PlusInterview

Ayesha Harruna Attah: ‘Het doet pijn dat ik niet de taal spreek van mijn voorouders’

De Ghanese Ayesha Harruna Attah werkte de afgelopen weken als writer in residence in Amsterdam aan een nieuwe, epische roman met een rol voor de stad. Dit jaar verscheen Het diepe blauw, over een tweeling die van elkaar gescheiden wordt als de slavernij is afgeschaft en kolonialisme zijn intrede doet.

Marjolijn De Cocq
Ayesha Harruna Attah: ‘Ik was lang op zoek naar een vorm van geloof waarbij ik me verbonden zou voelen met de geschiedenis van mijn land.’ Beeld Itunu Kuku
Ayesha Harruna Attah: ‘Ik was lang op zoek naar een vorm van geloof waarbij ik me verbonden zou voelen met de geschiedenis van mijn land.’Beeld Itunu Kuku

Over de omzwervingen die je in een leven kunt maken. Ayesha Harruna Attah (37) werd geboren in de Ghanese hoofdstad Accra, studeerde biochemie in Massachussetts en journalistiek en creative writing in New York. Maar daarna liep ze een beetje met de ziel onder de arm. “Mijn visum voor Amerika was verlopen. Ik had natuurlijk kunnen proberen om aan een greencard te komen door een Amerikaan aan de haak te slaan en te trouwen; maar nee, daarvoor ben ik veel te braaf.”

Met een klaterende lach onderbreekt ze het verhaal hoe ze terecht zou komen in Popenguine, het dorpje aan de Atlantische kunst van Senegal waar ze woont met haar man en zoon van vijf – en aar ze met een Kameroense vriendin het ijswinkeltje Sur La Plage runt. Het was de Ghanese schrijver Ayi Kwei Armah, nu 81 jaar oud, die een allesbepalende rol in haar leven zou vervullen. Hij nodigde haar uit in het dorp voor een schrijfretraite, werd de uitgever van haar eerste roman Harmattan Rain (2008) en is tot op de dag van vandaag haar mentor.

“Toen ik terug was in Accra overwoog ik eerst om voor mijn ouders te gaan werken, ze maakten samen het literaire tijdschrift Imagine. Maar ik wist ook dat ze eigenlijk geen geld hadden om me te betalen. Toen ik de mogelijkheid kreeg om naar Ayi Kwei Armah te gaan was dat een droom die uitkwam – negen maanden lang liet hij ons daar alles lezen, van Anna Karenina tot de Noorse sagen en moesten we daarmee aan de slag. Daarna heb ik alsnog vijf jaar in New York gewoond en gewerkt, ik wilde geld verdienen. Maar toen schreef hij me. Of ik niet terug wilde komen, om me inhoudelijk verder te verdiepen.”

Ze ging er niet meer weg en haar haar carrière als schrijver nam vanaf toen een vlucht. Deze zomer verscheen haar vijfde roman in Nederland, Het diepe blauw, over de tweelingzussen Hassana en Husseina die in 1892 door een roofoverval op hun dorp worden gescheiden. Hassana wordt als slaaf verhandeld maar komt terecht bij de katholieke missie en ontwikkelt zich in Accra tot onderwijzeres. Husseina wordt opgenomen door een oude priesteres en groeit op in het Braziliaanse Bahia. Door dromen over de oceaan – dat diepe blauw dat hen scheidt – blijven ze toch met elkaar verbonden.

Stigma en schaamte

De zusjes kwamen al voor in haar vorige roman De honderd waterputten van Salaga (2019), waarin ze eigenlijk op zoek ging naar het verhaal van haar betovergrootmoeder. “Ik werkte met mijn vader aan onze stamboom. Hij vertelde dat de moeder van zijn grootmoeder een slaaf was. Maar hij wist niet hoe ze heette, alleen dat ze was geroofd uit een dorpje in Burkina Faso. Ze werd ‘de slaaf’ genoemd. Mijn vader kwam uit het noorden, ik ben de familie daar gaan opzoeken. Maar niemand wilde over haar praten. Er hing nog zoveel stigma en schaamte omheen.”

Maar Harruna Attah had de markten van Salaga gezien waar de slaven werden verhandeld, de bomen waaraan ze werden vastgebonden; ze kon berekenen wanneer die betovergrootmoeder zo’n beetje moest zijn geboren. En zo ontstond een fictieve romanfiguur in de tijd dat de slavernij ten einde liep en het kolonialisme in Afrika zijn intrede deed. “De tweeling speelt een kleine bijrol, er zijn veel tweelingen in mijn familie. Maar ze lieten me niet met rust. Ze wilden een eigen verhaal, een eigen boek.”

Zo creëerde ze twee meisjes in een tijdperk waarin het ene onderdrukkende systeem plaatsmaakte voor het andere. De Ghanese Goudkust werd Brits en de taal van de kolonisator zou de hare zou worden. “We kregen wel onderwijs in een aantal Ghanese talen, maar de voertaal op school was Engels. Hoe kun je andere talen leren als je ze niet oefent? Mijn vader uit het noorden spreekt Hausa, mijn moeder uit het midden van het land Asante Twi, dus zij spraken Engels met elkaar. Vier generaties geleden sprak mijn familie geen Engels. Het is mijn taal, ik schrijf erin, ik manipuleer ermee. Maar het doet ook pijn, de lijn naar mijn voorouders is doorgesneden.”

Candomblé

Haar vader groeide op als moslim, haar moeder als katholiek. Maar Harruna Attah kwam tijdens een reis naar Brazilië in aanraking met de ceremonies van de candomblé, de verering van oud-Afrikaanse geesten onder de Afrikaanse diaspora in Brazilië die in Het diepe blauw een belangrijke rol speelt. “In Ghana ben je of moslim of katholiek, de rest is min of meer taboe. Maar ik was lang op zoek naar een vorm van geloof waarbij ik me thuis zou voelen, waarbij ik me verbonden zou voelen met de geschiedenis van mijn land. Pas toen ik Afrika achter me liet vond ik het. Waar moslims en katholieken elkaar uitsluiten, vond ik dit zo inclusief en omarmend.”

In die candomblé-entourage van Husseina komt nog een personage voor dat schreeuwt om een eigen boek, zegt ze. Zo mondt de zoektocht naar die betovergrootmoeder uiteindelijk uit in een trilogie. Maar tijdens haar residentie in Amsterdam op uitnodiging van het Nederlands Letterenfonds werkt ze nu eerst aan wat een epische roman moet worden die speelt in de zestiende en zeventiende eeuw. Ze bezocht het Scheepvaartmuseum en maakte studie van de historische panden in de stad. Research, vrij als een vogel rondfietsend door de stad. “Naar waar de geesten me heen voeren. Want al is het nog te vroeg om er iets over te zeggen, Amsterdam krijgt een plek in mijn nieuwe boek. One way or another.

Fictie

Ayesha Harruna Attah, Het Diepe Blauw, vertaald door Dennis Keesmaat, Daniëlle Stensen en Lara Visser, Orlando, €22,50, 272 blz.

null Beeld
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden