PlusInterview

Berend Strik fotografeerde 75 ateliers: ‘Je hebt direct contact met de maker, zijn gedachten’

Kunstenaar Berend Strik (60) fotografeerde in tien jaar tijd 75 ateliers van collega’s. Een groot deel belandde in zijn nieuwe boek, voorzien van een geborduurde interpretatie.

Beeld Nosh Neneh

Toen Berend Strik voor het eerst Roue de bicyclette (1913) van Marcel Duchamp zag, begreep hij er geen moer van. Het beroemde fietswiel gemonteerd op een krukje stond te pronken in de witte zalen van het Philadelphia Museum of Art. “Ik herkende het als een icoon van de conceptuele kunst, maar ik beleefde er beeldend helemaal niets aan,” herinnert Strik zich. “Pas toen ik las dat Duchamp in zijn studio ensceneringen deed met zijn werk, begon het voor mij te leven. Dat krukje stond er ook en af en toe gaf hij het wiel een zetje omdat het zachte getik hem tot rust deed ­komen. Plotseling was het niet meer een objet trouvé, maar had het werk een meditatieve functie.”

In een museum of galerie raakt kunst snel overladen met betekenissen, vaak politiek gekleurd en afhankelijk van de tentoonstellingsmaker van dienst. “Het atelier is helderder,” vindt Strik. “Daar heb je direct contact met de maker, zijn gedachten en werkzaamheden. Het geldt niet voor ­alle kunstenaars – sommigen werken vanuit hun laptop – maar de studio is een denkmodel of denkruimte.”

Om dichter bij Duchamp en zijn gedachtewereld te ­komen, bezocht Strik daarom het New Yorkse appartement waar de oervader van de modernistische avant-garde tot zijn dood in 1968 werkte. Achter de deur met nummer 403 had Duchamp een Spaanse staldeur geplaatst met daarin kijkgaatjes. Wie het gluren niet kon weerstaan, zag een liggende naakte vrouw met een gaslantaarn in haar hand en haar hoofd verscholen achter een struik.

Étant donnés, het laatste werk van Duchamp, borrelt over van de mysterieuze erotiek. Een enorm contrast met wat Strik achter deur 403 vond. “Er stond een balie van een bureau dat vrouwen helpt bij carrièrebeslissingen. Maar er hing ook een poster met jarentwintigmodellen en de tekst ‘You’ve come a long way, honey’, en op de wand stond een onverklaarbare M.”

Striks foto van Duchamps voormalige werkplaats kreeg een plek in zijn boek Deciphering the Artist’s Mind. De ­­publicatie is een weerslag van de tien jaar waarin hij ateliers bezocht van collega-kunstenaars, zowel inspirerende idolen als generatiegenoten als Joep van Lieshout en Hans van Houwelingen. Hij reisde ervoor naar Brazilië, Korea, Groot-Brittannië, Duitsland, Indonesië en Amerika.

Borduursels op foto’s

“Het hielp me weer stevigheid te vinden,” motiveert Strik zijn onderzoek. “De kunstwereld verandert heel snel. Als je 25 jaar bezig bent je te verdiepen en je kijkt weer op, dan wil je daarin mee. Ik heb dat gedaan door opnieuw te kijken naar mijn roots.”

Strik maakt werk in verschillende disciplines, van tekeningen tot architectuur, maar is vooral bekend van de ­altijd weer verrassende en toch direct als zijn werk herkenbare borduursels op foto’s. Hij bewerkte kiekjes uit familiealbums met gekleurd garen en warm Pakistaans fluweel, maar ook plaatjes uit pornoblaadjes. En nu dus afbeeldingen van kunstenaarsateliers.

“Ik ben eigenlijk een heel slechte fotograaf, ik maak zo vijfhonderd foto’s voordat ik iets bruikbaars heb. Eigenlijk neem ik altijd stelling ten opzichte van de fotografie. Als mijn toevoeging in textiel te groot is, verdwijnt de foto. Maar als ik te weinig bewerk dan is het resultaat romantisch. Het gaat om de juiste mate van abstractie.”

“Wat ik probeer te doen is het beeld te verlevendigen – letterlijk dan. Een foto is immers een afbeelding van iets wat er niet meer is, een vervlogen tijdstip. Door de print te doorboren met een naald, geweld te gebruiken, sla ik een brug naar de fysieke wereld. En ik verbind fotografie met de aanraakbare realiteit van de door mij bezochte ateliers.”

In het atelier van Arnulf Rainer maakte Strik een uitgerekt panoramashot van een ruimte met tientallen canvassen langs beide wanden. “Hij werkt daar al vijftig jaar ­dagelijks, ook nu hij negentig is,” vertelt Strik. “De vloer plakt en het stinkt er naar terpentine. Er staan emmers vol dunne verf waar Rainer blokkwasten op stelen en bezems indoopt, om daarna te zwiepen en zwaaien. Dat klinkt makkelijker dan het is, want de balans luistert nauw. Voor mij was het een eyeopener: zo kun je dus aan honderd schilderijen tegelijk werken.”

Berend Strik bij Fons Welters - Redefining RealnessBeeld Berend Strik / Galerie Fons Welters

Spetters en slierten

Strik wilde graag naar het atelier van Jackson Pollock, ­omdat de vroeg gestorven abstract expressionist zich als een van de eerste kunstenaars liet fotograferen in zijn creatief heiligdom. Het zette de toon voor een fotografisch subgenre, het artistieke genie in actie.

In de schuur in Upstate New York fotografeerde Strik de keuken en de wanden, maar richtte hij zich uiteindelijk op de vloer, die ook de cover werd van zijn boek. “Al die spetters en slierten doen sterk denken aan zijn schilderijen. Hij druppelde zijn verf rechtstreeks uit het blik op het doek, zonder kwasten. Geniaal! Het canvas legde hij op de grond en hij danste erop en omheen, wat je zou kunnen zien als het begin van de performancekunst. De rechthoek in de foto beschrijft de contouren van een van zijn eerste ­abstracte werken. De Rockefellers kochten het voor 900 dollar. Onlangs is het verkocht voor 32 miljoen dollar.”

Volgens de feministische kunstenaar Martha Rosler gaf Pollock met zijn werk de eerste aanzet richting de doorgedraaide kunstmarkt van vandaag. Zij noemt zijn werk ‘verdwaalkaarten’, waar rijken veel geld voor betalen om grip op de wereld te krijgen.

Reden voor Strik om Rosler te benaderen voor een ­bezoekje. “Ik sprak haar in een serre tussen de planten die ze binnen had gezet tegen de vorst en waar ze tl-balken doorheen had gedrapeerd. Zo’n bijzonder beeld voor een hardcore theoretisch kunstenaar. Op de achterkant van de bewerkte foto heb ik een collage gemaakt van sterke vrouwen als Anouk, Rebecca Gomperts van Women on Waves en de eerste vrouwelijke generaal van Perzië die de Romeinen wist te verslaan.”

Niet elke zoektocht of ontmoeting resulteerde in een studiofoto. Ger van Elk had bijvoorbeeld helemaal geen studio en in zijn geval fotografeerde Strik de keukentafel waaraan hij tentoonstellingsplannen besprak met curatoren.

Vito Acconci, wereldberoemd geworden in 1972 met een performance waarin hij lag te masturberen onder de vloer van zijn galerie terwijl bezoekers over hem heenliepen, bleek een atelier vol archiefkasten en dia’s te hebben. “Hij had zich afgekeerd van de beeldende kunst en hield zich alleen nog bezig met architectuur. Dat dat niet erkend werd, vond hij moeilijk.”

Fotograaf Richard Prince twijfelde lang, maar trok zich op het laatste moment terug. “Het kwam te dichtbij voor hem.” David Hammons, die een zwarte versie maakte van de Amerikaanse vlag en in 1983 sneeuwballen verkocht op een kleedje op straat, beantwoordde Striks brieven met een eenduidig ‘no way’. “En dat past bij zijn praktijk. Hij heeft zich altijd ver gehouden van de kunstwereld.” Ik heb alleen een foto van zijn dichte studiodeur gemaakt. Wat weer past als reactie op zijn reactie.”

Drumstel

Met het boek heeft Strik zijn atelierserie wel afgerond, denk hij. “Hoewel ik Barry Flanagans werkplek nog zou willen bezoeken. Toen iedereen abstract werkte, ging hij plots grote hazen boetseren. Dan moet je sterk in je schoenen staan.”

Maar dat de reisrestricties een bezoek aan Flanagans Britse beeldhouwstudio voorlopig onmogelijk maken, vindt hij niet erg. “Ik spendeer de meeste tijd in mijn eigen atelier,” zegt de kunstenaar terwijl zijn ogen langs het drumstel in de hoek, het bureau vol tekeningen, de restjes stof op de vloer en kasten vol gereedschap laat gaan. “Dit is toch de place to be.”

Berend Strik: Deciphering the Artist’s Mind, Exhibitions International, €44.

Beeld Nosh Neneh
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden