PlusBoekrecensie

Boekenweekessay van Roxane van Iperen: De groep wint het van de rechtvaardigheid

Schedels van slachtoffers van de Rwandese genocide in het Kigali Genocide Memorial. Beeld AFP / Ludovic Marin
Schedels van slachtoffers van de Rwandese genocide in het Kigali Genocide Memorial.Beeld AFP / Ludovic Marin

Waarom gaan groepen volstrekt ‘normale’ mensen mee in gedrag dat immoreel of zelfs illegaal is, en welke rechtvaardiging vinden ze daarvoor?’ Die vraag is het leidmotief van de loopbaan van juriste en schrijver Roxane van Iperen (1967), én haar boekenweekessay De genocidefax. Als je aan mensen vraagt wat zij hadden gedaan in de Tweede Wereldoorlog dichten velen zich te gemakkelijk een rol als verzetsheld toe, merkt Van Iperen. ‘Kijkend naar de geschiedenis en mijn eigen levensloop, geloof ik dat je het om moet draaien; Beslissingen op basis van het eigen geweten vormen de uitzondering’.

VN-commandant Roméo Dallaire is hét voorbeeld van die uitzondering. In de zogenaamde ‘genocidefax’ die hij op 11 januari 1994 vanuit Rwanda verstuurde naar de VN, doet hij een dringend verzoek om bescherming van de informant die genocide van de Hutu’s op de Tutsi’s voorspelt. Het verbijsterende antwoord is ‘nee’. Lijdzaam moet hij toezien hoe zijn Belgische blauwhelmen in de buik van een C130 Herculesvliegtuig verdwijnen van Rwandese grond. De wel aanwezige VN-hulp is slechts op evacuatie van westerlingen gericht.

De burgeroorlog in Rwanda werd door de westerse media verslagen als een chaotisch conflict tussen primitieve volkeren, maar die waterscheiding tussen de Hutu’s en Tutsi’s in Rwanda was nota bene ooit door de Belgen geïnstitutionaliseerd en was in zekere zin de aanloop van deze genocide geweest, schetst Van Iperen.

Het probleem met dergelijke conflicten is dat ze vaak een ver-van-ons-bedshow blijven en daarom zo bevattelijk zijn voor oorlogsretoriek en –propaganda. Door de juiste vragen te stellen weet Van Iperen zowel het historische drama, de internationale hypocrisie als het persoonlijke lijden van Dallaire dichtbij te brengen . Ze trekt parallellen met conflicten dichter bij de Nederlandse lezer, maar ook met immoreel groepsgedrag op de werkvloer.

Trouw en loyaliteit aan de groep zijn over het algemeen groter dan ons verlangen naar rechtvaardigheid, is de conclusie. Je zou De genocidefax ook kunnen lezen als een ode aan de miskende Dallaire; eenling en dwarsdenker. Een prachtig essay waarmee Van Iperen het geweten tart.

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden