PlusBoekrecensie

Biografie van de Nederlandse kust: prachtige verhalen, maar beklemmend

Na zijn ‘biografie van een rivier’ publiceert Martin Hendriksma nu ‘een geschiedenis van een kust’. Die rivier was de Rijn, die kust is de Nederlandse. Maar terwijl hij voor het levensverhaal van de Rijn de stroom kon volgen, moet hij voor de historie van die kust zwerven van de Westerschelde naar Moddergat aan de Waddenzee en terug.

Uittocht op het strand bij Bloemendaal na een onweersbui, mei 1967
 Beeld Nationaal Archief
Uittocht op het strand bij Bloemendaal na een onweersbui, mei 1967Beeld Nationaal Archief

De geschiedenis van de kust is even grillig als de ontdekkingstocht die Hendriksma onderneemt. De zee was in de loop der eeuwen eerst bron voor dreiging en rampspoed, later van genot en heil. ‘In de loop der eeuwen verschuift het beeld van de zee,’ schrijft hij. ‘Niet langer vormt de kust de eeuwige onheilsplek waar onpeilbare watermassa’s samenspannen tegen een fragiel vlechtwerk van duin en dijk. Dat gevreesde water blijkt heilzaam: de optater die je krijgt van een bad in de koude zee laat het hart ouderwets pompen.’

Gruwelen

Tot de gruwelen van de zee behoort de slavenvaart die hij indringend neerzet: honderden slaven, maandenlang opeengepakt en geketend in het ruim van de Haast u Langzaam. En ook de aanleg van het Noordzeekanaal waarvoor honderden ‘kanaalgravers’ uit het hele land werden geronseld en bij IJmuiden moesten ‘leven als beesten, in gaten en holen’, onder de blote hemel.

Allengs besluipt het plezier de kust. Wist u dat bij Zandvoort, tussen het vissersdorp en het huidige circuit, een mondaine badplaats bestond, compleet met speel- en danszalen? Die was al op zijn retour voordat de Duitsers in de Tweede Wereldoorlog de hele kuststrook sloopten ten behoeve van hun Atlantikwall. Daarna werd het strandtoerisme snel volks: ‘allemanszand’. In 1973 begon bij Callantsoog de opmars van het ‘naturisme’, dat nu weer onder de nieuwe preutsheid bedolven lijkt. Inmiddels ontwikkelde Bloemendaal aan Zee zich als partystrand.

Beklemmend

De kust staat nooit stil. Onder Breskens is een nieuw getijdengebied geschapen, in Katwijk zijn de duinen voorwaarts de zee in geschoven ten bate van ondergronds parkeren, bij Kijkduin is een grote zandplaat aangelegd om verdere afkalving van de duinen te verijdelen. Er wordt voorspeld dat de zeespiegel nu twee, drie meter zal stijgen en de Nederlandse kust over tachtig jaar de lijn Breda-Amersfoort-Assen zal volgen.

In chronologische volgorde vertelt Hendriksma het wisselvallige relaas van onze omgang met de zee. Prachtige verhalen, maar beklemmend als het over de toekomst gaat. Gelukkig duikt de schrijver tenslotte bij Bergen zelf de zee in, ‘de vrijheid tegemoet’.

Martin Hendriksma, Aan zee, een kroniek van de kust, De Geus, €23,50, 360 blz.

null Beeld -
Beeld -
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden