PlusExporecensie

Beeldenmanifestatie Sonsbeek is prachtig, maar frustreert door ontbrekende informatie

In Arnhem vindt de twaalfde editie van de beelden­tentoonstelling Sonsbeek plaats. Er is veel werk met een boodschap, maar die komt niet altijd over.

Het sociale ontmoetings­paviljoen Deep Encounter van Raumlabor  drijft voor de oever van de Grote Vijver.  Beeld Juuke Schoorl
Het sociale ontmoetings­paviljoen Deep Encounter van Raumlabor drijft voor de oever van de Grote Vijver.Beeld Juuke Schoorl

Een echtpaar komt bij een kunstwerk, een enorm bouwsel van hout met een soort vijver en een grote tak. De man loopt voorop, op weg naar het verklarende bordje met informatie over wat we voor ons zien. De vrouw blijft een paar meter achter. Ze neemt duidelijk niet de moeite om de laatste paar stappen te doen.

“Staat er wat op?,” vraagt ze. Hij: “Het is een collectief.” Zij: “Alweer. En? Weer niks over de betekenis?” Hij, zuchtend: “Nee, niks.” Zij: “Slecht hè?”

Gapend gat

De informatievoorziening op de twaalfde editie van Sonsbeek is inderdaad verschrikkelijk slecht. Een potentieel geweldige dag in het ­Arnhemse park – volgens velen het mooiste park van Nederland – moet voor veel bezoekers haast wel uitlopen op een frustrerende exer­citie. Zelden gaapte er zo’n groot gat tussen de goede bedoelingen van de kunstwerken en de onwil van de organisatie om die bedoelingen toegankelijk te maken.

Natuurlijk, niet alle kunst hoeft uitgelegd te worden. Kunstwerken op zo’n internationale tentoonstelling zetten de verbeelding in werking, verbazen of stellen dingen aan de orde die misschien onlogisch klinken of vergezocht lijken. Dat was zeker zo met eerdere afleveringen van de beeldenmanifestatie, waarvan de eerste in 1949 was. Sonsbeek is een graadmeter voor artistieke thema’s van een specifieke tijd, een culturele barometer. Daarom is het niet verwonderlijk dat op de huidige editie, onder leiding van artistiek directeur Bonaventure Soh Bejeng Ndikung, veel thema’s voorbijkomen die je nu overal in de kunst tegenkomt, zoals postkolonialisme, sociale ongelijkheid, diaspora’s en de natuur.

Dwangarbeid

Er is veel werk bij met een duidelijke boodschap. Een installatie van Ndidi Dike met de titel A Bend in the River is opgebouwd uit gips, kartonnen dozen, glitter en latex handschoenen. De glitter verwijst naar kostbare mineralen in ­Afrika, de gebroken vingers naar verminking als gevolg van dwangarbeid, vooral in Congo. Maar die informatie krijgt de bezoeker dus niet bij het werk gepresenteerd. Alleen goed ingevoerde kunstbeschouwers zijn misschien in staat om zulke betekenissen te kunnen interpreteren, maar het gros van de bezoekers begrijpt hier waarschijnlijk geen snars van. Juist kunst met zo’n belangrijke boodschap is gebaat bij goede informatie.

Catalogus

Het eerdergenoemde bouwsel zonder uitleg bevindt zich op een basketbalveld in Park Sonsbeek. En op het bordje staan de namen van 22 kunstenaars en een curator. Het heet Agora en het is ‘onderdeel van Sonsbeeks conjuncties’. In de bezoekersgids staan plattegronden en worden de werken opgesomd, maar ook hier helemaal niets over de bedoelingen van de makers. Kunstenaar, titel, jaartal en de gebruikte materialen. Daar moeten we het telkens mee doen.

Voor sommige kunstwerken biedt de kloeke catalogus uitkomst. Dat is overigens geen boek om mee te slepen tijdens een rondgang langs de werken. Het heeft bovendien geen index op kunstenaarsnaam. Je moet zo’n 350 pagina’s doorbladeren in de hoop ergens een specifiek project te vinden. Onbegrijpelijke waanzin.

Geluid

Sonsbeek 2020–>2024: Force Times Distance, heet de manifestatie voluit, met de ondertitel On labour and its sonic ecologies. De tentoonstelling richt zich op allerlei manieren op het thema arbeid en ‘sonic ecologies’ dus, een vage term die in de catalogus vertaald wordt als ‘soniciteit’. Daarmee wordt bedoeld: geluid, orale verhalen en muziek. Sam Auinger heeft allerlei ‘luisterplekken’ van Sonsbeek uitgestippeld, waar de hoorbare eigenschappen worden uitgelicht. Het geluid van een waterval wordt bijvoorbeeld op een specifieke plek overschaduwd door langsrijdende fietsers. Geluiden komen ook op een meer symbolische manier naar voren, als een manier om ‘verborgen geschiedenissen’ hoorbaar te maken. Zo ging The Black Archives op zoek naar documentatie over Anna, een zwarte vrouw die in slavernij werd geboren en in 1727 vanuit Suriname naar Arnhem kwam.

Jennifer Tee maakte een slingerend patroon van bakstenen. In sommige zijn bladeren gestempeld die in het park voorkomen.  Beeld DJANGO VAN ARDENNE
Jennifer Tee maakte een slingerend patroon van bakstenen. In sommige zijn bladeren gestempeld die in het park voorkomen.Beeld DJANGO VAN ARDENNE

Kaplaarzen aan

De beste werken van Sonsbeek hebben overigens nauwelijks iets te maken met het thema. Jennifer Tee maakte een slingerend patroon van bakstenen in een grasveld van het park. Op de stenen, gebakken van rivierklei uit de om­geving, zijn verschillende soorten bladeren gestempeld die in het park voorkomen.

Laure Prouvost maakte een intrigerende ­installatie bij Collectie De Groen, gevestigd in een oud bankgebouw. In de kelder daarvan ­bevond zich vroeger de kluis. Hier mogen de schoenen uit en krijg je voor de gelegenheid kaplaarzen, want de vloer is bedekt met een laag inktvisinkt. In het halfdonker moet je je weg zoeken door een doolhofje van halftransparante gordijnen, waarna je in een soort onderwaterwereld komt met kleine sculpturen en videoprojecties.

Sonsbeek 2021-2024: Force Times Distance

Wanneer t/m 29 augustus
Waar Sonsbeek en diverse andere plekken in Gelderland.

Doolhof van bierkratten

De kunstwerken bevinden zich op dertien verschillende locaties in Arnhem en Gelderland. Er zijn werken te zien in de Eusebiuskerk, bij Showroom en op andere plekken in het centrum van Arnhem. Naast Park Sonsbeek ligt Park Zijpendaal, waar onder andere een enorm doolhof is opgetrokken van bierkratten, ontworpen door Justine Gaga. Ook in Buitenplaats Koningsweg en het Kröller-Müller Museum zijn kunstwerken te zien.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden