PlusBoekrecensie

Biografie: staatsman Willem Drees nu ook breder belicht

De affaire Greet Hofmans die de monarchie deed wankelen, het Indonesiëbeleid dat hem als een nachtmerrie bleef achtervolgen. Ook dat komt nu allemaal ruimschoots aan bod in de nieuwe biografie van staatsman Willem Drees van Jelle Gaemers.

Drees met helm en oliejas, symbool voor de wederopbouw van Nederland. 
 Beeld ANP
Drees met helm en oliejas, symbool voor de wederopbouw van Nederland.Beeld ANP

Zoals Mark Rutte dagelijks naar Algemene Zaken aan het Binnenhof in Den Haag fietst, wandelde Willem Drees, in 1958 ook tien jaar premier, tweemaal daags (want hij at tussen de middag liefst thuis) naar dat departement, toen aan Plein 1813. En steevast zo strikt op tijd dat meisjes die hem dagelijks op weg naar school ontmoetten op een dag (zoals Simon Carmiggelt in Het Parool schreef) verschrikt uitriepen: ‘We moeten opschieten. Drees is al hier.’

Het is een anekdote die hem typeert: staatsman maar eenvoudig, een gezinsmens, stipt volgens de regels. Het citaat is al in menige biografie van de sociaaldemocraat Drees (1886-1988) aangehaald, Jelle Gaemers is lang niet de eerste die er één publiceert.

De hoofdpersoon zelf wees al bij zijn leven de politicoloog Hans Daalder, lang bestuurder van Het Parool, als zijn biograaf aan. Deze kon echter pas aan de opdracht beginnen na zijn emeritaat als hoogleraar in 1993, en ondertussen waren er al vier journalistieke biografieën van Drees verschenen. Daalder nam de jonge historicus Jelle Gaemers (1964) in de arm, die steno moest leren omdat Drees alles opschreef in een, haaks op zijn reputatie, slordige variant van dat kortschrift.

Tussen 2003 en 2014 verscheen bij Balans het resultaat van hun arbeid: een wetenschappelijke biografie in vijf delen van samen 2648 pagina’s. Is dat niet wat veel? Dat hangt ervan af. Als Robert Caro ooit gereed komt met het leven van Lyndon Johnson, (waar Rutte zo’n groot liefhebber van is), omvat die biografie een 4500-tal pagina’s. Het blijft een steeds meeslepend verhaal.

Verzuipen in details

Dat ontbrak aan het werkstuk van Daalder & Gaemers: het was geen verhaal. Alles stond erin, tot in de kleinste details waarin het verhaal verzoop en de lezer verdwaalde. Bovendien was er relatief weinig aandacht voor het persoonlijke leven van Drees, waardoor zijn biografie een kanselarijgeschiedenis werd. Daalder was een uitmuntend wetenschapper, maar geen biograaf. Kenmerkend is dat hij de eerste 54 (!) levensjaren van Drees ter beschrijving aan Gaemers overliet. Elke biograaf staat toch te popelen om de jeugdjaren, de Sturm und Drang, de prille opkomst van zijn hoofdpersoon te beschrijven?

Vermoedelijk kochten destijds meer mensen die vijf delen dan dat ze gelezen werden. Bij Gaemers rees toen al het plan om een gecondenseerde versie te schrijven: de ‘draagbare’ of ‘leesbare’ Drees. Die verschijnt deze week bij Boom, in 469 pagina’s.

Leerschool

Dat de politiek sterk domineert, is logisch gezien Drees’ persoonlijkheid. Zijn belangstelling ging al jong uit naar politieke kwesties en hij doorliep een uitstekende leerschool door als stenograaf vele jaren de debatten in de Amsterdamse gemeenteraad en de Tweede Kamer vast te leggen, waarna hij zijn leven aan het openbaar bestuur en de sociaaldemocratie wijdde totdat hij (85 inmiddels) te blind en te doof was geworden om op de hoogte te blijven.

Gaemers gebruikt overwegend het feitenmateriaal dat Daalder en hij bijeenbrachten voor hun wetenschappelijke biografie. Hij deed alleen aanvullende research betreffende Greet Hofmans, die de monarchie deed wankelen, en het Indonesiëbeleid dat Drees als een ‘nachtmerrie’ bleef achtervolgen.

Inzake de Greet Hofmans-affaire waarover nu de in een ‘zuurkast’ opgeborgen notulen van de ministerraad beschikbaar zijn, blijkt Drees de enige minister te zijn die de schuld niet uitsluitend bij koningin Juliana legt (alle anderen vinden haar zo ongeveer ‘krankzinnig’), maar ook bij prins Bernhard en diens ‘loslippigheid’ tegenover de pers.

Bekneld

Inzake Indonesië laat Gaemers zien hoe gematigden als Drees bekneld raakten tussen oorlogszuchtigen van beide partijen, zodat hij ten slotte nauwelijks anders kon dan in te stemmen met de verdoemde tweede ‘politionele actie’. Het zal Gaemers in de huidige fel antikoloniale stemming niet in dank worden afgenomen, maar daar heeft een historicus niets mee te maken.

De ondertitel, Daadkracht en idealisme, is raak. Drees was en bleef (daarin verschilt hij van Rutte) idealist, al schetsen partijgenoten en latere vijanden hem graag als een ‘benepen mannetje’. Hij had echter een open oog voor de beperkte reikwijdte van socialisme in Nederland en vond dat je altijd rekening moest houden met de gevoelens van ‘andersdenkenden’, een lievelingswoord van hem, en een waarmerk van zijn verdraagzaamheid. Gaemers is glansrijk geslaagd in zijn missie: het verhaal van Drees te schrijven.

null Beeld

Non-Fictie

Jelle Gaemers

Willem Drees, Daadkracht en Idealisme

Boom, €39,90,

480 blz.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden