PlusPaff

Borg/McEnroe speelt wimbledonfinale precies na

In de openingsfilm van PAFF (4 t/m 8 oktober in De Hallen), Borg/McEnroe, is de wimbledonfinale uit 1980 precies geënsceneerd. De Deense Regisseur Janus Metz: 'Slag voor slag. Als een choreografie.'

Shia LaBeouf (l) en Sverrir Gudnason als John McEnroe en Björn Borg in Borg/McEnroeBeeld Julie Vrabelova

In Borg/McEnroe is te zien hoe twee van 's werelds grootste tennisiconen, het Zweedse ijskonijn Björn Borg en het Amerikaanse enfant terrible John McEnroe, zich voorbereiden op hun legendarische Wimbledonfinale in 1980. Die werd destijds omschreven als 'when ice met fire'.

De Deense regisseur Janus Metz (1974) was toen zes jaar. "Ik weet dat de televisie thuis aan stond; het was een wedstrijd die iedereen wilde zien. Maar ik weet ook zeker dat ik niet vier uur lang heb gekeken."

Zo goed als kunst
"Ik herinner me tennis vooral vanaf dat ik iets ouder ben; de opkomst van Boris Becker, Ivan Lendl... Ik was overigens geen enorme tennisfan, ik was helemaal niet zo sportief. Dat ben ik nog steeds niet. Ik houd van sport, hoor. De opwinding, het fanatisme. Sport op zijn best is zo goed als kunst."

Metz is vooral bekend door zijn overrompelende oorlogsdocumentaire Armadillo (2010). Waarom juist hij werd gevraagd voor de regie van Borg/McEnroe weet Metz ook niet. "Ik was verbaasd, vroeg me af wat het met mij te maken had; een Zweedse film over de rivaliteit tussen een Zweeds icoon en een Amerikaanse legende. Ik ben Zweeds noch Amerikaans, niet bijzonder sportief..."

"Maar ik was ook gefascineerd door bepaalde aspecten van topsport; door de inspanningen en offers die nodig zijn om de beste van de wereld te worden. Dát vond ik direct interessant."

"Dat zit ook in het scenario; het was een tennisversie van Raging bull: een aangrijpend, menselijk verhaal waarin tal van existentiële vragen aan de orde komen: waarom zijn we hier? Wat willen we bereiken in de korte tijd dat we op aarde zijn? Borg/McEnroe is wat mij betreft niet zomaar een sportfilm, hij gaat over onze grootste angsten en verlangens, over het leven, liefde, ambities en de dood."

Gedreven door demonen
Het script is ontsproten aan de fantasie van de Zweedse scenarioschrijver Ronnie Sandahl, die niet met Borg en McEnroe zelf heeft gesproken, maar wel drie jaar bezig is geweest met research. "Ronnie heeft met mensen uit hun directe omgeving gesproken, heel veel gelezen en wedstrijden gekeken. Hij heeft zich de nodige vrijheden gepermitteerd, maar is trouw gebleven aan de karakters."

"Borg en McEnroe zijn mannen die worden gedreven door bepaalde demonen en die worstelen met existentiële vragen. Ze ontmoetten elkaar en bleken elkaars perfecte tegenstander; ze zijn misschien wel de enige twee mensen op aarde die elkaar écht begrijpen."

"Toen Borg op zijn 26ste op het hoogtepunt van zijn carrière stopte met tennis, omdat hij gewoonweg niet meer kon, heeft McEnroe nog jarenlang gehoopt op zijn comeback. Omdat niemand anders het beste in hem kon oproepen, zoals Borg dat kon. Ze hadden elkaar nodig om het hoogste te bereiken. Om gelukkig te worden. Dat is het drama, daar gaat mijn film over."

Beautiful true fiction
Metz noemt Borg/McEnroe 'beautiful true fiction'. "Het is een speelfilm, geen documentaire. Soms moet je bepaalde zaken en gebeurtenissen indikken of samenvoegen, of ontmoetingen creëren om iets duidelijk te maken aan de kijker. Dat is het mooie van filmmaken, vind ik."

De tenniswedstrijden, en dan vooral de Wimbledonfinale van 1980, zijn wél heel precies nagemaakt. "We hebben alle wedstrijden tientallen keren bekeken; sleutelmomenten zijn tot in het oneindige bestudeerd. En vervolgens op de millimeter nagedaan: service McEnroe, lage forehand return Borg op de lijn, crosscourt backhand McEnroe, backhand Borg, McEnroe komt naar het net, volley, lob, enzovoort. Slag voor slag. Als een choreografie."

"We hebben hun beider speelstijl heel grondig geanalyseerd; ze speelden het spelletje op een andere manier dan het vandaag de dag wordt gespeeld. En ze hadden beiden een zeer uitgesproken stijl. Iedereen die ook maar iets van tennis weet, kent de dubbelhandige backhand van Borg."

Heel precies
"Hetzelfde geldt voor de service van John McEnroe. Het moest allemaal heel precies kloppen. Omdat er mensen zijn die zich de finale nog heel goed kunnen herinneren, en omdat sommige beelden eenvoudig online zijn terug te vinden."

Op de vraag hoe ze dat voor elkaar hebben gekregen, zwijgt Metz even. "Movie magic," zegt hij vervolgens met een lachje. "Ik wil niet alles verklappen. In sommige shots hebben we gebruikgemaakt van stand-ins, in andere hebben we digitaal de bal vervangen."

Maar het belangrijkst waren de acteurs. "We hebben eerst overwogen de hoofdrollen door tennisprofs te laten spelen, maar ik kwam er al snel achter dat die niet kunnen acteren. In elk geval niet goed genoeg."

Enorm toegewijd
De Zweedse acteur van IJslandse afkomst Sverrir Gudnason, in Nederland vooral bekend door de tv-serie Wallander, stond meteen boven aan zijn lijst. "Hij was enorm toegewijd; hij heeft zes maanden lang met privécoaches en professionele tennisspelers gewerkt en bootcamp gedaan. Zo veranderde hij in een atleet en werd hij volkomen geloofwaardig met een tennisracket in zijn hand."

Regisseur Janus MetzBeeld Eamonn mccormack/Wireimage

De Amerikaanse superster en notoire dwarsligger Shia LaBeouf (American honey, Transformers, Nymphomaniac) was ook al snel in beeld. "Hij leek me de perfecte McEnroe, maar ik dacht dat het heel moeilijk zou worden om hem te strikken voor een rol in een niet-Amerikaanse film met een voor Amerikaanse begrippen klein budget."

"Maar via via wisten we het script bij hem te bezorgen en hij was direct geïnteresseerd. 'Als je er op de een of andere manier voor kunt zorgen dat ik kan tennissen met mijn linkerhand doe ik het,' zei Shia, die rechtshandig is." Met een triomfantelijk lachje: "Zoals je in de film kunt zien, speelt hij perfect tennis met zijn linkerhand."

Zweedse superster
Minstens zo trots is Metz op het feit dat hij Stellan Skarsgard wist te strikken, de Zweedse superster die furore maakte met de Pirates of the Caribbean-films, The Avengers en de films van Lars von Trier. "Hij had al twintig jaar niet meer in een Zweedse film gespeeld; hij staat erom bekend dat hij alles weigert. Maar hij vond het script goed, wilde me ontmoeten en we konden het heel goed vinden. Hij deed mee. Mensen in Zweden vragen me nog steeds hoe ik het voor elkaar heb gekregen."

Maar de grootste troef in de cast is misschien wel Leo Borg, de tienerzoon van Björn Borg. "Ik kan het nog steeds niet geloven. Met oproepen op sociale media en bij tennisclubs lieten we weten dat we op zoek waren naar een jongen tussen de 12 en 14 jaar die geweldig kan tennissen en acteren en eruitziet als de jonge Björn. Toen kregen we een brief van Leo; hij schreef dat hij goed kon tennissen en graag naar de casting wilde komen. En ergens in een bijzin stond dat zijn vader Björn Borg was."

"In eerste instantie was ik sceptisch. In dat stadium hadden we nog helemaal niet met Björn gesproken; het was nog niet gelukt met hem in contact te komen. En ik wilde wel met hem praten, maar niet dat hij inspraak in het project zou krijgen. En ik wilde ook niet dat iemand op de set een bijzondere behandeling zou krijgen, omdat hij toevallig de zoon van Björn Borg was. En het moest al helemaal niet worden gezien als een marketingstunt."

Onvoorstelbaar
Hij besloot Leo toch uit te nodigen. "Hij was geweldig. Hij wás Björn; de gelijkenis is onvoorstelbaar. Er was geen sprake van dat we hem niet zouden nemen. Achteraf is het de allerbeste beslissing van het hele proces. Hij brengt authenticiteit in de film. En door Leo kwamen we in contact met Björn."

Metz nodigde Björn Borg uit op de set. En hij kwam kijken hoe zijn zoon het deed. "Het zorgde voor betrokkenheid van zijn kant, niks officieels hoor, maar hij steunt ons. Het was een heel bijzondere ervaring. We filmden een aantal scènes uit zijn jeugd, in zijn ouderlijk huis, dat we heel precies hadden nagebouwd. Er liepen twee acteurs rond die er precies zo uitzagen als zijn ouders. Het was een vreemde gewaarwording voor hem."

Toen de film klaar was, heeft Metz een kopie naar Borg en McEnroe gestuurd. "Van McEnroe hebben we helaas nog niets gehoord. Maar Björn heeft hem gezien en hij reageerde heel positief: hij was geraakt door de manier waarop we hem hebben geportretteerd."

De tweede editie van PAFF, het filmfestival van Het Parool, distributeur September Film en De Filmhallen, is van 4 tot en met 8 oktober in De Hallen. Kijk voor kaarten en het volledige programma op www.paff.nl.

McEnroe en Borg, juli 1980Beeld Michael Cole

De finale (let op: spoilers!)

'De kampioen was wat langzaam van start gegaan. Hij wilde nog wel eens een simpel balletje in het net plaatsen en aan de overkant van de baan zag John McEnroe deze toch wel verrassend te noemen ontwikkeling met genoegen aan,' schreef Gerard Verdaasdonk in zijn verslag van de Wimbledon-finale Borg/McEnroe in Het Parool van maandag 7 juli 1980.

In een tweede, zeer bloemrijk stuk noteerde Verdaasdonk dat Björn Borg met het behalen van zijn vijfde Wimbledon-titel 'het niet onaanzienlijke bedrag van 20.000 dollar op zijn toch al imponerende bankrekening zou bijschrijven. De ondanks zijn pas 24 jaren al meervoudig miljonair, die zich voor de zekerheid nog maar in het belastingparadijs Monte Carlo heeft gevestigd, speelt dan ook allang niet meer alleen voor het geld zijn potje tennis.'

'Ik wil dat iedereen zich mij zal herinneren als de beste speler die ooit op aarde heeft rondgelopen,' sprak Borg openhartig na afloop van de wel buitengewoon spannende Wimbledon-finale. (...) Maar omdat Borg zelf ook wel besefte dat zijn huidige levensdroom na zijn zege op de Amerikaan alle kans maakt om op zeer korte termijn uit te komen, zo dat niet allang gebeurd is, begreep de Zweedse kampioen dat er tevens een tijd voor iets anders moest worden vrijgemaakt.

'Vanavond ga ik mij eens lekker bezatten,' deelde hij kort na zijn vijfsetter de verzamelde pers met een guitig gezicht mede.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden