zoektocht zien en ben erbij gaan ­lezen, kon aan de hand daarvan mijn eigen ideeën vormen.” Ze hadden talloze gesprekken over de weg die de mensheid heeft afgelegd en nog te gaan heeft, waarna duizenden uren van tekenen volgden. “Monnikenwerk, natuurlijk. Wat ik moest doen, is al die informatie vertalen naar een geometrisch perspectief, naar een ­assenstelsel.”

Haar kaarten, zegt Kingma, moet je zien als een nieuwe vertelvorm van relevante maatschappelijke verhalen, waarbij ze een metafoor moest zoeken voor de mensheid. “We zijn ­geneigd die te beschrijven als een geoliede ­machine, we moeten powernappen en bijtanken. En zo richten we ook bedrijven in, als een machine, uitgestreken processen van protocollen en regels, van bovenaf gereguleerd. Terwijl de mens zich meer gedraagt, zo is ook mijn conclusie uit Rutgers boek, als sociaal samenwerkend wezen. Een orgaan, een organisme, bestaande uit verschillende soorten weefsel dat je niet moet gladstrijken. Onderlinge afhankelijkheid en samenwerking is wat ons juist sterker heeft gemaakt. We worden sterker als geheel wanneer we uitgaan van het goede in elkaar. Dan kun je ook instituties op een heel andere manier inrichten, in plaats van het slaafs volgen van protocollen.”

Complexe vragen

Het weefsel der mensheid, vanaf 29 september te zien in de overzichtstentoonstelling van Kingma’s werk in Rijksmuseum Twenthe in Enschede, is het eerste kunstwerk dat platform De Correspondent online publiceert. Kingma geeft een virtuele audiotour door het werk, waarop de bezoeker haar leiding kan volgen of zelfstandig kan inzoomen. De teksten schreef ze samen met Bregman.

“Wat ik heb getekend, zijn paden vanuit de ­geschiedenis, met begrip van het nu, naar de toekomst. Paden naar een horizon, aan de hand van protagonisten, wegbereiders, pioniers. Het is niet iets waar je oppervlakkig even iets over kunt zeggen in een mediamomentje op tv, dat besef ik wel. Je moet er de tijd voor nemen, de maatschappij die wij hebben gecreëerd is episch. Al die complexe vragen van de samen­leving probeer ik letterlijk in kaart te brengen, zodat we vanuit inzicht én verwondering kunnen praten over waar we naartoe willen. Ik hoop dat het inspireert en emancipeert om samen die denkoefeningen te doen.”

Carlijn Kingma, architectuur van het onzichtbare, vanaf 29/9 Rijksmuseum Twenthe, Enschede. Zie ook: decorrespondent.nl/hetweefseldermensheid

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden