PlusAlbumrecensie

Capella Amsterdam en Daniel Reuss laten pijn en verdriet op hun allermooist klinken

null Beeld

Sodeju, wat hebben Cappella Amsterdam en haar dirigent Daniel Reuss een parel van een cd gemaakt. Bijna had ik geschreven ‘het licht doen zien’, maar dat zou misplaatst zijn geweest, want er is zo ongeveer niets licht aan dit verbluffende project.

Allereerst de titel: In Umbra Mortis, wat betekent in de schaduw des doods. Dan de muziek. Die loopt, om dirigent Reuss geestige understatement in de inleiding van het cd-boekje te citeren ‘niet over van enorme levensvreugde’. Immers, ‘chromatiek is door de eeuwen heen voor componisten een belangrijk middel geweest om pijn en verdriet uit te drukken’.

Even een woord van uitleg misschien. Chromatiek, terug te voeren op het Griekse woord voor kleur (chroma) is de uitbreiding van de diatoniek, de do-re-mi-fa-sol-toonladder, met halve toonsafstanden, waarmee een componist de muziek van tussentinten kan voorzien. Hoe meer chromatiek, hoe meer schrijning en schuring mogelijk wordt of hoe dissonanter en grondtoonlozer de muziek kan klinken.

Vanaf Tristan und Isolde wordt Wagner de kampioen van het chromatisch componeren, maar hij denkt nog steeds vanuit grondtonen. In de twintigste eeuw laat Schönberg ook dit los en komt er een ontwikkeling in de avant-garde naar de antitonale totaalchromatiek van Stockhausen en Boulez. Inmiddels is de pendelbeweging van de geschiedenis weer op de weg terug naar minder chromatiek en meer grondtonen.

De Duitse componist Wolfgang Rihm (1952) is nooit een totaalchromaticus geweest, maar wel iemand die altijd chromatiek gebruikt om zijn kleurenpalet te intensiveren en die bovendien werkt vanuit een sterk ontwikkeld historisch bewustzijn. In 2006 voltooide hij Sieben Passions-Texte, motetten voor het vocale sextet Singer Pur, waarbij hij teksten koos die in de rooms-katholieke kerk werden gezongen gedurende de lijdensweek; de laatste drie dagen voor Pasen. Kernteksten in het religieuze repertoire, getoonzet door een eindeloze lijst van grote componisten, van Lassus en Palestrina tot Poulenc en MacMillan.

Voor In Umbra Mortis wisselt Reuss Rihms Sieben Passions-Texte af met zestiende-eeuwse motetten van de renaissancemeester Giaches de Wert. Het resultaat is ronduit betoverend.

‘Zing de stukken alsof het oude muziek is, dan hoor je dat het geen oude muziek is,’ zei Rihm tegen de leden van Singer Pur. En zo is het. Toch is het intrigerende aan deze combinatie dat benadrukt wordt hoe modern De Wert was, met zijn uitdrukkingsvolle gebruik van chromatiek, waarmee hij kernwoorden meer kleur geeft. Mooi is ook te horen hoe diep Rihm in de traditie is geworteld en hoe hij met nog gspannender chromatiek de tekst schildert.

Een hoogtepunt zijn de zacht en eenstemmig gezongen laatste kruiswoorden van Christus in Rihms Tenebrae factae sunt. Dat zou De Wert nooit gedurfd hebben.

Capella Amsterdam zingt deze muziek, die zich over vier eeuwen uitstrekt, werkelijk grandioos.

Klassiek

Cappella Amsterdam/Reuss
In Umbra Mortis
(Pentatone)

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden