Plus

Axel Rüger laat Van Gogh Museum achter als wereldmerk

Directeur Axel Rüger verlaat na dertien jaar het Van Gogh Museum in Amsterdam. Wat is zijn nalatenschap? 'Hij heeft het museum in de 21e eeuw gezet.'

Axel Rüger Beeld ANP

De timing was opmerkelijk; terwijl het gros van de Nederlandse kunstcritici zich in het Rijksmuseum aan het werk van Rembrandt vergaapte, verzond de persafdeling van het Van Gogh Museum, aan de andere kant van het Museumplein, het bericht dat directeur Axel Rüger vertrekt.

Hij wordt per 1 juni 'Secretary and CEO' bij de Royal Academy of Arts in Londen.

Rüger (Dortmund, 1968) was dertien jaar directeur van het Van Gogh Museum. De Duitse kunsthistoricus volgde in april 2006 de Brit John Leighton op. Daarvoor was hij onder meer conservator Nederlandse schilderkunst bij de National Gallery in Londen.

Hij publiceerde meerdere boeken over Nederlandse kunst, waaronder Vermeer and Painting in Delft (2001) en Collected Opinions. Essays on Netherlandisch Art in Honour of Alfred Bader, Londen (2004).

In 1998 en 1999 woonde hij ook al anderhalf jaar in Amsterdam, om onderzoek te doen voor zijn dissertatie over de zeventiende-eeuwse architect en schilder Bartholomeus van Bassen, waardoor de Duitse Londenaar voor zijn benoeming al vrijwel accentloos Nederlands sprak.

Het Van Gogh Museum stond destijds internationaal al in hoog aanzien en was al een van de best bezochte musea in Nederland.

Axel Ruger bij het schilderij De Schreeuw van Edvard Munch. Het beroemde werk was in 2015 onderdeel van Munch: Van Gogh, een tentoonstelling die het werk van Vincent van Gogh en Edvard Munch samenbracht. Beeld ANP

Professioneel
Onder Rügers leiding namen de schaalvergroting en professionalisering verder toe, vorig jaar kwamen er 2.165.000 bezoekers, naar grote tentoonstellingen als Van Gogh & Japan en Gaugain & Laval op Martinique. Het aantal volgers op Instagram steeg tot boven het miljoen, de Facebookpagina's van het museum hebben samen meer dan 4,7 miljoen volgers.

Het assortiment in de museumwinkel werd fors uitgebreid, vooral met luxeartikelen. Zo ontwikkelde Gassan een diamanten juwelenlijn gebaseerd op de Zonnebloemen, Amandelbloesem en Irissen, en maakte Jaeger LeCoultre een versie van het Reverso-horloge met een handbeschilderde emaillen wijzerplaat van De Zonnebloemen.

Nieuwe entree
"Ik ben de manager van een wereldmerk," zei Rüger bij de opening van de nieuwe entree, in september 2015.

Met die opening was zijn werk als directeur min of meer voltooid, vond Rüger zelf. Dat hij nu weer teruggaat naar Londen heeft ongetwijfeld ook met de dynamiek van die miljoenenstad te maken, waar Rüger zich als ambitieuze netwerker als een vis in het water voelt.

125.000 zonnebloemen op het Museumplein vormden in 2015 een labyrint ter ere van de nieuwe entree van het Van Gogh Museum Beeld ANP

Een wereldmerk
"Fantastisch nieuws voor Axel," zegt Rijksmuseum-directeur Taco Dibbits. "De Royal Academy heeft een kleine collectie en is vooral een tentoonstellingsmachine. Maar het bijzondere is dat ze al 250 jaar een speciale band met levende kunstenaars hebben. Ik ben benieuwd hoe hij de Royal Academy gaat transformeren. Het gebouw is gerenoveerd en ze hebben vorig jaar het 250-jarig bestaan gevierd."

Volgens Dibbets was Rügers voorganger John Leighton, een specialist op de negentiende eeuw, vooral de man van de bijzonder aanwinsten.

"Rüger heeft Van Gogh tot een wereldmerk gemaakt. Dat is gedeeltelijk de verdienste van de kunstenaar zelf die zo ongelofelijk is. Maar je moet dat wel managen en ik denk dat Axel dat op een hele slimme en goede manier heeft gedaan. Het Van Gogh Museum werd een moederbasis, maar over de hele wereld is Van Gogh aanwezig."

Dibbets denkt Rüger zijn prioriteiten heeft verlegd door de toegenomen prijzen op de kunstwerken. "Naast Van Gogh moet je de absolute top hangen en de prijzen daarvan zijn door het dak gegaan. Het is heel lastig om daar nog de handen voor op elkaar te krijgen. Hij heeft het museum in de 21e eeuw gezet."

Heel knap
Volgens Benno Tempel, directeur van het Gemeentemuseum Den Haag, heeft Rüger het museum geconsolideerd als een van de best bezochte musea Nederland. "Het is een relatief klein museum dus dat is heel knap. Het museum is nu een internationale speler die je niet over het hoofd ziet."

Het feit dat Rüger geen expert is op het gebied van de negentiende eeuw is volgens Tempel terug te zien in zijn aankoopbeleid. "Daardoor kwamen de aanwinsten meer voort uit de wensen van het team in het museum. Dat was voorheen een speerpunt van de directeur, maar onder Rüger zijn het vooral de conservatoren die de aankopen hebben bepaald."

Rüger in januari van dit jaar tijdens een toelichting op de restauratie van de Zonnebloemen van Vincent van Gogh. Het schilderij is zes weken lang onderzocht en gerestaureerd in het restauratieatelier van het museum. Beeld ANP

Het beleid van Rügers voorganger John Leighton was daarbij richtinggevend. Leighton kocht een belangrijke verzameling prenten van de Nabis, een groep Franse avant-gardekunstenaars aan het einde van de negentiende eeuw.

Tempel: "Dat was heel belangrijk voor het museum. Rüger heeft die lijn voortgezet door bijvoorbeeld schilderijen te kopen van andere Nabis-kunstenaars als Bonnard, Vuillard en Denis. Daardoor werd ook de weg vrij gemaakt om meer te doen met fotografie en andere prenten."

'Ik zeg geen nee'
Tempel hoopt dat een nieuwe directeur iets meer inhoudelijk verbonden zal zijn met de collectie. "De tijd van managers ligt nu wel een beetje achter ons." Het zou volgens Tempel goed zijn als er weer een echte expert komt op het gebied van de negentiende eeuw, die er lol in heeft om aankopen te doen.

"In de jaren tachtig en negentig had het Van Gogh Museum de ambitie om het museum voor de negentiende eeuw te worden, in navolging van Musée d'Orsay in Parijs. Maar als je daar nu gaat kijken is het toch een beetje stoffig geworden."

Tempel staat zelf niet onwelwillend tegenover een overstap naar het Van Gogh Museum. "Het is een prachtig museum met een enorm belangrijke collectie. Ik zeg geen nee."

Twee musea 'onthoofd'

Niet alleen het Stedelijk Museum moet op zoek naar een nieuwe directeur, door het vertrek van Axel Rüger zijn nu twee van de drie musea aan het Museumplein 'onthoofd'. Beide musea hebben een overlap in de collectie want zowel het Van Gogh Museum als het Stedelijk heeft negentiende-eeuwse schilderkunst.

Maar die functioneert in het Stedelijk vooral als aanloopje tot de echte focus: de twintigste en eenentwintigste eeuw. De kans is dus klein dat kandidaten bij beide musea gaan solliciteren. Gezien het internationale karakter van het Van Gogh Museum is het goed mogelijk dat er weer een buitenlander wordt aangenomen.

Maar ook in Nederland lopen goede kandidaten rond om Rüger op te volgen. Benno Tempel van het Gemeentemuseum Den Haag lijkt bijvoorbeeld geknipt voor de baan. Hij heeft als conservator in het museum gewerkt, is zeer succesvol als directeur in het Gemeentemuseum Den Haag en geldt als een echte specialist in negentiende-eeuwse kunst.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden