Plus PS

Arthur Japin: 'Nergens ben ik zo thuis als in een theaterzaal'

De tragikomedie De Man Van Je Leven van Arthur Japin (61) gaat zondag in première, over een doodzieke vrouw die een nieuwe partner voor haar echtgenoot zoekt. De schrijver is zelf niet zo bezig met de dood. 'Minder dan toen ik 35 was.'

Arthur Japin: 'Ik ben erg gelukkig, maar het leven is toch eigenlijk te veel­ ­gevraagd van een mens' Beeld Rogier van 't Slot

Arthur Japin staat in de deuropening van een eeuwenoud sprookjeshuis in de Utrechtse binnenstad. Zijn vriend, de Amerikaanse schrijver Benjamin Moser, staat op de stoep. Ze kijken naar de blauwgrijze lucht. "Ik zei toch dat het best mooi weer is," zegt Moser vrolijk, in feilloos Nederlands met een charmant accent.

Dan wandelt hij weg over de kinderkopjes. Japin kijkt hem na. "Bens Nederlands was na drie weken al ontzettend goed. Hij heeft een enge talenknobbel. Zijn woordenschat is ongelooflijk, en dat in minstens acht, negen talen."

Zelfgekozen gezin
We gaan naar binnen. In de keuken hangt een groot portret van Moser, Japin en uitgever Lex Jansen, gemaakt door Erwin Olaf. Japin heeft een relatie met allebei. De andere twee waren ooit eveneens romantically involved, maar hun behoefte daaraan viel na een tijdje weg, zegt ­Japin terwijl hij thee zet.

De drie mannen leven al zeventien jaar samen. Werken doe ze ook alle drie thuis. "Mensen willen altijd weten hoe we het doen, met jaloezie en zo. Die is er niet. Ja, in het begin moet je het even uitzoeken, maar nu zijn we gewoon een gezin, een zelfgekozen gezin. Dat loopt heel goed."

Via een smalle, steile kronkeltrap gaan we naar een zolderkamer. De vleugel, waar Japin op speelt als er tijd voor is, staat daar, omringd door volle boekenkasten tot aan de balken. Schrijven doet hij ook boven. Dat staat in deze drukke weken op een wat lager pitje, al is hij wel begonnen aan een nieuwe roman.

Nieuwsgierigheid
Zijn tiende is net uit: Kolja, een historische detective. Zoals meestal vraagt Japin begrip voor een eenling, een buitenstaander. De grondlaag van zijn werk is altijd zijn nieuwsgierigheid naar hoe zo iemand zich staande houdt, briljante oplossingen verzint om de eenzaamheid te overleven. In dit geval gaat het om de dove jongen Kolja, pupil van Pjotr Tsjaikovski, die de geheimzinnigheid rond de plotselinge dood van de beroemde componist niet vertrouwt en probeert te achterhalen wat er echt is gebeurd.

Japin is momenteel ook vaak in Amsterdam, waar zondag De Man Van Je Leven in première gaat, een door hem geschreven toneelstuk gebaseerd op zijn gelijknamige roman uit 2013.

De Man Van Je Leven vertelt het verhaal van een dood­zieke vrouw die over haar ras naderende graf wil regeren door alvast een nieuwe partner te zoeken voor de echtgenoot die ze achterlaat na een lang huwelijk. Dat klinkt als om te huilen, maar er wordt ook veel gelachen want het is een tragikomedie.

Japin kwam naar vrijwel alle repetities. Hij was dan niet te beroerd teksten aan te passen als iets niet lekker liep, zeggen acteurs Liz Snoijink en Susan Visser tijdens een bezoek aan de repetitieruimte.

U heeft een achtergrond als acteur en bent afgestudeerd aan de Theaterschool. Had u niet zelf de rol van de man willen spelen?
"Nee, alsjeblieft niet. Ik wil niet meer spelen. Een aantal jaren geleden heb ik bij de Utrechtse Spelen nog een Shakespeare gedaan. Ik wist meteen weer waarom spelen goed, maar vooral niet goed voor me is. Het fijne is dat in het theater de afspraken altijd helder zijn, zowel op het ­toneel als daarbuiten."

"Je komt binnen, speelt, kijkt of ­regisseert en na afloop stap je weer uit die kunstmatige wereld. Dat is een situatie waarin ik goed functioneer. Wat voor mij niet leuk is aan spelen, zijn al die mensen. Ik doe het toch beter in mijn eentje, uit het zicht van iedereen. Het lukt me ook niet zomaar een gesprek aan te knopen op een feestje. Ik zit liever niet met meer dan vier man aan een tafel."

De oudere vrouw in het stuk is in zekere zin ook een eenling, met haar opmerkelijke overlevingsstrategie. Kunt u zich iets voorstellen bij wat zij doet?
"Ik ben in elk geval nieuwsgierig naar haar; een sterke vrouw die weet dat ze heeft verloren, maar toch nog een punt willen maken. Of ik me daar iets bij kan voorstellen - in de zin van: zou ik ook zoiets kunnen doen - weet ik niet. Ik voel wel compassie voor haar."

Bent u veel bezig met de dood? Met wat u achterlaat?
"Veel minder dan toen ik 35 was. Toen vroeg ik me vaak af hoe lang ik nog zou hebben. Als dertiger en veertiger kan het nog alle kanten op en moet je nog zoveel. Ik heb eigenlijk alles gedaan wat ik wilde. Het is voor mij niet meer noodzakelijk te worden wie ik zijn moet. Ik durf inmiddels wel te zeggen dat ik dat ben. En verder maakt het allemaal niet uit."

Arthur Japin: 'Dat er een einde aan het leven zit, vind ik een beloning' Beeld Rogier van 't Slot

Wat niet?
"Het hele leven niet. Of je nou 18 of 80 bent, iedereen verliest hetzelfde: de dag van morgen. Meer is het niet. Ik ben erg gelukkig, maar het leven is toch eigenlijk te veel­ ­gevraagd van een mens. Dat er een einde aan zit, vind ik een beloning."

Heeft u weleens veel verdriet gehad van iemands dood?
"Ja, van de dood van mijn hondje. Hij was de houvast in mijn jeugd, die verder vrij eenzaam was. Gelukkig is hij heel oud geworden. Lex heeft hem zelfs nog gekend. Ik zag er erg tegenop dat ik hem ging verliezen. Maar direct toen ik hem zo zag liggen, dood, had ik er vrede mee. Ik voelde de voortgang. Iemands dood helpt je vooral herinneren te leven."

En het verlies van uw ouders?
"Dat ging naar verwachting: huilen, en daarna kon ik het al snel een plek geven. Een geliefde verliezen lijkt me een heel ander verhaal, omdat die een deel van jezelf is. Dat zijn ouders niet. Weliswaar komt een geliefde van buiten, maar je kiest hem of haar zelf."

Net als de karakters in uw werk.
"Ja, met hen kan ik het leuk maken. In mijn hoofd. Dat is voor mij een veilige plek om naartoe te gaan. Als ik vroeger thuiskwam uit school, waar ik werd mishandeld, ging ik altijd naar de zolder. Hij was wel zes keer zo groot als deze, met geheimzinnige hoekjes, een schuilplek uit de oorlog en verkleedkisten."

"De zolder was mijn veilige ­haven. Daar verdween ik van de werkelijkheid in mijn fantasie. Samen met het hondje. Hij ging altijd mee naar boven. Eigenlijk doe ik nu niet anders als ik schrijf: ik ga ergens heen waar ik de wereld aankan."

Je kunt ook enorm gevangen zitten in je hoofd.
"Zeker. Kinderen moeten daarom zo jong mogelijk leren dat er een alternatief bestaat in de kunsten. Als ik mijn ­vader en moeder ergens dankbaar voor ben, is het dat ze me altijd meenamen naar musea en voorstellingen. Zo heb ik mijn uitweg gevonden."

"In een theater, concertzaal of balletstudio durft de werkelijkheid niet over de drempel te komen. Achter de deur is een alternatief universum waar mensen bezig zijn iets moois te maken. En ook al doen ze het lelijk of onbeholpen, je weet dat er waarde wordt gehecht aan iets buiten de werkelijkheid."

"We zitten binnen, maar voor ons ligt de zee, achter ons de duinen, en we gaan nu met z'n allen doen alsof dat echt zo is. De afspraak om samen in een fantasiewereld te stappen heb ik altijd magisch gevonden aan toneel. Nergens ben ik zo thuis als in een theaterzaal."

De Man Van Je Leven, DeLaMar, 11 oktober t/m 19 november. Op 8 november geeft Arthur Japin een inleiding voorafgaand aan de voorstelling. Van zijn roman Kolja verschijnt deze week de vierde druk.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden