De schaduw van de wind (2001) maakte van de voormalige reclameman Carlos Ruiz Zafón een internationale bestsellerauteur.

PlusTen Slotte

Carlos Ruiz Zafón (1964 -2020): listig regisseur van taal en psyche

De schaduw van de wind (2001) maakte van de voormalige reclameman Carlos Ruiz Zafón een internationale bestsellerauteur.Beeld Getty Images

Met zijn wonderbaarlijke vierluik Het Kerkhof der Vergeten Boeken werd Carlos Ruiz Zafón de meest gelezen Spaanse schrijver na Cervantes. Vrijdag is hij in zijn woonplaats Los Angeles op 55-jarige leeftijd overleden aan de gevolgen van darmkanker.

Drie jaar geleden was hij in Amsterdam voor de publicatie van Het labyrint der geesten, de roman waarmee hij zijn barokke vierluik Het Kerkhof der Vergeten Boeken afsloot. Vlak daarna kwam de ziekte in zijn leven die hem de pas afsneed bij zijn verdere schrijfplannen – en die hem vrijdag fataal werd. 

Zo zal de meest gelezen Spaanse schrijver na Cervantes de eeuwigheid ingaan als de schepper van die wonderbaarlijke wereld van dat ‘kerkhof’, een labyrintisch bouwsel met een geheim genootschap en alle boeken van de wereld. Boeken met een eigen ziel, die wachten op de dag dat ze overgaan naar de handen van een nieuwe lezer.

Het eerste deel De schaduw van de wind verscheen in 2001 en maakte van de voormalige reclameman een internationale bestsellerauteur, die in meer dan veertig landen werd uitgegeven. De tussendelen Het spel van de engel en De gevangene van de hemel volgden in respectievelijk 2009 en 2011.

De crux van het vierluik is dat de boeken niet op volgorde gelezen hoeven te worden. Afhankelijk bij welk deel je instapt, zo had Zafón bedacht, maakt de lezer zijn eigen reis en vallen de puzzelstukjes op een andere manier ineen: een labyrint met vier toegangsdeuren, zorgvuldig opgebouwd tot een naadloos geheel.

‘Grote fantasie’

“Hij was een man wiens hoofd continu aanstond,” zegt zijn Nederlandse uitgever Juliëtte van Wersch van Signatuur. “Hij hield zich graag op de achtergrond, hij had een grote belangstelling en fantasie, en het liefst verbleef hij in de wereld van zijn boeken.”

Het idee kwam voor Het Kerkhof der Vergeten Boeken kwam eind jaren negentig bij hem op. Hij was verhuisd van Barcelona naar Los Angeles. Een succesvolle carrière in de reclame had hij gefrustreerd achter zich gelaten. Hij wilde zichzelf opnieuw uitvinden, niet meer als een huurling iets doen omdat iemand het van hem verwachtte, maar iets dat voor hemzelf betekenis had.

Hij had al vier youngadultromans op zijn naam toen hij ineens het beeld voor zich zag van een labyrint, een sprookjesachtig stelsel van gangen en galerijen gevuld met boeken. Maar ook een visuele metafoor voor iets waarover hij zich zorgen maakte: de teloorgang van de wereld van schoonheid, kennis, het geschreven woord.

Hij reisde in zijn hoofd terug naar een vervlogen Barcelona, de ‘stad der verdoemden’, voor hecht vervlochten verhaallijnen waarin boekhandel Sempere en Zoon in de Calle Santa Ana centraal staat. En dan vooral die Zoon: Daniel Sempere, met zijn zelf opgeworpen beschermer en adviseur Fermín Romero de Torres.

“Die stad was bij hem ook bijna een personage,” zegt Záfons vertaler vanaf het eerste uur Nelleke Geel. “Wat hij deed met De schaduw van de wind, met een toetsje gothic, een tikje archaïsch taalgebruik, die veelheid aan verhaallijnen, zoiets was ik toen nog niet tegengekomen. Het was bloemrijk, een puzzel, ik kon me helemaal uitleven.”

Listig regisseur

Zafóns focus lag op de eerste helft van de vorige eeuw. Zijn wereld vol mysterie en intrige in tijden van burgeroorlog en dictatuur wordt bevolkt door welbespraakte zwervers, nooddruftige boekhandelaars, gekwelde schrijvers, sinistere creaturen, grote liefdes, duistere uitgevers en nog veel duisterder zielen.

De schrijver zag zichzelf daarbij als listig regisseur van zijn spel met taal en psyche. “Zie het als één grote show,” zei hij tijdens zijn bezoek aan Amsterdam. “Lichten uit, gordijnen open, spotlight aan, rook, spiegels en... tadaaa! Je laat de lezers toe in je brein en speelt ondertussen met het hunne. Met de taal als partituur creëer je een compositie met ritme, harmonie, dynamiek en sfeer.”

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden