Plus

Boek over misbruik: 'Kind moet vroeg eigen grenzen leren kennen'

Hoe gaat een dader van seksueel misbruik te werk? Harriet Hofstede schreef een boek voor jongeren en ouders. 'Daders manipuleren de omgeving van slachtoffers.'

Beeld Getty Images

Niet de vieze man in het park, maar je eigen oom of de vader van een vriendinnetje: tachtig procent van het seksueel misbruik wordt gepleegd door familie of bekenden. Om meer inzicht te geven in de manier waarop kinderen worden ingepalmd, zette gezondheidspsycholoog Harriet Hofstede haar ervaringen uit de Amsterdamse praktijk op papier. Het boek is geschreven voor jongeren vanaf dertien jaar en hun ouders.

De omvang van seksueel misbruik is moeilijk te bepalen, omdat niet alle slachtoffers zich melden en ook niet alle meldingen op waarheid berusten. Volgens Corinne Dettmeijer-Vermeulen, Nationaal Rapporteur Mensenhandel en Seksueel Geweld tegen Kinderen, worden jaarlijks 62.000 kinderen voor de eerste keer slachtoffer van seksueel geweld. 1 op de 3 kinderen maakte ooit een vorm van strafbaar seksueel geweld mee. Slachtoffers hebben een grotere kans op psychiatrische aandoeningen en leiden vaak een korter en ongelukkiger leven.

Hofstede schreef haar boek voordat de #MeToo-actie losbarstte, maar ze is niet verbaasd over de omvang ervan. Wel denkt ze dat er nog relatief weinig jongens over hun misbruik spreken.

U beschrijft een jongen die door zijn tante wordt misbruikt. Hoe gangbaar is dat?
"Minder dan een man die een meisje misbruikt, maar het gebeurt wel. Zo'n jongen zegt dan tegen zijn vrienden dat hij zijn tante heeft geneukt. Dat is de machoversie. In het echt heeft hij er last van, want hij wilde het niet."

"Als een jongen wordt misbruikt door zijn oom, ligt het nog gecompliceerder. De schaamte is heel groot, zeker als het slachtoffer seksueel opgewonden raakte - dan speelt de angst voor homo te worden uitgemaakt. Dat een jongen een erectie krijgt, wil niet zeggen dat hij instemt met seks. Dat is gewoon een lichamelijke reactie, die niet zegt of je het echt wilt. Ook voor meisjes geldt dat opwinding niet hetzelfde is als instemming."

Waarom kunnen jongeren zo moeilijk nee ­zeggen?
"Ze bevriezen tijdens de seksuele handeling zelf. Ze schrikken er zó van dat ze het maar over zich heen laten komen. De helft van de slachtoffers komt simpelweg niet op het idee om nee te zeggen. Vergelijk het met een konijn dat stil blijft zitten in het licht van de koplampen. Bevriezen is een normale menselijke reactie die in dit geval totaal verkeerd uitpakt."

Hoe gaat een dader van seksueel misbruik te werk?
"Daar bestaat een term voor: grooming. Het ­begrip komt uit de paardenwereld, en verwijst naar het borstelen en verzorgen van het paard voor een grote wedstrijd. Het is jammer dat er geen Nederlands woord voor is, maar het betekent dat een dader het slachtoffer en diens omgeving inpalmt en stapje voor stapje de grenzen verschuift om misbruik in de toekomst mogelijk te maken."

Harriet Hofstede

Harriet Hofstede is gezondheidspsycholoog. Ze studeerde in 1981 af als orthopedagoog aan de Universiteit van Amsterdam. Hofstede werkt als behandelaar van slachtoffers van seksueel misbruik bij De Bascule. Ook geeft ze onderwijs aan psychologen en jeugdartsen. Eerder onderwees ze zedenrechercheurs. Met haar eigen bedrijf, Bureau Hofstede, geeft ze voorlichting op scholen en training aan hulpverleners.

"Daarvoor neemt een dader de tijd. Denk aan de priester die de vader van het slachtoffer met voorbedachten rade een voorname rol geeft binnen de kerk. Of de voetbaltrainer die bewust flirt met de moeder van de ­jongen die hij wil misbruiken. De dader manipuleert de omgeving van het slachtoffer, zodat een eventuele bekentenis van de jongere op ­ongeloof zal stuiten."

Welke jongeren zijn er extra vatbaar voor?
"Jongeren die eenzaam zijn of kampen met ­verwaarlozing of psychiatrische problematiek zijn vaker slachtoffer. Die kinderen zoeken warmte, aandacht of geborgenheid bij vreemden en worden zo kwetsbaarder voor seksueel misbruik. Ouders die hun kinderen in de eerste twaalf jaar met warme aandacht opvoeden, en het kind bevestigen in het zelfbeeld, ver­kleinen de kans op seksueel misbruik - al is ­tegen de verkrachter in het park geen kruid ­gewassen."

Waarom de eerste twaalf jaar?
"Voor het ontdekken van seks hebben jongeren hun ouders niet nodig. Dat kunnen en moeten ze zelf doen. Je moet kinderen dus al voor hun twaalfde leren hoe ze iets nieuws tegemoet treden, en hoe ze daarbij hun grenzen aangeven. Ouders moeten vroeg hun kans grijpen."

Harriet Hofstede

"Als een kind ouder is dan twaalf is het voor ouders zeker verstandig eens te vragen naar de seksuele ervaringen, maar ouders moeten kinderen ook de ruimte geven om te experimenteren. Bovendien vertellen jongeren die misbruikt zijn dat eerder aan een buitenstaander dan aan hun ouders. Ze willen hun ouders geen verdriet doen."

Leidt de aandacht voor seksueel misbruik niet tot veel onterechte bezorgdheid?
"Voor de meeste pubers is seks gewoon spannend en lekker, en dat moet ook uit de voorlichting blijken. Ook is het een normale ontwikkeling dat kinderen experimenteren met seks. Jongens van zes steken wel­eens een stokje in de vagina van een meisje. Dat is niet meteen misbruik. Maar bij goede seksuele voorlichting hoort ook de keerzijde: soa's of seks tegen de zin in."

Kan uw boek ertoe leiden dat er onterechte meldingen binnenkomen van seksueel ­misbruik?
"Dat kan. Niet elke melding berust op waarheid. Het is verschrikkelijk dat volwassenen onterecht worden beschuldigd, maar het is ook verschrikkelijk dat jongeren op ongeloof en wantrouwen stuiten als ze hun verhaal willen doen."

"Misbruikte jongeren denken dat ze er zelf schuldig aan zijn. Soms zijn ze in de war, omdat ze ook warme gevoelens voor de dader hebben. Soms durven ze niet te spreken, omdat de dader dreigt een broertje of een zusje te misbruiken. Erover spreken met iemand die hen gelooft, is voor slachtoffers de eerste stap om het misbruik te stoppen."

Harriet Hofstede: Seksueel Misbruik, Wegkijken of Weten Hoe het Werkt? Uitgeverij Thoeris, €14,95. ISBN 978 90 82 63351 1. Het boek verschijnt ­maandag 20 november, op de Internationale Dag van de Rechten van het Kind.

Slachtoffer

Brief van een jongen aan zijn oom:
'Ik vond het zielig wat je allemaal hebt meegemaakt. Je was aardig en ik mocht altijd langskomen en je koelkast leegvreten. Ik miste mijn vader, want die woont ver weg met een andere vrouw. Je zei steeds dat je wel mijn vader wou zijn. Toen moest ik ineens ­allemaal dingen voor jou doen. Omdat je zo veel voor mij had ­gedaan.'

'Je hebt me inderdaad geholpen toen ik het moeilijk had. Maar dat betekent niet dat je mij kunt dwingen tot seks. Je had je eigen plannetje met me, denk ik nu. Je zei: 'Dit is wat mannen met elkaar doen als ze van elkaar houden.' Je noemde het seksuele voorlichting. Daar wilde ik wel meer over weten, want dat besprak ik thuis nooit. Nu ben ik helemaal in de war. Dus bedankt, ook voor de soa.'

Trucs
In haar boek beschrijft Harriet Hofstede wat daders zoal doen om jongeren te bewerken. Een greep:

- Het slachtoffer de schuld geven: 'Ze wilde het zelf.'
- Ontkennen: 'Het was seksuele voorlichting.'
- Geen verantwoordelijkheid nemen: 'Het overkwam me ­allemaal, we waren dronken.'
- Goedpraten: 'Ik wilde haar helpen.'
- Geheimhouding eisen: 'Dit is ons geheim, anderen zullen dit niet begrijpen.'
- Zielig doen: 'Ik heb zo veel meegemaakt, jij bent voor mij de enige reden om verder te leven.'
- De schade ontkennen: 'Het viel allemaal wel mee, moet je hier zo'n toestand van maken?'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden