Plus

Bert van der Veer over 65 jaar tv: 'Schaven, schuiven of schrappen'

Programmamaker Bert van der Veer (65), al 40 jaar actief in de tv-wereld, stelde de NTR-serie 65 jaar tv, tijd voor pensioen? samen. De televisie maakte van hem een kijkcijferjunkie.

Bert van der Veer spreekt bij de presentatie van RTL5, in 1993 Beeld Hollandse Hoogte

Het kost mij geen enkele moeite mezelf te projecteren naar zondagochtend 18 september. Ik weet nu al dat ik de wekker niet zal zetten om 07.00 uur. Zo rond die tijd komen de kijkcijfers los op Kijkonderzoek.nl. Ik denk dat ik mijn meisje vraag of ze wil kijken. Dan zie ik haar daarna aan het voeteneind van mijn bed staan. Misschien is er wel een croissantje en verse jus d'orange, maar ze kijkt somber.

Het gaat om de kijkcijfers, maar eigenlijk gaat het om een marktaandeel. Dat moet hoger zijn dan het gemiddelde van de zender. Pardon? Het gemiddeld marktaandeel van NPO2 is 6,2 procent; dat betekent dat vorig jaar 6,2 procent van de mensen die tv-kijken naar NPO2 hebben gekeken. En daar wil ik boven zitten, dan heb ik het goed gedaan.

Die fixatie op wat Kijkonderzoek te melden heeft, is in de loop van mijn tv-jaren schrikbarend toegenomen. Hoe anders was dat toen ik begon.

Hells Angels
Ik was in 1976 regisseur van Avro's Toppop. Dat werd niet gestuurd door idealisme, het was een ambacht dat mij beviel. We benoemden Goodnight Saigon van Billy Joel niet tot tip van de week omdat het over Vietnam ging, het was domweg een nummer met hitpotentie.

De kijkcijfers waren hoogstens van belang in relatie tot de concurrent. We wilden beter scoren dan Countdown van Veronica, beter dan de Tros Top 50. Tussen hoe een aflevering van Toppop was samengesteld en de kijkdichtheid lag geen relatie, al was het maar omdat de cijfers pas weken na een uitzending op ons bureau belandden.

Bemoeienis van bovenaf was er nauwelijks. Uit de negen jaar dat ik Toppop deed, herinner ik mij slechts één ingreep van bovenaf. Voor het nummer Saturday Night van Herman Brood hadden we de studio ingericht alsof er een diner was, we hadden ook een zestal (heel echte) Hells Angels gecharterd die een inval zouden doen, wat tafeltjes mochten vernielen en de serveersters zouden ontvoeren.

Hetgeen ze enthousiast deden; de meisjes werden over schouders geslingerd en met zicht op lingerie in beslag genomen. Dat mocht niet meer van directeur Siebe van der Zee. Niet dat hij het zelf had gezien, zijn hulp in de huishouding had er schande van gesproken.

Filmblikken
Mijn andere werkgever was Veronica, net toegelaten tot het publieke bestel. Daar was het pas echt lollig. Altijd wat, soms crisis. Er werd in het verkiezingsjaar 1978 een documentaire gemaakt over kleine politieke partijen. De uitzenddag naderde en waar was die film nou?

Tot iemand ontdekte dat Rob Out, de grote roerganger van Veronica, de maker had ontslagen na een conflict. De filmblikken lagen op een plank in de Ambachtsschool, het montagecentrum. Dat klaarde je dan met een nachtje overslaan.

Of er stond een speelfilm geprogrammeerd die, eenmaal gearriveerd, een half uur korter bleek te zijn dan vermeld in de gidsen. Dan moest er nog wat worden bedacht.

Subsidieslurper
O, we konden nog een dagje een driecamera-unit krijgen. Gingen we met een mannetje of twintig naar Friesland voor een portret van schrijver Herman Pieter de Boer. Pure geldverspilling, dat had gemakkelijk met vier man gekund.

Zo ging dat toen in Hilversum. De publieke omroep was een monopolist, een subsidieslurpende kolos. De bazen leefden hun hobby's uit.
Rob Out was een slechte slaper. Hij was wel gebaat bij een dagelijkse ontbijtshow, maar Veronica had onvoldoende zendtijd. Om toch een beginnetje te maken, kregen Tineke de Nooij en ik opdracht dan maar wekelijks een ontbijtshow te maken en wel op de zaterdagochtend, als veel mensen wat langer in bed blijven.

Na een uitzending zocht ik de wispelturige opperbaas van Veronica op. Wat hij van de show gevonden had? Prima, niks mis mee, ga zo door. Dus hij had het niet erg gevonden dat Tineke minuten had voorgelezen uit haar favoriete roman, De Stam Van De Holenbeer door Jean M. Auel? Even zag ik zijn schrik. We hadden onze gegarandeerde kijker ook al verloren.

Niet het spel, maar de knikkers
Ik begon motivatieproblemen te krijgen. Alsof wat je deed niet belangrijk was, als de zendtijd maar werd gevuld. Henny Huisman redde me. Hij haalde mij als regisseur naar Aalsmeer, naar Joop van den Ende. Daar ging het anders.

Als de kijkdichtheid van De Soundmixshow met één procent was gedaald, veegde Joop zijn agenda schoon en was er een crisismeeting. Nooit lag het aan iets anders, aan toegenomen concurrentie bijvoorbeeld. Waren de kandidaten wel goed? De jury ook positief? Henny wel scherp?

Hier stroomde het geld niet binnen op basis van een A- of C-status, dit was een bedrijf waar winst moest worden gemaakt. Het ging om de knikkers, niet om het spel. Shows als Wedden Dat...? en Ron's Honeymoonquiz haalden (er was nog net geen commerciële televisie) moeiteloos hoge kijkcijfers, maar het was niet de bedoeling dat Doet Ie 't Of Doet Ie 't Niet met Peter Jan Rens en van producent/ concurrent John de Mol het beter deed dan De Soundmixshow.

Meer reclameblokken
Zelfs toen Joop van den Ende in 1989 uit pure frustratie (hij was het zat met een koffertje vol programma-ideeën door Hilversum te toeren) zijn zender TV 10 begon, ging het nog om creativiteit boven geld verdienen. Dan belde Jos Brink dat hij zin had een comedyserie te maken en dat moest ik dan stante pede in het programmaschema verwerken.

Jongens waren we. Tot de realiteit naar binnen sloop en Joop van den Ende probeerde te redden wat er te redden viel van zijn droom: commerciële televisie met TV10 in Nederland. Alles was mislukt. TV10 lag op apegapen, het Franse TF1 leek de reddingsboei te zijn.

Daar programmeerden ze anders. Dagelijks Koos Postema met ook politici te gast? Moest dat van een of andere wetsartikel? Nee? Dan ver blijven van politiek. Hoe langer een programma, hoe meer reclameblokken.

Zaterdagavondshows moesten dus allemaal twee uur worden, liever nog: drie. Veel kijkers, veel publicité. De programma's, zo besefte ik, waren de hinderlijke, want kostbare onderbrekingen van de reclameblokken in plaats van andersom. Ik was de onschuld definitief voorbij.

Drie S'en
Toen daarna de gesprekken tussen TV10 en RTL Véronique op gang kwamen, bleek het toch echt belangrijker te zijn wat programma's kostten en wat vervolgens kon worden terugverdiend. Dankzij de kijkcijfers. En ineens werd ook over gesponsorde programma's gesproken.

Bert van der Veer met schlagerzanger Dennie Chris­tian bij Toppop, in 1983 Beeld Hollandse Hoogte

Toen in 1990 een subdroom van Joop van den Ende werd gerealiseerd (de eerste producent in Europa die een soap van de grond kreeg) en de kijkcijfers van wat Goede Tijden, Slechte Tijden ging heten wat onder de verwachting bleven, werd de serie al bijna stopgezet. Van den Ende moest het project met bovenmenselijke inspanning overeind houden. Zoals later Big Brother er alleen kwam omdat John de Mol een zak met geld op tafel legde.

In 1992 werd ik programmadirecteur van RTL 4. Nu moest ik elke dag weten hoe er gescoord was. Ik introduceerde de drie S'en: schaven (rommelen aan de formule of aan de presentatie), schuiven (een programma een andere plek in het schema geven) of... schrappen. Dat kostte mij zelfs vriendschappen toen ik een einde maakte aan De
Vakantieman met Frits Bom (met wie ik klaverjaste) en de paranormale shows van Tineke de Nooij.

Rekenmachientjes
Een creatief baantje was het niet, programmadirecteur zijn van een commerciële zender. Het was maar goed dat de producenten - voornamelijk Joop van den Ende, gevolgd door John de Mol - wisten wat ze deden, want ik zat vaker aan een vergadertafel met Unilever, Procter & Gamble en de sponsors van Eigen Huis En Tuin dan met programmamakers.

In 1998 kreeg ik een heldere opdracht: ik moest RTL 4 verjongen. De zender dreigde te weinig aansluiting te hebben met de meest begeerde doelgroep: 20- tot 49-jarigen, die de boodschappen doen. Aan die operatie denk ik niet met vreugde terug. De gemiddelde leeftijd van de RTL-kijker mocht dan traag en hoogstens achter de komma wat dalen, in de pers werd je afgerekend op het marktaandeel.

En toch werd die zware tijd gekleurd door een groot avontuur. Frits Barend en Henk van Dorp hadden wel zin in een latenighttalkshow. Mijn journalistieke hart speelde op en ik maakte mij sterk voor Barend & Van Dorp. Het werd geen instantsucces, de rekenmachientjes van de Luxemburgers vraten weer elektriciteit.

Sinds 2000 ben ik weer freelancer. Wat mijn vrienden van de School voor de Journalistiek en ik zagen in de televisie, dat het volk verheven zou worden, de wereld beter, dat is nogal een illusie gebleken. Televisie maken is een prachtig rotvak geworden. Die aandacht voor, die verslaving aan de kijkcijfers is dagelijkse kost geworden.

Nu ik mijn ziel en zaligheid en vakmanschap heb gestopt in een driedelige serie over de geschiedenis en de toekomst van de televisie, die zaterdag begint, vrees ik toch het meest de zondagochtend. Niet de mailtjes van de bazen, niet de reacties op Twitter, maar de harde kijkcijfers zullen mijn humeur bepalen.

65 jaar tv: Tijd voor pensioen? Zaterdag 17 september, 24 september en 1 oktober, 20.30 uur, NPO2.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden