Plus Fotografie

Blik op Nederland vanuit de moskee

Nederlandse moskeeën kijken uit op polders, bloemkoolwijken en blinde muren. Marwan Bassiouni legde het vast en voegde zo een nieuw hoofdstuk toe aan de Nederlandse landschapsfotografie.

New Dutch Views #1, uit de serie van Marwan Bassiouni Beeld Marwan Bassiouni

Marwan Bassiouni (1985) is een geboren Zwitser. Zijn vader komt uit Egypte en hij heeft een Italiaans-Amerikaanse moeder. Op geen enkele plek, in geen enkel gezelschap, hoort hij er echt bij. Hij werd zich pas goed bewust van zijn buitenstaanderschap toen hij ging studeren aan de kunstacademie in Den Haag. In de trein werd hij ongevraagd bestookt met tirades tegen hoofddoekjes, op feestjes moest hij uitleggen waarom hij bad. Het deed hem nadenken over wat het is een gekleurde moslim in Nederland te zijn. Het inspireerde hem ook tot het maken van de fotoserie New Dutch Views.

Ramen

In een jaar tijd bezocht Bassiouni ruim zeventig van de vierhonderd moskeeën die ons land telt. Daar maakte hij foto’s volgens telkens hetzelfde recept. Droog en registrerend, zoals Bernd en Hilla Becher dat deden vanaf de late jaren vijftig. De grondleggers van de zogeheten Düsseldorfer Schule legden reeksen mijnschachten en koeltorens vast, altijd met het industriële onderwerp exact in het midden van de zwart-witfoto. Bassiouni gebruikt kleurenfilm, maar ook hij beperkt zich tot één onderwerp, dat hij perfect gecentreerd in beeld brengt.

Bassiouni fotografeert ramen. Vierkante, rechthoekige, zelfs vijfhoekige ramen. Rondom het glas is de wand glad gestuct of bedekt met Oosters ogende tegels. Aan de knop van een radiator hangt een gebedssnoer, er zitten rimpels in een tapijt, een poster laat in het Arabisch weten dat mobiel telefoneren hier niet wordt gewaardeerd.

Dat is binnen. Buiten: Nederland.

Op één foto is de A’DAM Toren te herkennen. Maar van de meeste beelden is niet één-twee-drie te achterhalen waar ze zijn gemaakt. Het uitzicht is generiek. Een herfstig park, rode dakpannen, sloten in een weiland, een anonieme bloemkoolwijk met straatmeubilair waar een hek omheen staat. Maar ook: een blinde muur, een plat dak, de geel-blauwe streep van een passerende intercity, de bakstenen toren van een dorpskerk. Nergens zijn mensen te zien, maar de omwonenden en hun levens zijn voelbaar aanwezig.

De foto’s zijn haarscherp en groot, wat het kijken tot een bijna fysieke ervaring maakt. Je staat zelf in die moskee en blikt naar buiten. De esthetiek zorgt echter voor afstand. De manier waarop een treurwilg gevangen is in een boograam, een rood fietspad als een streep eronder, is bijna te mooi om waar te zijn. Door het contrast met de gebedsruimte lijkt het uitzicht wel een poster. Andersom kun je de muren van het interieur ervaren als een omlijsting van het landschap. Maar wel eentje die wringt, als vergulde barokke krullen om een abstract geometrisch schilderij.

Framing

Wie kwaad wil, kan het dubbelzinnige begrip framing gebruiken, al dan niet in combinatie met oikofobie. Die kan in Bassiouni’s foto’s een islamitische toe-eigening van die oer-Hollandse polder zien. En het is waar: Bassiouni fotografeert van binnen naar buiten, vanuit het islamitische interieur naar de Nederlandse publieke ruimte. Maar de scherpte maakt het beeld bijna plat, waardoor er geen hiërarchie is van voor en achter. Uitzicht en interieur zijn gelijkwaardig. De afstand tussen de twee werelden zit in het contrast, dat zo objectief mogelijk wordt vastgelegd en tegelijkertijd een bijzonder persoonlijk verhaal vertelt.

Tussen de foto’s hangen tekstfragmenten waarin Bassiouni vertelt over zijn werk voor een ngo, herinneringen aan 9/11, stukgelopen liefdesrelaties. De stijl is wars van sentiment en poeha. Bassiouni schrijft zoals hij fotografeert: registrerend en precies. Terwijl teksten in fotografietentoonstellingen vaak overbodig of zelfs afleidend zijn, voegen ze hier echt iets toe. Ze maken het perspectief, Bassiouni’s outsiderblik, invoelbaar zonder dat ze de kijker een autobiografie in de maag splitsen. In het kunstenaarsboek dat bij de tentoonstelling is gemaakt, zijn de teksten nog onnadrukkelijker gepresenteerd. Ze staan geprint op de achterkant van fotopagina’s die deels aan elkaar zitten. Om ze te lezen moet je een ezelsoor maken, een hoekje van het tapijt in de moskee oplichten.

Zelfbespiegeling

New Dutch Views heeft afgelopen jaar al drie prijzen gewonnen en dat is zeer terecht. Bassiouni’s serie staat in het verlengde van Hans Aarsmans befaamde Hollandsche Taferelen (1989) en Dutchscapes (2009) van Jan Koster, ook duidingen van een land aan de hand van landschap. New Dutch Views is een volgende stap in die traditie van geabstraheerde zelfbespiegeling. Het moet raar lopen wil dit project over tien, vijftien jaar niet gerekend worden tot de vaderlandse fotografiecanon.

Marwan Bassiouni, New Dutch Views, Fotomuseum Den Haag, t/m 1/9

New Dutch Views, #12 Beeld Marwan Bassiouni
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden