PlusInterview

Auteur biografie Stephen Hawking: ‘De waarheid stond altijd voorop’

Hoe was het om samen te werken met Stephen Hawking? Leonard Mlodinow vertelt het in zijn biografie van de wereldberoemde wetenschapper. ‘We hadden soms gesprekken van twee uur over de formulering van één zinsnede.’

Stephen Hawking was grotendeels verlamd als gevolg van ALS. Hij kon lang alleen nog via een spraakcomputer spreken.Beeld Getty Images

Zijn lichaam kwijnde langzaam weg, maar zijn geest zocht door, naar het begin van het heelal en het einde van zwarte gaten. Ondanks of misschien wel dankzij de amyotrofische laterale sclerose (de zenuw- en spieraandoening ALS) groeide Stephen Hawking uit tot de meest iconische geleerde van zijn tijd. In 2018 overleed hij, 76-jaar oud. Leonard Mlodinow, die meermaals nauw met Hawking samenwerkte, schreef een openhartig boek over het rebelse Britse genie dat schuilging achter die monotone Amerikaanse computerstem: Stephen Hawking: een verhaal over vriendschap en zwarte gaten.

Er bestaat al een Hollywoodfilm over Stephen Hawking en er is ook een aantal biografieën over hem verschenen. Wat maakt uw boek uniek?

“De film vertelt een sprookjesversie. De biografieën barsten van de feiten, maar maken niet tastbaar wie Stephen Hawking werkelijk was, als mens. Ik wil aan lezers het gevoel overdragen hoe het was om met hem in één kamer te zitten. Hoe hij zijn wenkbrauwen in een vreselijke grimas kon trekken die ‘Nee!’ betekende. Hoe er op zomerdagen een zweetdruppel traag langs zijn hoofd kon lopen. Je kent dat gevoel: akelig, jeukend. Vanwege zijn verregaande verlamming was hij niet bij machte die druppel weg te vegen. Moest ik het dan voor hem doen? Zulke details maken voelbaar uit wat voor situaties zijn leven bestond.”

De Hawking die in tal van anekdotes in het boek naar voren komt, is avontuurlijk. Hij genoot van opschudding, ging voortdurend weddenschappen aan, organiseerde een feestje voor tijdreizigers, dronk champagne, en genoot van onverantwoorde boottochtjes en verboden vuurwerk. Had zijn levenslust überhaupt te lijden onder zijn aandoening?

“Volgens mij niet. Ik heb hem van heel dichtbij meegemaakt en ook zijn beste vrienden uitvoerig gesproken, onder wie de natuurkundige en Nobelprijswinnaar Kip Thorne. Geen van ons heeft Stephen ook maar één keer kunnen betrappen op zelfmedelijden of onderliggende frustraties over zijn toestand. Hij was natuurlijk een geweldig natuurkundige, maar ik was nog veel meer onder indruk van hem als mens. Wie van ons zou in zijn situatie zo kunnen gedijen?”

Leonard Mlodinow (rechts) met Stephen Hawking. Beeld -

Maakte u zich ooit zorgen over Hawking?

“Achteraf klinkt dit ongeloofwaardig, maar: nee. Psychisch was hij heel sterk. Fysiek was hij uiteraard kwetsbaar; hij had 24 uur per dag zorg nodig. En ja, hij moest vaak naar het ziekenhuis. Maar hij had zo veel kritieke situaties overleefd en alle voorspellingen van artsen over zijn levenstermijn verloochend, dat ik en anderen op een gegeven moment oprecht dachten: hij gaat ons allemaal overleven.”

Kunnen we stellen dat zijn ziekte zo slecht niet heeft uitgepakt voor de wetenschap?

“Dat klinkt bot, maar er zit wel wat in. Ik vroeg hem ooit wat hij dacht dat hij zou hebben bereikt als hij nooit ALS had gehad. Hij reageerde met: ‘O, die ziekte heeft me juist geholpen’. Daar had hij een punt. Als theoretisch natuurkundige moet je een bepaald type mens zijn. Je moet je volledig kunnen isoleren van de wereld en urenlang of eigenlijk dagenlang en wekenlang, intens kunnen opgaan in complexe wiskundige vergelijkingen.”
“Ikzelf trek dat niet helemaal; daarom ben ik slechts parttime natuurkundige. Stephen had daar in zijn jonge jaren ook veel moeite mee. Hij vond de wereld te leuk. Zijn ziekte had allerlei afleidingen in één klap onbereikbaar gemaakt. Daardoor kon hij zijn geest eindelijk efficiënt richten op natuurkundige vraagstukken.”

U deinst er in uw boek niet voor terug ook minder nobele acties en eigenschappen van Hawking te benoemen. Als hij echt ongeduldig werd, kon hij bijvoorbeeld met zijn rolstoel op falende promovendi inrijden. Vond u het moeilijk om dergelijke anekdotes op te tekenen over een overleden vriend?

“Nee, want Stephen stond achter het ethos van de wetenschapper: de waarheid vertellen. Volgens dat principe heb ik dit boek geschreven. Bovendien geneerde Stephen zich beslist niet voor zijn karakter. Hij zei bijvoorbeeld dat zijn koppigheid zijn beste eigenschap was.”

Dat maakte werken met hem vast geen eenvoudige opgave.

“Dat was het inderdaad niet. Ten eerste kon hij met zijn spraakcomputer per minuut maar zes woorden produceren. Later werd dat nog minder. Maar vooral kon hij erg eigenwijs, ongeduldig en perfectionistisch zijn. We hadden soms gesprekken van twee uur lang over de formu­lering van één zinsnede in Het grote ontwerp, het boek dat we samen schreven. Soms moest je minuten wachten op een antwoord en als zijn stemcomputer dan eindelijk wat zei, bleek het geen reactie te zijn op de vraag waar je mee worstelde, maar een verzoek aan zijn assistent om een specifiek soort wijn!”

Leonard ­Mlodinow, Stephen Hawking: een verhaal over vriendschap en zwarte ­gaten. New Scientist, €24,99 240 blz.

U schrijft in uw boek dat hij waarschijnlijk eenzaam was.

“Ja, ik denk van wel. Hij had weliswaar altijd verzorgers om zich heen, en genoot ook echt van hun aandacht en vooral ook van hun aanrakingen, maar zijn verzorgers kregen betaald. Hij maakte zelden mee dat er ’s avonds vrijwillig een vriend belde die hem vroeg of ie even een biertje kwam drinken. Daarom vond hij het denk ik zo leuk als ik ’s avonds bij hem bleef eten. Dat heb ik veel gedaan in de periode dat we Het grote ontwerp schreven.”

Wat maakte Hawking bijzonder als wetenschapper?

“Laat ik een voorbeeld geven. Hij had jarenlang fel verkondigd dat zwarte gaten onmogelijk materie en informatie konden verliezen. Nadat hij zich had verdiept in de quantummechanica kwam hij tot een ander inzicht. Niet alleen gaf hij zijn tegenstanders gelijk, maar hij stelde gelijk ook dat ze veel meer gelijk hadden dan ze zelf hadden gedacht. Zwarte gaten verliezen namelijk wel degelijk materie, constateerde hij; over vele miljarden jaren beschouwd lopen ze zelfs leeg! Stephen was altijd bereid om triomfantelijk zijn eigen theorieën af te schieten, zolang logica, bewijs of wiskunde dat rechtvaardigden.”

Winston Churchill zei ooit over het schrijven van een boek: het begint als een minnares, het eindigt als een tiran en uiteindelijk smijt je het de wereld in. Geldt dat ook voor uw boek over Stephen Hawking?

“O nee, ik had veel plezier tijdens het schrijven. Vaak ging ik op bed liggen, terugdenkend aan momenten uit onze dagen samen. Het was mooi om die te herbeleven. Ik was een beetje bedroefd toen ik klaar was met mijn boek.”

Leonard Mlodinow
Chicago, Verenigde Staten
26 november 1954

Mlodinow studeerde scheikunde en wiskunde aan de Brandeis-universiteit in de Amerikaanse staat Massachusetts. In 1981 promoveerde hij in de theoretische fysica. In 1985 gooide Mlodinow het roer om en werd scenarioschrijver voor tv-series als Star Trek: The Next Generation en MacGyver. Ook ontwikkelde hij computerspellen en schreef hij het script voor de film Beyond the Horizon (2009). In 2005 werd hij weer ‘professioneel fysicus’ aan het California Institute of Technology, om dat in 2013 te verlaten om zich volledig te wijden aan het schrijven van boeken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden