Plus

Archivaris van spectaculaire bouwputten

Schilder Ton Leenarts legde de aanbouw van de Noord/Zuidlijn vast. Zijn schilderijen zijn nu te zien in Arcam. 'Alle stations zijn af, er is niets meer te zien van wat ik heb geschilderd.'

Een schilerij van station Het Rokin dat Ton Leenarts maakte tijdens de aanleg van de metrolijn Beeld Ton Leenarts

Eigenlijk wilde Ton Leenarts helemaal niet afdalen. Hij kende iemand bij de gemeente die iets met de bouw van de Noord/Zuidlijn te maken had. En die man zei op een dag ­tegen hem: "Ga maar eens ­kijken, want het is zo bijzonder en spectaculair wat daar onder de grond gebeurt. Dat zal je vast wel willen schilderen."

Ton Leenarts (1952) moet lachen. "Ik dacht: ­eigenlijk wil ik dat helemaal niet, dat is niets voor mij. Ik maak heel ander werk. Maar toen ik in die bouwput onder Amsterdam CS kwam, die gigantische ruimte... Daar paste de Sint-Pieter wel in. Fantastisch."

En hij wijst op een doek waarop hij de bouwput onder Centraal heeft geschilderd. Het hangt, met een aantal andere doeken, de hele zomer aan de wanden van architectuurcentrum ­Arcam. Leenarts maakte er acht, een ander doek van het metrostation onder CS, De Kathedraal getiteld, is aangekocht door het Amsterdam Museum.

Een schilerij van station De Pijp dat Ton Leenarts maakte tijdens de aanleg van de metrolijn Beeld Ton Leenarts

In 2011 ging Leenarts voor het eerst ondergronds. Het was meteen raak. Leenarts besloot de catacomben van de Noord/Zuidlijnstations in verf vast te leggen. Ook omdat hij meteen aan een kunstenaar moest denken, van wie invloeden in zijn vroege werk zijn terug te vinden: de achttiende-eeuwse Italiaanse graficus Giovanni Battista Piranesi.

Pottenkijker
"Piranesi was een genie, hij maakte etsen van imaginaire kerkers, Carceri d'invenzione. De bouwputten van de metrolijn doen daar sterk aan denken. De associatie was er meteen, dus ik dacht: in die richting ga ik het zoeken. Eén schilderij dat ik van CS maakte, heb ik ook Carcere genoemd."

Hij maakte foto's en schetsen op de stations, al ging dat niet zonder slag of stoot. "Ze vonden het niet prettig dat ik daar rondliep, wilden me ­eigenlijk zo snel mogelijk kwijt. Ik liep ze maar in de weg. Opzichters en technici zagen me als pottenkijker. En als er iets met mij zou ­gebeuren, waren zij verantwoordelijk."

Een schilerij van station CS dat Ton Leenarts maakte tijdens de aanleg van de metrolijn Beeld Ton Leenarts

"Dus was het meestal snel fotograferen en schetsen en dan naar huis. Het leuke was dat ik weer met ­perspectieflijnen ging werken om van daaruit het schilderij op te bouwen. Ja, dat was heel ­ambachtelijk werk."

Containers
Wat opvalt als je de schilderijen van de bouwputten bekijkt, is de afwezigheid van mensen. Maar op elk doek is (ten minste) een bouw­container te zien. De container als een mense­lijke maat om de omvang van de ruimte zichtbaar te maken.

Leenarts is, door het vastleggen van de bouwputten, ook een soort archivaris (net als collega-schilder Arie Schippers die de bouw van de ­Arena vastlegde).

"Een archivaris van iets dat niet meer bestaat. Dat vind ik wel leuk, ja. Een paar weken geleden heb ik het laatste doek ­af­gemaakt, station De Pijp was dat. Alle stations zijn nu af, er is niets meer te zien van wat ik heb geschilderd. En voor zover ik weet, ben ik de enige die de bouw van de Noord/Zuidlijn heeft geschilderd."

Heimelijk denkt hij aan George Hendrik Breitner (1857-1923) die meer dan een eeuw geleden ook de stad in ontwikkeling schilderde. "Hij hangt in het Rijksmuseum. Ik heb vage hoop dat mijn werk niet verloren gaat. Als er geschreven wordt over Amsterdam in het begin van de 21ste eeuw, horen deze doeken daarbij."

De Noord/Zuidlijn op doek, Ton Leenarts. T/m 2 september te zien in Arcam, Prins Hendrikkade 600. Zie: tonleenarts.com.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool.nl.