PlusFilmrecensie

Atlantique is een griezelig mooie meesterprestatie

Atlantique is het griezelig mooie regiedebuut van de Frans-Senegalese Mati Diop (37). Wat begint als een drama over migratie transformeert langzaam tot een magisch-realistisch sprookje

Atlantique, een meesterlijke prestatie van debuterend regisseur Mati Diop, is een poëtische fabel over de tastbaarheid van afwezigheid. De Frans-Senegalese film­maker Diop weet als geen ander dat het verleden nooit echt voorbij is, maar voelbaar blijft, doorwerkt in het heden. Met de oceaan als visueel en narratief motief brengt ze ons een smachtende vertelling die niet zozeer de verschillende verhaallijnen met elkaar verweeft, maar een die op zichzelf voortbouwt, als een golf die langzaamaan steeds groter wordt. En net als de zee vraagt Atlantique je om je aan de stroming over te geven en af te wachten waar dit griezelig mooie regiedebuut je naartoe brengt.

De film, een liefdesverhaal, volksvertelling en politieke allegorie ineen, speelt zich af in de buitenwijken van Dakar die binnenkort in de schaduw van een luxe wolkenkrabber zullen komen te staan, symbool voor de enorme klassenverdeling in Senegal. Op de bouwplaats confronteert een groep bouwvakkers een waarnemer – ze worden al vier maanden niet betaald, maar geld krijgen ze niet. Die avond zullen ze, gedreven door een mengeling van hoop en wanhoop, de zee opgaan en de gok wagen op een betere toekomst in Spanje. Voor nu ontmoet een van deze werknemers, Souleiman (Ibrahima Traoré), zijn liefje, Ada (Mame Bineta Sane), die op het punt staat te trouwen met een rijke man van wie zij niet houdt.

Tussen droom en nachtmerrie

Met een vaste hand introduceert de film dan surreële­ ­elementen, zonder daarbij op maatschappelijke relevantie in te leveren. Wat begint als een sociaal-realistisch drama transformeert langzaam tot een magisch-realistisch sprookje, een moderne herinterpretatie van Romeo en Julia. Het is een mijmering die het midden houdt tussen droom en nachtmerrie, tussen herinnering en toekomstvisioen.

Souleiman verdwijnt uit het beeld zoals hij uit Ada’s leven verdwijnt. Zijn afwezigheid blijft voelbaar, brandt bijna op het scherm. Vaker hebben we films gezien over de perikelen van migratie, zelden zien we er eentje verteld vanuit het perspectief van degenen die achterblijven. De boot waarin Souleiman en zijn collega’s de grote overtocht wagen, zien we nooit. Wel horen we de mijmeringen van Ada, uitgesproken over beelden van een altijd veranderlijke oceaan.

Er is geen sprake van simpel oorzaak en effect in de betoverende filmwereld. Atlantique is een ingetogen drama waarvan de plotontwikkelingen niet te voorspellen zijn, maar die ook niet als een echte verrassing komen. Het is een teken van het ongekende zelfverzekerde schrijf- en regisseerwerk voor een debuterend filmmaker, eentje wier stijl niet afhankelijk is van onverwachte wendingen en die haar kijkers niet probeert te choqueren maar te roeren.

Schilderachtige beelden

Claire Mathon, die ook het camerawerk deed voor Portrait de la jeune fille en feu, meester van het natuurlijke licht, vangt West-Afrika in haar kenmerkende schilderachtige beelden. Het spookachtige effect van deze prachtige beelden wordt versterkt door de elektronische ­filmmuziek van componist Fatima Al Qadiri, die natuurgeluiden – het ritselen van de wind, het breken van de golven – en stemmen op de achtergrond tot een dynamisch geheel vermengt.

De visueel rijke film is het resultaat van een coherente, doordachte visie. Elementen die in het begin enkel stilistische keuzes lijken te zijn, vergaren tegen het einde een diepere betekenis. Zelfs het groenblauwe water van de Atlantische Oceaan komt terug in de levendige kleuren van de zonovergoten cinematografie.

Mame Bineta Sane als Ada in Atlantique.

De plot is opmerkelijk mager, de personages amper uitgewerkt. Er wordt weinig geïntroduceerd of verklaard. Maar dat is ook niet echt nodig. De bouwstenen waarmee de film is opgebouwd komen iedereen bekend voor. Het resultaat is ontegenzeggelijk fris, de folklore-achtige stijl onmiskenbaar modern.

Atlantique is een complexe maar ingehouden film die zich afspeelt op de grens tussen nieuw en oud, droom en waken, tussen dag en nacht, leven en dood. Een film die het verleden niet wegpoetst, maar zichtbaar maakt. Voor een film die gaat over gerechtigheid, is het veelzeggend dat er veel onbeslist blijft. Zoals het verleden ook nooit helemaal afgesloten is, ligt ook de toekomst open, lijkt Diop te willen zeggen. Maar het is hier, in deze genre ­tartende, grensoverschrijdende film, dat we een glimp opvangen van de toekomst van cinema.

Atlantique

Regie Mati Diop
Met Ibrahima Traoré, Mame Bineta Sane, Ibrahima Mbaye, Amadou Mbow, Nicole Sougou
Te zien in Cinecenter, Eye, Filmhallen, Kriterion, Rialto

Afrikaanse cinema

Het door Netflix gecoproduceerde Atlantique ging in première in Cannes, waar de film de Grand Prix won, op de Gouden Palm na de belangrijkste prijs van het Franse filmfestival. Daarmee is Mati Diop niet alleen de eerste zwarte vrouw die werd geselecteerd voor de hoofdcompetitie, maar ook de eerste zwarte vrouwelijke winnaar op het festival.

Ondanks dit filmfestivalsucces kreeg de Senegalese Oscarinzending geen nominatie voor Beste internationale film. De Oscars laten de Afrikaanse cinema wel vaker links liggen. Van het handjevol Afrikaanse films dat ooit voor een Oscar werd genomineerd, wonnen er maar twee de prijs voor Beste internationale film.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden