Plus

Brian May: de astronoom achter de gitarist van Queen

Ooit leek Brian May voorbestemd om een verdienstelijk sterrenkundige te worden. Het liep anders, maar de wetenschap bleef kriebelen. Onlangs verscheen zijn boek Race naar de Maan 3D.

Brian May rondde na zijn carrière als gitarist van Queen alsnog zijn master astronomie af. Beeld Getty Images Europe

Je zit in een provisorisch hutje op een vulkanische bergkam, 2,5 kilometer boven zeeniveau op het Canarische eiland Tenerife. Met een zelf geknutselde spectroscoop doe je metingen aan stof dat rondzweeft in het zonnestelsel.

Als je al je data hebt vergaard, ben je druk bezig met het schrijven van je proefschrift. Maar dan… Het bandje waarin je gitaar speelt, begint eindelijk een beetje te draaien. Je geeft de muziek even voorrang en hop, zo duurt het 33 jaar voordat je je proefschrift inlevert. Studieontwijkend gedrag van de bovenste plank.

Het overkwam Brian May (72), die sinds 2008 door het leven gaat als doctor Brian May. Het bandje waarvoor zijn veelbelovende astrofysische carrière ‘even’ in de vriezer moest? De legendarische Britse rockformatie Queen.

Als May in dat hutje op Tenerife zit, is het begin jaren zeventig. Het leven van gitarist en onderzoeker is dan nog min of meer te combineren. May speelt in de band Smile, de voorloper van Queen. En ondanks een aantal optredens in de omgeving van Londen, waaronder één als openingsact voor Pink Floyd, is er nog wat tijd voor ‘randzaken’ zoals een promotieonderzoek.

Brian May
Hampton, Groot-Brittannië
19 juli 1947

1968bachelor natuurkunde behaald aan Imperial College, Londen
1970-1974promotieonderzoek naar bewegingen van de zodiacale wolk in het zonnestelsel
2007benoeming tot visiting researcher aan Imperial College
2008promotie op het proefschrift A Survey of Radial Velocities in the Zodiacal Dust Cloud
2008planetoïde 52665 Brianmay naar hem vernoemd
2008-2013chancellor van de John Mooresuniversiteit in Liverpool
2014oprichting van Asteroid Day samen met Apollo 9 astronaut Rusty Schweikart
2015lid van het New Horizonsprojectteam

Een paar jaar eerder, in 1968, had May als 21-jarige een bachelor natuurkunde afgerond aan het Londense Imperial College. In 1970 begon hij aan zijn promotieonderzoek, met als doel de bewegingen in kaart te brengen van stofdeeltjes in het zonnestelsel: deeltjes die het nooit tot planeet hebben geschopt en sinds het ontstaan van het zonnestelsel tussen en om de planeten zweven in een ringvormige stofwolk, de zogenoemde zodiacale wolk.

Knutselprojectjes

Op Tenerife bracht May met een spectroscoop de spectra in kaart van zonlicht dat op de stofdeeltjes weerkaatst. Aan de hand daarvan is te bepalen of het stof zich van je af of juist naar je toe beweegt. De spectroscoop had hij geërfd van een hoogleraar, maar moest hij eerst nog grondig herbouwen: zowel de optica als de elektronica hadden een flinke update nodig.

De spectroscoop was niet Mays eerste knutselproject. Ook de gitaar waarmee hij in de tussentijd furore maakte in Smile was van eigen makelij. De familie May had het niet breed. Samen met zijn vader moest hij het instrument daarom zelf bouwen. Achttiende-eeuws mahoniehout van een open haard, parelmoerknoppen van zijn moeders naaidoos en klepveren van een motorfiets: er was flink wat improvisatietalent voor nodig om de gitaar, die de naam Red Special kreeg, in elkaar te zetten.

Uiteindelijk was het die knutselgitaar die May wereldfaam bracht, en niet de spectroscoop. Tijdens zijn promotieonderzoek had ene Freddie Bulsara zich namelijk bij Mays band gevoegd. Bulsara veranderde zijn naam in Mercury, Smile werd Queen, en de rest is – zoals het cliché luidt – geschiedenis. In 1974 hing May de knutselspectroscoop aan de wilgen.

Stereofoto’s

Dit najaar is de Nederlandse vertaling verschenen van Race naar de maan 3D. Het boek werd samengesteld door de Amerikaanse wetenschapspublicist David J. Eicher en Brian May. Het boek vertelt het verhaal van de race tussen de Verenigde Staten en de Sovjet-Unie om wie als eerste voet op de maan zou zetten. Eicher schreef de tekst en May zorgde via zijn stereoscopie-instituut voor het beeldmateriaal, waaronder veel ‘stereo­foto’s’. Om optimaal van die foto’s te kunnen genieten, zit er een 3D-bril bij het boek.

Brian May en David J. Eicher: Race naar de Maan 3D. New Scientist, €39,99.

Toch bleef de wetenschap kriebelen. Tijdens zijn Queenjaren hield May contact met zijn maten aan het Imperial College. En na drie decennia liet hij zich overtuigen zijn proefschrift alsnog af te ronden. Hij kon voortborduren op twee publicaties die vlak voor zijn switch tot rockster, op basis van de door hem verzamelde data, waren verschenen: een in Nature (1972) en een in Monthly Notices of the Royal Astronomical Society (1974).

Geen verrassing

Het onderzoek naar de zodiacale wolk had in dertig jaar geen enorme ontwikkeling doorgemaakt, waardoor May niet helemaal opnieuw hoefde te beginnen; hij hoefde zijn bevindingen alleen van een paar updates te voorzien. In 2007, 33 jaar na dato, leverde hij zijn proefschrift A survey of radial velocities in the zodiacal dust cloud alsnog in. In 2008 ontving hij zijn bul.

Voor de collega’s waarmee May op Tenerife onderzoek had gedaan, zal het vast geen verrassing zijn geweest dat hij een PhD binnen zou slepen. Maar dat het gitaarspel dat ze daar af en toe te horen kregen – May had zijn Red Special meegenomen naar het eiland – de wereld zou veroveren, hadden ze vast niet gedacht. Het had ook zomaar anders kunnen lopen, als die verdraaide Freddie Mercury niet om de hoek was komen kijken. Wie weet wat voor een begenadigd astrofysicus de wereld is misgelopen.

Sterrenmuziek

Op het oog lijken Brian Mays muzikale carrière en zijn sterrenkundige onderzoek mijlen uit elkaar te liggen. Toch sijpelt zijn wetenschappelijke inborst af en toe door in zijn nummers. Drie voorbeelden.

’39

Dit nummer uit 1975 lijkt te gaan over een stel kolonisten dat ergens in een voorbije eeuw per zeilschip de wereld verkende. In werkelijkheid gaat het echter over een ruimteschip en beschrijft de tekst een gevolg van Einsteins speciale relativiteitstheorie: als je je voortbeweegt met de snelheid van het licht, verloopt de tijd voor jou trager dan voor een waarnemer in rust. Gevolg hiervan is dat als je met een snel ruimteschip bij de aarde vandaan vliegt en dan weer terugkeert, hier op aarde veel meer tijd is verstreken dan jij hebt ervaren. En dan kan het zomaar zijn dat – net als in dit Queennummer – iedereen die je kende inmiddels is overleden.

Star Fleet

Van Mays nerdy kant is in de rest van de Queendiscografie weinig terug te horen. Wel nam de gitarist begin jaren tachtig, toen de band een pauze had ingelast, met een paar bevriende muzikanten het nummer Star Fleet op. Een verwijzing naar Star Trek? Nee, nog nerdier: het is een cover van de tune van de Japanse sciencefictionpoppen­serie X-bomber, waar May destijds een groot fan van was.

New Horizons

Zijn laatste soloalbum, Another World, bracht May alweer ruim twintig jaar geleden uit; sindsdien is nieuw materiaal zeldzaam. Maar New Horizons, de Nasa-missie naar dwergplaneet Pluto, wist hem wel te inspireren: op 2 januari 2019 verscheen van Brian May een single met dezelfde naam, toen de sonde net het Kuipergordelobject Ultima Thule was gepasseerd.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden