PlusFilmrecensie

Benedetta is een schrandere combinatie van vrouwenseks, geweld, humor en kritiek op de katholieke kerk

Paul Verhoevens Benedetta is een schrandere combinatie van plastische vrouwenseks, grof geweld en boertige humor, van groteske Jezusvisioenen en scherpe kritiek op de katholieke kerk.

Benedetta (rechts, Virginie Efira) en Bartolomea (Daphne Patakia). Beeld Independent Films
Benedetta (rechts, Virginie Efira) en Bartolomea (Daphne Patakia).Beeld Independent Films

Documenten betreffende een rechtszaak tegen zuster Benedetta Carlini van Vellano, abdis van de nonnen theatinessen van Pescia, die voorgaf dat zij een mystica was maar van wie werd ontdekt dat zij een ontuchtige vrouw was, is de welluidende titel van het document waarop de Amerikaanse historicus Judith C. Brown bij toeval stuitte tijdens onderzoek in het Archivio di Stato in Florence.

Het dossier – ongeveer honderd ongenummerde bladzijden – bleek te bestaan uit door de kerk ingestelde onderzoeken. Die werden uitgevoerd tussen 1619 en 1623, naar de visioenen die Benedetta Carlini had waargenomen en naar de wonderen die, naar zij zei, aan haar waren voltrokken. Het bevatte tevens zeer gedetailleerde beschrijvingen van haar seksuele betrekkingen met een andere non, Bartolomea Crivelli, die onder meer liet optekenen hoeveel keer zij Benedetta’s genitaliën had gekust.

De nieuwsgierigheid van Brown – specialist op het gebied van de Italiaanse renaissance – was direct geprikkeld. Heel veel was er namelijk niet bekend over het seksuele leven van vrouwen en de opvattingen over vrouwelijke seksualiteit tijdens de renaissance.

Roversbende

Brown schreef er een non-fictieboek over: Immodest Acts: The Life of a Lesbian Nun in Renaissance Italy (1986; onlangs opnieuw uitgegeven door De Bezige Bij als Benedetta – Het leven van een lesbische non in Italië tijdens de Renaissance). Gerard Soeteman, scenarist van de serie Floris en films als Turks fruit (1973), Soldaat van Oranje (1977) en Zwartboek (2006), gaf het boek aan Paul Verhoeven met het idee er een film van te maken.

Soeteman schreef zelf een eerste versie van het scenario, maar na onenigheid over de artistieke koers – de scenarist had een film over macht voor ogen, de regisseur een film over lesbische liefde – trok hij zich terug (hij liet ook zijn naam van de aftiteling verwijderen). Verhoeven ging daarop in zee met de Amerikaanse scenarist David Birke, met wie hij eerder aan zijn succesvolle, stoutmoedige rape-revenge-film Elle (2016) had gewerkt.

‘Geïnspireerd op ware gebeurtenissen’, staat er in het begin van de film, die begint met een Floris-achtige proloog waarin de jonge Benedetta door haar ouders naar het klooster in Pescia wordt gebracht. Onderweg weet het godvruchtige meisje een roversbende te verjagen door haar geloof in Jezus, verbeeld in een Mariabeeldje dat ze van haar moeder heeft gekregen.

Dat beeldje, dat bij binnenkomst in het klooster van Benedetta wordt afgenomen, duikt achttien jaar later op in een van de meest spraakmakende scènes. Benedetta (de Belgische Virginie Efira, ook te zien in Elle) beweegt hemel en aarde om novice Bartolomea (nieuwkomer Daphne Patakia) voor zich te winnen, een atheïstische boerendochter die naar het klooster is gevlucht omdat haar vader en broers zich constant aan haar vergrepen.

Bartolomea vindt Benedetta’s Mariabeeldje en snijdt vervolgens de voeten van de heilige maagd af met een mes. Uit liefde. Als Benedetta het cadeautje heeft uitgepakt, gaan de nonnen er direct mee aan de slag. Bij Verhoeven is de liefde natuurlijk vleselijk.

Brandstapel

The male gaze? Misschien, maar het boek is gebaseerd op de getuigenis van twee vrouwen, geschreven door een vrouw, en de director of photography van de stomende lesbische seks is ook een vrouw: Jeanne Lapoirie. Een perverse fantasie? Ja en nee. Waar Browns boek een beetje naar het einde kabbelt (na het kerkelijk onderzoek leefde Benedetta een rustig bestaan onder de hoede van een nieuwe abdis) wilde Verhoeven Benedetta à la Jeanne d’Arc op de brandstapel laten belanden.

Maar het zou historisch onjuist zijn geweest als in 1625 een vrouw tot de brandstapel zou worden veroordeeld vanwege een lesbische relatie. In 1520 was weliswaar door Karel V verordonneerd dat vrouwen die met andere vrouwen naar bed gingen verbrand moesten worden, maar in 1625 belandden vrouwen alleen nog op de brandstapel als er een instrument was gebruikt bij het liefdesspel.

Zo zijn er meer ingrepen gedaan – niet geheel in lijn met Benedetta’s levenslijn maar het hád zo gebeurd kunnen zijn. De scenarist en regisseur als deus ex machina; het komt het lekker ambigue drama bepaald ten goede. Het resultaat is een schrandere combinatie van plastische vrouwenseks, grof geweld en boertige humor, van groteske Jezusvisioenen en scherpe kritiek op de katholieke kerk.

Iedereen handelt uit eigenbelang, de hoogste in rang bepaalt wat Gods wil is. De berekenende abdis (een heerlijke rol van Charlotte Rampling), die weet dat Benedetta profijtelijk kan zijn voor het Toscaanse vrouwenklooster, maar haar positie bedreigd ziet als ‘Jezus’ bruid’ meer en meer macht verwerft. En de beul die Bartolomea tot een bekentenis dwingt met de ‘peer van angst’, een middel­eeuws martelwerktuig. En Benedetta zelf ook.

Kort en goed: Benedetta is vintage Verhoeven; nunsploitation en zijn lang verwachte Jezusfilm ineen.

Regisseur Paul Verhoeven. Beeld Guy Ferrandis
Regisseur Paul Verhoeven.Beeld Guy Ferrandis

Twee jaar uitstel

Benedetta ging deze zomer in wereldpremière op het Festival van Cannes, twee jaar later dan de bedoeling was. Eerst was er uitstel vanwege fysiek ongemak van regisseur Paul Verhoeven (83), een jaar later kon het festival fysiek niet doorgaan door corona.

Of zijn film bestand was tegen uitstel durfde hij destijds niet te zeggen. “Dat weet je niet – van geen enkele film. Het valt niet te zeggen of mensen na dat virus überhaupt naar de bioscoop willen. In Benedetta breekt de pest uit. Het kan zijn dat mensen daar na anderhalf jaar corona geen zin in hebben. Of ze kunnen het interessant vinden. De film is goed geslaagd en vermakelijk, met veel facetten – van politiek en religie tot seksualiteit.”

Na de wereldpremière vertelde Verhoeven dat hij het ‘een beetje vervreemdend’ vond om over de film te praten. “Wat was het allemaal ook alweer? Dus ik heb een uurtje uit het midden van de film teruggekeken om het op te halen. Ik vond het heel goed!”

Benedetta

Regie Paul Verhoeven
Met Virginie Efira, Daphne Patakia, Charlotte Rampling, Lambert Wilson
Te zien in Eye, Cinecenter, FC Hyena, Ketelhuis, Filmhallen, Pathé

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden