Plus

Bram en Freek kwamen altijd overal mee weg

Het is een late erfenis, maar eindelijk is er dan de nalatenschap van Neerlands Hoop in Bange Dagen. Een kloeke verzamelbox met uniek materiaal vertelt het tragikomische verhaal van de cabaretgroep.

Bram Vermeulen (l) en Freek de Jonge in 1978. Beeld ANP Kippa

Om 19.45 uur stopt de auto van Freek de Jonge voor station Weesp. De cabaretier haalt het 'bezoek' persoonlijk op voor een privépreview van boek-, cd- en dvd-box Neerlands Hoop in Bange Dagen 1968-1979, die 13 maart in Carré wordt gepresenteerd.

Die biedt een uitgebreid overzicht van de wederwaardigheden van het rebelse kleinkunstduo Freek de Jonge en Bram Vermeulen, al snel liefdevol afgekort tot 'Bram en Freek'.

Thuis bij Freek en Hella de Jonge in Muiden zitten we voor een kolossaal tv-scherm, waar De Jonge de schatkist aan foto- en filmmateriaal, teksten, liedjes en memorabilia op toont uit Neerlands Hoop in Bange Dagen.

Oproep voor bijdragen
"Kijk, dit is de brief die we kregen van Wim Sonneveld in september 1968. 'Ik heb zaterdagavond geweldig genoten...' Toon Hermans zag ons nooit. En Wim Kan was niet zo tevreden, die sprak later over Bram en Preek."

"We traden op in het Shaffy Theater in Amsterdam en Bram en mij werd verteld: Wim Kan zit in de zaal. Nou, wij wilden weleens laten zien hoe snel we waren. Maar er was geen touw aan vast te knopen die avond."

De monumentale box bevat drie boeken (over Neerlands Hoop, ná Neerlands Hoop en een songboek met alle liedteksten), vijf dvd's met theatershows, de registratie van tv-programma's plus een aantal onbekende tapes, een ep en een cd met een keuze uit het liederenrepertoire.

Bovendien is ook De Code van Neerlands Hoop van regisseur Orlow Seunke erin opgenomen: een documentaire over de laatste show van het duo, in 1979 in de Stadsschouwburg Nijmegen.

De teksten voor de box zijn van de hand van Frank Verhallen, docent Nederlands, theaterrecensent en cabarethistoricus, en fotograaf Paul Roos nam beeld en vorm voor zijn rekening.

Vooral laatstgenoemde, een diehardfan, verrichtte volgens Freek 'monnikenwerk'. "Hij vindt dat Neerlands Hoop een mooie plaats in de geschiedenis verdient. Ook onze manager van toen, Just Eschedé, heeft fantastische bijdragen geleverd. En we dagen mensen nog steeds uit om materiaal te leveren."

Rebellie als rode draad
De rode draad - naar de opvatting van het establishment destijds een veel te rode draad - in het verzamelde werk van Neerlands Hoop is die van rebellie. Bram Vermeulen en Freek de Jonge, die elkaar kenden van het Amsterdamsch Studenten Corps, ontketenden een ware revolutie in de gezapige Nederlandse kleinkunst.

Kleinkunstgeschiedkundige Wim Ibo had cabaret tot dan toe nogal nuffig gedefinieerd als 'professionele literair-muzikale theaterkleinkunst in een intieme omgeving voor een intelligent publiek'.

Aan die zelfingenomenheid maakten Bram Vermeulen (Den Haag, 1946-2004) en Freek de Jonge (Westernieland, 1944) met grof geweld een einde.

Prins Bernhard en de Lockheedaffaire, de ontluistering van de psychiatrie, de actie tegen deelname van het Nederlandse voetbalelftal aan het WK in Argentinië (Bloed aan de paal), maar ook de afbraak van taboes als kanker, seks, religie, het koningshuis... Niet één heilig huis of ivoren toren was veilig voor hun sloopkogel.

Bovendien integreerden zij popmuziek in hun voorstellingen en waren ze de uitvinders van het fysieke cabaret, waarbij de grappenmaker op de barkruk werd vervangen door wild gedraaf, stuntelige acrobatiek en interactie met het publiek - veel cabaretiers van nu zijn hun op dit vlak nog altijd schatplichtig.

De Jonge en Vermeulen brachten het absurdisme in de theaters, maar ook fabuleuze flauwheid, die een genadeloze parodie leek op het klassieke cabaret.

Freek: "Was het hoogmoed? We waren naïef, begonnen gewoon. Wij veranderden het idioom. Dingen die nu vanzelfsprekend zijn, waren toen verrassend. We hadden met Neerlands Hoop de tijdgeest te pakken."

Zoals de oudejaarsconference in de Rode Haan in 1977, waarin Freek tijdens de uitzending wordt gebeld door koningin Juliana en met haar redekavelt over prins Bernhard.

"Goedemiddag... Nou, u stoort nogal. Wij zouden hier net beginnen, gaat de telefoon. Dat zult u wel geweest zijn, ja. Zegt u het eens, majesteit. Tja, zonder u was het nooit wat met hem geworden, natuurlijk. Dan had hij nou in Duitsland gezeten. Of in Breda, ja."

Rauwe stemmen
Of Bram en Freek als onvervalste activisten die Oranje opriepen het WK in 1978 in Argentinië te boycotten vanwege het wrede militaire regime. "Hartelijk welkom vanuit een Olympisch Sta­dion in Berlijn. Op de eretribune zit Adolf Hitler, geflankeerd door prins Bernhard en Pieter van Vollenhoven. (...) Op dit moment (...) is het wachten op het elftal van de Israëli."

"Het is zo (...) dat drie uur geleden hier een trein met Israëli is gearriveerd. Maar in tegenstelling tot bij een normale sportwedstrijd zijn zij reeds voor aanvang onder de douche gegaan en sindsdien nog niet teruggezien. Wel weten wij dat er op dit moment reserves uit heel Europa worden aan gevoerd en wij kunnen gaan tot ongeveer zes miljoen reserves."

Bram en Freek kwamen er altijd mee weg.

Er is een filmpje van een repetitie eind jaren zestig, in een zaaltje van de toenmalige Amsterdamsche Vrouwelijke Studentenvereeniging, waarop ze zingen. Geen geschoolde stemmen (ook een rigoureuze breuk met het cabaret van hun tijd), maar rauwe, soms huilende vocalen, als in een protestlied.

Een jaar later - het roerige, door studentendemonstraties gedomineerde 1968 - richtten Bram, Freek en Johan Gertenbach Trio Cabriolet op. De ongevaarlijke naam verraadt nog geen dwarsliggerij. "Johan was er al snel klaar mee. Die kon niet tegen onze ambities op."

De naam Neerlands Hoop in Bange Dagen is te danken aan Vermeulen. "Bram zei dat zijn moeder hem zo noemde. Het begrip was mij geheel vreemd."

Ze traden toe tot het vaderlandse amusement, waar legendes als Toon Hermans, Wim Kan en Wim Sonneveld immer garant stonden voor een verzorgde avond uit, en werden vijfde tijdens het Camerettenfestival. De jury onder voorzitterschap van, inderdaad, Wim Ibo koos voor Don Quishocking.

Maar de muzikaliteit van Bram Vermeulen en de clowneske persoonlijkheid van Freek de Jonge liepen al te zeer in het oog om na het Delftse cabaretfestival te worden vergeten.

Op het scherm in huize De Jonge vliegen de fragmenten voorbij. Een avond in Carré met de zussen Paay en de Volendamse Cats - op Neerlands Hoop viel geen peil te trekken.

Bijzondere fragmenten van de optredens van Neerlands Hoop (Dutch Hope) in 1968 in het Royal Court Theatre in Londen. "Onze grappen ontgingen de Engelsen totaal. 'Jullie kroegen sluiten om elf uur en jullie rijden links... Dat kun je beter omdraaien.' Dat soort werk."

Geen glorieus einde
Op het scherm verschijnen ook twee foto's van Bram en Freek in het theater, als ze voor aanvang van hun laatste show Neerlands Hoop Code gescheiden naar de tv kijken. De verhouding was in de loop der jaren verstoord, de botsing van twee reuzenego's was onvermijdelijk.

Het was volgens De Jonge ook mooi geweest. "Ik wilde niet de jaren tachtig in met Neerlands Hoop. Natuurlijk denk ik soms met weemoed terug aan onze jaren, zeker als je met zo'n project als dit bezig bent."

"Het einde was niet glorieus. Je zou in je leven zaken wat netter willen achterlaten. Dit was sneu, gewoonweg jammer. Want was het niet fantastisch geweest als we deze box samen hadden kunnen presenteren?"

Neerlands Hoop in Bange Dagen 1968-1979 verschijnt 13 maart bij uitgeverij Rubinstein.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden