Plus Literatuur

Beren koken is een gruwelijk verhaal, op filosofische en poëtische wijze verteld

28 februari 1940: Pajala na het Russische bombardement. Beeld Gamma-Keystone via Getty Images

De kerkboeken waarin de Zweedse dominee Lars Levi Læstadius alle geboorten en huwelijken in Pajala noteerde, bleven gespaard bij het bombardement van Russische vliegtuigen die het kerkdorp in het uiterste noorden van Zweden aanzagen voor het Finse Rovaniemi. Achtenveertig brisantbommen en honderden brandbommen troffen Pajala op 21 februari 1940, schrijft de Zweedse auteur ­Mikael Niemi in het nawoord van Beren koken.

Niemi (hij brak in 2002 internationaal door met Popmuziek uit Vittula) groeide op op een steenworp afstand van de oude pastorie van Pajala in de gemeente Norrbotten, waar Læstadius woonde tot hij in 1861 op 61-jarige leeftijd overleed. Hij liet zich voor zijn roman ook inspireren door een levensverhaal dat rond 1890 anoniem werd gepubliceerd onder de titel Mu Eallin, een van de oudste bekende documenten in de taal van de Samen of Sami, een van oorsprong nomadisch volk in Lapland.

Hij entte er zijn hoofdpersoon Jussi op, een schuw Samisch zwerversjoch dat op 12-jarige leeftijd door de dominee onder zijn hoede wordt genomen. Hij is ‘geschapen’ door de ­dominee, zo ziet Jussi het, doordat Læstadius zijn naam in het kerkboek heeft opgeschreven.

Vleesetende beer

Maar waar de dominee en zijn vrouw hem een menswaardig bestaan gunnen, blijft hij voor de dorpsbewoners dat ‘Lappenjong’. En als er tien jaar later in de zomer van 1852 in de bossen een veehoedster verdwijnt, neemt zijn bestaan een keer ten kwade. Eerst gaan de mensen op jacht naar de vleesetende beer die ze voor de schuldige aanzien. De dominee, bij Niemi een Sherlock Holmesachtige onderzoeker met Jussi als zijn Watson, ontdekt echter dat er een echte moordenaar aan het werk is – maar het Lappenjong moet dat bekopen.

Niemi ontvouwt het soms gruwelijke verhaal op filosofische en poëtische wijze. De dominee wakkeert Jussi’s nieuwsgierigheid en (religieus) denken aan; hij richt, als de botanicus die hij ook is, Jussi’s blik op de natuur. En bovenal: hij eert Jussi’s schrijven. Daardoor ontdekt die, juist op het moment dat hij het meest is ontmenselijkt, zijn ‘ik’ dat er toch nog is. ‘Ik’, begint hij zijn levensverhaal, schrijvend met een stokje in het zand, ‘ben een mens’.

Kleurrijk amalgaam

Met alle religieuze en culturele overwegingen, het whodunitaspect, de liefde die Jussi opvat voor de verraderlijke Maria en ook nog de entree van een lichtzinnige kunstenaar in het dorp is Beren koken een kleurrijk maar hecht amalgaam.

Het archief van Læstadius werd na het bombardement op Pajala overgebracht naar de pastorie van het dorp Muodoslompolo, honderd kilometer noordelijker. Bij een brand daar in 1941 ging het alsnog verloren. Zoals Jussi zijn tekst in het zand weer wegveegt. ‘Maar wat opgetekend is, zal toch blijven bestaan,’ laat Niemi hem overpeinzen. ‘Alles wat ooit opgeschreven is, wordt voor altijd bewaard. Dat is de wonderlijke kracht van letters.’

Fictie

Mikael Niemi
Beren koken
Vertaald door Geri de Boer, Uitgeverij Atlas Contact, €24,99, 448 blz.

Beren koken Beeld Mikael Niemi
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden