Plus

Boudewijn Büch: benauwd van het web van verhalen

Zondag verschijnt de biografie over dichter, schrijver, mediapersoonlijkheid en verzamelaar Boudewijn Büch: over zijn verzamelwoede, web van verhalen, schreeuw om aandacht en zijn diepe eenzaamheid.

Boudewijn Büch in 1986. 'Zijn fantasie-verhalen komen niet uit het niets. Hij leek op zijn vader.' Beeld Klaas Koppe

Al snel na de dood van Boudewijn Büch (1948-2002) ontstond grote verontwaardiging in de vaderlandse pers. Hij was een charlatan, fantast en aartsleugenaar. Een man met grote schulden die met zijn rijke fantasieverhalen zijn vrienden en kennissen van alles op de mouw speldde.

"Die verontwaardiging kwam vooral van mensen die niet dicht bij hem stonden. Zijn vrienden kijken terug op een man met wie ze vreselijk konden lachen, die heel charmant was en met wie ze een fantastische vriendschap hadden. De familie, vrienden en kennissen vonden dat er een karikatuur van Boudewijn was ontstaan. Om dus het hele plaatje te vertellen was een biografie nodig," zegt Eva Rovers (38).

Zij dook vijf jaar in het leven van de dichter, schrijver, media­persoon­lijkheid en verzamelaar en schreef Boud. Het verzameld leven van Boudewijn Büch.

Persoonlijk archief
Cultuurhistorica Rovers, die eerder een biografie schreef over kunstverzamelaar Helene Kröller-Müller, kreeg toegang tot zijn persoonlijke archief in het Letterkundig Museum dat eigenlijk tot 2030 gesloten moest blijven.

In het archief zaten 67 dagboeken, ruim 2000 ontvangen brieven, 1500 foto's, duizenden knipsels van en over Büch, honderden uren audio- en videomateriaal en persoonlijke en zakelijke documenten.

"Ik begon met het schoolmateriaal, zijn rapporten, de briefjes die klasgenoten schreven toen hij met buikvliesontsteking in het ziekenhuis lag en daarna zijn dagboeken, die hij vanaf zijn achttiende tot zijn dood schreef."

Ze boog zich over zijn omvangrijke oeuvre: dertien romans, waaronder het verfilmde boek De Kleine Blonde Dood en Het Dolhuis, twintig boeken over eilanden, begraafplaatsen, rock-'n- roll, Goethe, bibliotheken en musea, 3500 columns en artikelen.

"Ik wilde Boudewijn Büch ontrafelen. Hij was ongrijpbaar, hoe toegankelijk hij ook leek. Hij betoverde mensen en was heel enthousiasmerend. Maar hij verdween achter zijn personage," aldus Rovers.

RAF-piloot
Büch, geboren op 14 december 1948 te Den Haag, groeide op in Wassenaar in een gezin met zes kinderen. Hij had een moeilijke jeugd met een tirannieke, godsdienstwaanzinnige vader met losse handjes. Büch maakte zijn jeugd mooier en minder pijnlijk met prachtige verhalen. Zijn vader was bijvoorbeeld niet een gemeenteambtenaar, zoals in werkelijkheid, maar een RAF-piloot van Joods-Duitse afkomst.

Rovers: "Boudewijn was een te kwetsbaar jongetje om in zo'n moeilijk gezin op te groeien. Zijn moeder en broers beschreven hem als een zenuwachtig kind. Zijn vader draaide thuis voor hun ogen de pasgeboren poesjes de nek om. Boudewijn droeg dan voor zijn broertjes een mis op. Zo verwerkte hij het. Hij gaf lucht aan de werkelijkheid."

Zijn vader speelde ook al een beetje met de werkelijkheid: hij droeg een nagemaakt jasje van de adelborsten, zodat het leek alsof hij een officier in opleiding was. Hij liet zich bij zijn gemeente inschrijven met een trema op zijn naam omdat zijn familie die in het verre verleden ook voerde. Rovers: "Die fantasieverhalen van Boudewijn komen niet uit het niets. Hij leek op zijn vader."

Rijk, beroemd en kunstenaar
Boudewijn wilde maar één ding: rijk en beroemd worden, én kunstenaar. Hij schreef gedichten en talloze (niet verstuurde) brieven over zijn alledaagse angsten. "Op zijn achttiende hield hij er al mee rekening dat er een biografie zou komen."

Büch verzon gedurende zijn leven vele tragische verhalen. Rovers: "Hij had een zwart-romantisch ideaal. Hij wilde een gekweld leven leiden, een dichter zijn." Goethes Die Leiden des jungen Werthers verslond hij.

Hij verzon een psychiatrische verleden, een zoon die was overleden, een Joodse vader met een oorlogstrauma die zelfmoord pleegde. Hij beweerde dat hij pedofiel was en aan parkinson en keelkanker leed.

Rovers: "Als vrienden te dichtbij kwamen of zijn verhalen in twijfel trokken, verliet hij ze. Hij eist absolute loyaliteit. Iedere afwijzing, al was het het verzetten van een afspraak of verhuizing, vatte hij op als verraad."

"Het verhaal over zijn verzonnen zoon werd hem op een dienblaadje aangereikt," zegt Rovers. Zijn lerares Marianne, op wie hij verliefd was, vernoemde haar zoon later naar Boudewijn. In een briefje aan Büch schreef ze: 'Hij is ook een beetje van jou.' Rovers: "Boudewijn had niet veel meer nodig om er een verhaal van te maken."

Ontroerende verhalen
De biografe sprak ook met deze 'zoon', Boudewijn Iskander Pronk, over wie het boek De Kleine Blonde Dood is geschreven. "Na Büchs dood spoorden de media Boudewijn Iskander op. Hij wist niet wat hem overkwam. Privé maakte foto's van hem. Ze wilden zijn verhaal horen. Hij moest er later een beetje om lachen."

Boudewijn leende vaak geld van zijn vrienden, soms duizenden guldens, en betaalde die niet terug. Van het geld kocht hij boeken of nam hij zijn vriendin mee uit eten in peperdure restaurants.

Zijn vrienden wisten dat maar konden niet boos worden op de innemende Boudewijn met zijn ontroerende verhalen en imitaties, zo bleek uit de gesprekken die Rovers met 150 mensen rondom Büch voerde, onder wie zijn moeder, broers, zijn hartsvriend Peter van Zonneveld, Redmond O'Hanlon, Adriaan van Dis, Jeroen Brouwers, Sonja Barend en Harry de Winter.

Fantastische verhalen
"Zijn vrienden koesteren geen wrok. Hij vertelde zulke fantastische verhalen dat ze er in meegingen. Ze vonden het geweldig om in zijn gezelschap te zijn. Hij had een enorme feitenkennis over literatuur en muziek."

Zijn hartsvriend en oud-klasgenoot Peter van Zonneveld geloofde tot Boudewijns dood in het bestaan van een zoontje. "Hij was verbaasd dat die niet heeft bestaan. Toch kijkt hij terug op een mooie vriendschap."
Velen hebben nog brieven van Boudewijn. Zijn toenmalige vriendin Willemijn bezat er driehonderd. "Hele originele liefdesbetuigingen."

Büch verzon tevens dat hij een miljoenenerfenis kreeg, terwijl hij in werkelijkheid door het kopen van boeken een schuld van meer dan 100.000 gulden had. Hij werd in 1978 failliet verklaard.

In 1986 verhuisde Büch van Leiden naar Amsterdam, nadat een advocaat hem had geholpen bij het saneren van zijn schulden. Hij had inmiddels zijn eigen tv-programma, Büch's Boeken, schreef voor Het Parool, de Volkskrant, NRC Handelsblad, De Tijd en Vrij Nederland en maakte vanaf 1988 dertien jaar het succesvolle tv-programma De wereld van Boudewijn Büch. Zijn jaarinkomen lag op 800.000 gulden.

Eenzaamheid
Zijn huis aan de Keizersgracht was helemaal volgebouwd met boeken, vele over sterven, zelfmoord en begraafplaatsen. Uit ruimtegebrek lagen ze in hoge stapels op een tafel en op de vloer. In zijn gedichten beschreef Büch het huis als een gevangenis.

'Soms denk ik dat mijn huis
uit boeken is gebouwd
en staat als dwangbuis
om mij heen gestouwd'

Weinigen kwamen nog het huis binnen. Zijn sociale contacten vielen weg en hij werd steeds eenzamer. "Hij schreef: 'Ik mis iemand, maar ik weet niet wie.' Het is zo simpel gezegd, maar zo waar," zegt Rovers.

Rovers: "Büch vertelde die mooie verhalen om zijn eenzaamheid weg te nemen. Maar die verhalen werden ook de oorzaak van zijn eenzaamheid."

Zijn door hemzelf geschapen imago eiste een prijs. Hij kreeg het benauwd van het web van verhalen, aldus de biografie. 'Ik vraag me telkens af of dit nog lang moet duren. Een wereld verzinnen om mezelf waar te maken. (...) Het maakt me kapot,' schreef Büch.

Rovers: "Hij begon de regie over het 'theater Büch' te verliezen. Zijn grootste angst was ontmaskerd te worden."

Hij verzorgde zichzelf slecht, at junkfood, had hoge bloeddruk en last van zijn hart. Op 23 november 2002 stierf hij aan een hartstilstand, 53 jaar oud.

Tragisch en triest
Over de na zijn dood ontstane verontwaardiging schreef Theodor Holman in Het Parool dat het er niet toe deed of de verhalen waar of niet waar waren. 'Als het allemaal waar is, is het ­tragisch en triest; en is het allemaal niet waar, dan is het op zichzelf ook weer tragisch en triest.'

Büchs fans bleef vooral zijn aanstekelijk enthousiasme in zijn tv-optredens bij. In het condoleanceregister schreef iemand dat hij niet zo vaak had gespijbeld als hij zo'n geschiedenis­leraar had gehad.

Driekwart van zijn 100.000 boeken werd geveild. Het persoonlijk archief ging naar het Letterkundig Museum. Zijn woning werd verkocht.
Rovers: "Op een willekeurige dag belde ik aan bij zijn huis. Aan de keukentafel zaten twee jonge meisjes. Een blond jongetje stond in de melk te roeren. Hij was chocolademelk aan het maken. Het was een mooi beeld. Het gezin waar Boudewijn naar zocht, woont nu in zijn huis."

Boud. Het Verzameld Leven Van Boudewijn Büch van Eva Rovers verschijnt zondag. Prijs: 29,95 euro. De bibliofiele uitgaven met linnen, half leren of perkamenten blauwzijden band kosten respectievelijk 100, 275 en 325 euro.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden