Plus Ten Slotte

Aretha Franklin (1942-2018): de enige echte Queen of Soul

Aretha Franklin, de onbetwiste Queen of Soul, is donderdag in haar huis in Detroit overleden aan de gevolgen van alvleesklierkanker. Ze is 76 jaar geworden.

Franklin in 2017 Beeld ANP

Bij de mannen viel er nog wel te discussiëren over de vraag wie de koningstitel toekwam. Want wie was de beste soulzanger aller tijden? Otis Redding? Sam Cooke? Of toch maar James Brown? Bij de vrouwen was er geen enkele twijfel mogelijk. De enige echte Queen of Soul was Aretha Franklin. Maar tot alleen dat genre bleef haar roem en belang zeker niet beperkt.

Obama
Wie Aretha Franklin als de beste zangeres aller tijden in welk genre dan ook beschouwt, bevindt zich in het goede gezelschap van de redactie van Rolling Stone.

Op een door het Amerikaanse tijdschrift in 2008 gepubliceerde lijst van 100 greatest singers of all time, waarbij geen onderscheid werd gemaakt tussen mannelijke en vrouwelijke vocalisten, prijkte Aretha Franklin fier bovenaan. Prachtig zinnetje in de verantwoording voor die uitverkiezing: 'She's the reason women want to sing.'

Aretha Franklin was de zangeres die kon uithalen op orkaansterkte, maar die net zo makkelijk heel teder klonk. Alles draaide daarbij om emotie. Barack Obama hield het in 2015 niet droog toen Franklin tijdens een eerbetoon aan Carole King het mede door King geschreven (You Make Me Feel Like a) Natural Woman zong.

"De Amerikaanse geschiedenis weerklinkt als Aretha zingt," zei hij na afloop. In haar muziek hoorde de toenmalige president schoonheid, levenskracht en hoop.

Voor een artiest met de statuur van Aretha Franklin duurde het opvallend lang voor ze het grote succes vond.

Als artiest van het platenlabel Columbia Records had ze in de vroege jaren zestig al een paar hits, maar echt vlotten wilde het nog niet met haar carrière. Je hoort op albums uit die tijd al haar immense vocale talent, maar de platen klinken ook wat stuurloos.

Men wist bij Columbia gewoon niet zo goed wat ze met de domineesdochter aan moesten. Was ze een jazzzangeres? Of een popzangeres? Of was easy listening meer iets voor haar?

Muscle Shoals
Bij Atlantic Records, de platenmaatschappij waarnaar ze in 1966 overstapte, wist producer Jerry Wexler precies welke kant het op moest. Hij haalde haar naar Muscle Shoals, een verder onbetekenend plaatsje in het zuidelijke Alabama waar in de plaatselijke FAME-studio soulzangers uit het hele land de prachtigste platen opnamen.

De huismuzikanten van de studio, gespecialiseerd in een heerlijk zompige soulsound, bleken de perfectie begeleiders voor Franklin. I Never Loved a Man (the Way I Love You) was in 1967 de eerste van een lange, lange reeks hit.

Vanaf dat moment was iedereen duidelijk wat Aretha Franklin was; een soulzangeres.

Maar wat Jerry Wexler vooral had gedaan was haar weer in contact brengen met haar roots. De teksten van de songs die ze opnam in Muscle Shoals mochten seculier zijn, muzikaal weken ze helemaal niet zoveel af van de gospels (of zoals dat toen nog heette: spirituals) die ze in haar jeugd had gezongen tijdens door haar vader geleide kerkdiensten.

Die pa was voorganger van een baptistenkerk in Detroit, maar reisde prekend ook het land door. Franklin, een wonderkind dat zichzelf piano leerde spelen en al heel jong een meer dan krachtig stemgeluid had, was daarbij vaak het belangrijkste lid van het koor.

On the road leerde ze collega-gospelzangers als Sam Cooke en Jackie Wilson kennen. Net als hen maakte Franklin begin jaren zestig, met toestemming van pa, de overstap naar de wereldse muziek.

Vliegangst
Eenmaal onder contract bij Atlantic Records groeide ze in de tweede helft van de jaren zestig uit tot een van de allersuccesvolste Amerikaanse zangeressen aller tijden (ze zou uiteindelijk niet minder dan 73 keer in de Amerikaanse Top 100 staan).

Ook buiten de Verenigde Staten was de zangeres van hits als Think, Chain of Fools en I Say a Little Prayer razend populair, maar vliegangst was er de oorzaak van dat ze vrijwel nooit in andere landen optrad.

De enige buitenlandse tournee die ze ondernam bracht haar in 1968 ook naar het Amsterdamse Concertgebouw.

Toenmalig Paroolrecensent Michiel de Ruijer, die normaalgesproken alleen over jazz schreef, was diep onder de indruk van vooral de kracht die uit haar muziek sprak: 'Black power, want dat is deze muziek, en iedereen is er voor gevallen.'

Respect, Franklins hit uit 1967, was het officieuze lijflied van de Amerikaanse Civil Rights Movement, die streed voor gelijke rechten voor zwarte Amerikanen.

Martin Luther King was een vriend van de familie Franklin en na zijn gewelddadige dood zong Franklin op zijn begrafenis.

Al even vanzelfsprekend zong ze later ook tijdens de inauguraties van de Democratische presidenten Jimmy Carter, Bill Clinton en Barack Obama.

Discotijdperk
Haar populariteit van de jaren zestig wist ze in in het daarop volgende decennium lang vast te houden, maar in het discotijdperk veranderde voor het eerst niet alles wat ze zong in goud.

Franklin sloeg terug in de jaren tachtig. Met het album Who's Zoomin Who?, dat in 1985 werd uitgebracht door haar nieuwe platenmaatschapppij Arista, vond ze aansluiting bij de toen eigentijdse muziek.

Met de Engelse Eurythmics nam ze het feministische Sisters Are Doing It For Themselves op. Met George Michael zong ze I Knew You Were Waiting.

Gezondheidsproblemen
Vorig jaar maakte Franklin bekend zich terug te trekken uit de muziek. Als een verrassing kwam dat niet, want ze kampte al enkele jaren met ernstige gezondheidsproblemen.

Begin dit jaar werd bekend dat zangeres en actrice Jennifer Hudson de hoofdrol zal spelen in een biopic over het het leven van Aretha Franklin. Dat belooft een film vol drama te worden, want hoe succesvol zij als zangeres ook was, het privé-leven van Aretha Franklin werd gekenmerkt door veel en groot verdriet.

Zo overleed haar moeder op jonge leeftijd, kreeg zij zelf al op haar dertiende haar eerste kind (nummer twee volgde een jaar later), had zij een eetstoornis en problemen met drank, raakte haar vader zwaargewond bij een overval en had ze ongelukkig relaties met soms gewelddadige partners.

Franklin is donderdag thuis in Detroit aan de gevolgen van alvleesklierkanker overleden.

Aretha Franklin in 1971 Beeld anp
Frankln bij de inauguratie van president Barack Obama Beeld ANP
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden