PlusBoekrecensie

Brouwers’ ‘waargebeurde’ levensverhalen zijn een verrijking van zijn oeuvre

De bundel Alles echt gebeurd brengt de belangrijkste autobiografische teksten van Jeroen Brouwers (1940-2022) voor het eerst bij elkaar. Dat is geweldig nieuws: Brouwers was een scherpe duider van zijn literaire obsessies én zijn vormende ervaringen.

Dries Muus
Jeroen Brouwers, 2010. Beeld Michiel Hendryckx
Jeroen Brouwers, 2010.Beeld Michiel Hendryckx

Voor het bespreken van boeken is niets vereist, ‘op ruime dosissen chagrijn, vooringenomenheid, jaloezie, vulgariteit, lamlendigheid en vooral domheid na’. Aldus Jeroen Brouwers in de komische schets Zwart, bijbelzwart, kraaizwart. Daar heeft hij natuurlijk volkomen gelijk in. Maar wat moet zo’n beperkte geest dan in godsnaam zeggen over Alles echt gebeurd?

Om te beginnen – laten we het simpel houden – dat het een bundel autobiografische teksten is, die ongeveer een maand na Brouwers’ overlijden verschijnt. In de verantwoording benadrukt Lodewijk Verduin, essayist en Brouwerskenner, dat de auteur zelf terughoudend stond tegenover eerdere publicaties van zijn ‘levensberichten’: ‘Hij verstopte ze doorgaans helemaal achter in zijn essaybundels, alsof ze alleen aan toegewijde lezers konden worden prijsgegeven.’

Genadeloze zelfportretten

Dat die net niet verstopte stukken, onregelmatig verschenen tussen 1968 en 2012, nu voor het eerst bij elkaar zijn gebracht, is geweldig nieuws. In de eerste plaats omdat de geschriften op zichzelf overtuigen, stuk voor stuk: de dagboekachtige teksten en de meer verhalende, de essayistische beschouwingen van zijn werk en schrijverschap en de terugblikken op zijn leven, de even krachtige als kritische portretten van zijn ouders en de niet minder genadeloze zelfportretten.

In de tweede plaats bieden ze bij elkaar een veelzijdige, behoorlijk complete duiding van Brouwers’ leven én zijn oeuvre. Steeds zoekt hij de verbinding tussen zijn vormende ervaringen en zijn literaire obsessies, de kernthema’s in zijn leven en die in zijn boeken. ‘Ook dit tafereel – ‘het meisje en de vratige vliegen’ – komt almaar in mijn boeken terug. Wat zou dat toch kunnen betekenen?’

Hij schrijft tegelijk tastend en verklarend, peinzend en met grote stelligheid, neemt afstand en zoomt in, ziet patronen en details – een biograaf met een scherpe blik en een zo mogelijk nog scherper psychologisch inzicht.

Expliciete duiding

‘Deze gebeurtenis, of de onvergeetbare herinnering eraan, heeft mijn leven bepaald, mijn karakter bepaald, en mijn literaire werk bepaald’, schrijft Brouwers in het ‘Autobiografisch opstel’ Voorjaarsmoeheid. ‘Wie de sleutel zoekt: hier ligt hij.’

Met die expliciete duiding neemt hij een groot risico: dat zijn veelbewogen leven het werk overschaduwt, of op zijn minst vervormt, en dat de handreikingen aan literaire sleutelzoekers het mysterie of de zeggingskracht van zijn boeken teniet doen. Banaliseren. In Alles echt gebeurd zien we het tegenovergestelde: Brouwers’ duiding maakt zijn beste werk nóg fascinerender.

null Beeld

Alles echt gebeurd

Jeroen Brouwers
Atlas Contact, €24,99
400 blz.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden