PlusAchtergrond

Blindness in Carré: benauwend maar hoopvol

Juliet Stevenson. Beeld Sophie Saddington
Juliet Stevenson.Beeld Sophie Saddington

Benauwend maar hoopvol: Blindness op basis van De stad der blinden, is een solo van een imponerende Britse actrice in een Carré vol toeschouwers met koptelefoon. Het leek over brexit te gaan, maar ging net zo goed over covid en nu raakt het ook beangstigend scherp aan de oorlog in Oekraïne.

Lorianne van Gelder

De repetities met licht op het podium van Carré zijn in volle gang. De tl-lampen die in het publiek staan opgesteld worden even blauw-geel. Ook hier is de oorlog in Oekraïne niet ver weg.

Sterker, de internationaal vermaarde makers die hier nu staan: schrijver Simon Stephens, regisseur Walter Meierjohann en actrice Juliet Stevenson, praten over weinig anders meer. En dat kan ook, want hun voorstelling Blindness, een monoloog op basis van het beroemde boek De stad der blinden van José Saramago, waarin een stad wordt geraakt door een heftig blindheidsvirus, komt dicht bij alles wat er daar gaande is. Angst, dreiging, opstand, schuilen, de slechtheid van de mens, maar ook solidariteit en veerkracht.

1,5 meter afstand

Blindness ging in de zomer na de lockdown in 2020 op West End in The Donmar Warehouse in première. Dat theater ging als eerste weer open voor publiek met een ‘socially distanced sound installation’. Met koptelefoons op en op 1,5 meter afstand kon het publiek de monoloog van Stevenson horen. In het najaar van 2020 was de voorstelling ook al in Carré te zien. Met slechts dertig mensen in het publiek, een koptelefoon met Stevensons stem als enige begeleiding, in een decor van groene tl-lampen.

“Dit is toch het mooiste theater ter wereld?” zegt Simon Stephens, schrijver van het stuk. “Zo groot, maar zo intiem.” De piste van Carré is afgedekt, zo loopt het podium tot dicht op de eerste rij. Straks staat Stevenson, actrice van statuur van toneel bij de Royal Shakespeare Company tot haar beroemde rol in de film Truly, Madly, Deeply (1991), hier alleen op het podium. Ze zal dan praten tegen een zwart, futuristisch uitziend hoofd op een steeltje.

Interessant genoeg was tijdens het bewerken van De stad der blinden door schrijver Simon Stephens in 2015 vooral de brexit actueel, en werd het blindheidsvirus symbool voor verdeeldheid. Toen de coronacrisis kwam, leek het letterlijk over niets anders dan covid te gaan. Maar nu de oorlog met Oekraïne is uitgebroken, is de sfeer van strijd, angst en vluchten niet te missen.

Binaural head

Zo enthousiast was directeur Madeleine van der Zwaan van Carré over Blindness in 2020 dat ze samen met het originele creatieve team en met Nederlandse ontwerpers een liveversie met Juliet zijn gaan maken. En dan voor een groter publiek. “We vonden dit verhaal zo relevant, dat we de zaal van Carré daarvoor een extra week beschikbaar wilden stellen voor de montage, omdat het allemaal zo hi-tech is.” Straks zit de zaal, hopelijk, weer helemaal vol. (Er zijn nog kaarten.) Wederom met toeschouwers met een koptelefoon op, maar wel met meer dan duizend tegelijk.

Op het podium zal Stevenson dan in het kunststof hoofd praten, een technisch geavanceerde microfoon, een ‘binaural head’ genoemd. Elk gefluister, elke zucht, zelfs een aai over je eigen arm, kun je daarin horen. Murmelt ze in het linkeroor, dan hoor je het als toeschouwer ook alleen links. Loopt ze erom heen, dan is het alsof ze om jou heen loopt. Voor wie al van podcasts houdt: dit is nog tien keer intiemer en spectaculairder.

Simon Stephens, Juliet Stevenson, Max Ringham, Walter Meierjohann. Beeld Sophie Saddington
Simon Stephens, Juliet Stevenson, Max Ringham, Walter Meierjohann.Beeld Sophie Saddington

De techniek ervan bestaat eigenlijk al honderd jaar, zegt Max Ringham, ontwerper van het geluid van de voorstelling. “Het werd ooit geïntroduceerd in de opera, zodat je een ‘geluid rondom gevoel’ kreeg.” Tot boven in het theater krijg je zo de indruk dat je heel dicht bij de actrice zit. “Het wordt een collectieve ervaring zoals alleen in het theater kan, maar ook heel individueel, met je koptelefoon op,” zegt Stevenson.

Hoopvol

Het verhaal is luguber, afschuwelijk zelfs. Het gaat over de manier waarop de mens reageert in de wanhopigste omstandigheden, blind en in paniek. Er is verkrachting, verraad, geweld. In deze versie zie je alleen de vrouw van de oogarts, die als een van de weinigen niet blind is geworden en een ooggetuigenverslag geeft. Aanvankelijk was het de bedoeling dat er tientallen mensen op het toneel zouden staan, maar toen bleek hoe goed het met Stevenson alleen werkte, is dat idee losgelaten en voor een monoloog gekozen. “Het is misschien gek dat je niemand anders ziet op het toneel, maar zie het als iemand die zich een traumatische gebeurtenis herinnert. Dat speelt zich ook alleen in dat hoofd af,” zegt Stevenson.

Toch is Blindness uiteindelijk ook hoopvol, wil schrijver Stephens nog even kwijt. “Het gaat ook over overleven, over het zegevieren van de menselijkheid. Denk aan die Oekraïense grenswachten op Slangeneiland in de Zwarte Zee. Iedereen waande ze dood. Maar ze zeiden ‘go fuck yourself’ tegen de Russen en leven nog.”

Dat effect van hoop had de voorstelling anderhalf jaar geleden, midden in coronatijd, ook al. Directeur Van der Zwaan: “Een jongen en zijn moeder kwamen naar me toe om me te bedanken. Ze zeiden: we hadden eindelijk het gevoel dat de zon weer op ging.”

Blindness, Theater Carré: 8-12 maart, https://carre.nl/voorstelling/blindness-live.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden