Review

António Lobo Antunes - Dans der verdoemden

Voor de Portugese schrijver António Lobo Antunes (1942) is de geschiedenis van zijn land een onuitputtelijke bron van inspiratie: de heimwee naar de verloren grandeur van het koloniale rijk, de trauma's van de soldaten die in Afrika de dood in de ogen hebben gezien, de nasleep van de Anjerrevolutie.

Dans der verdoemden (1985) speelt zich af in de herfst van 1975, zo'n anderhalf jaar na de Anjerrevolutie, die een eind maakte aan de dictatuur van Salazar en (later) Caetano en die de maatschappelijke verhoudingen in het feodale Portugal volkomen op hun kop zette. Een deel van de bezittende klasse vluchtte na de revolutie hals over kop naar Spanje of Brazilië.

In de roman brengt Lobo Antunes een familie van grootgrondbezitters op een landgoed in de Alentejo bijeen rond het sterfbed van de grootvader, de patriarch. Als aasgieren zijn ze afgekomen op een erfenis waarmee ze de naburige grens met Spanje kunnen oversteken, om te ontvluchten aan de communisten, die hen op de hielen zitten. Gaandeweg wordt hun duidelijk dat de erfenis louter uit schulden bestaat, een frustratie die de verhoudingen in deze familie vol haat, nijd en incestueuze relaties op scherp zet.

Meedogenloos schetst Lobo Antunes de ondergang van een ooit roemruchte familie, die leefde in de vanzelfsprekendheid van haar rijkdom en superioriteit.

Alles ademt verval in deze roman, wat nog eens geaccentueerd wordt door het carnavaleske volksfeest dat op de achtergrond luidruchtig wordt gevierd, met muziek, vuurwerk, dronkemansgebral en een stierengevecht, dat eindigt in de straten. De hoogtijdagen van de bezittende klasse zijn voorbij. Het feest wordt voortaan elders gevierd.

De titel, Dans der verdoemden, is daarom zo goed omdat Lobo Antunes de roman heeft opgezet als een reidans: in de opeenvolgende hoofdstukken treedt steeds een ander familielid of een andere ooggetuige naar voren om vanuit zijn of haar perspectief het verleden en heden van deze verdoemde familie uit de doeken te doen.

In de barokke taal van Lobo Antunes klinkt dat zo: 'Een walgelijke stinkfamilie van sloeries en sullen die elkaar verscheurden in het grote huis aan de Guardiana, elkaar hun erfdeel ontfutselden, elkaar haatten en elkaar bestalen, verpletterden en vernielden, en dat allemaal onder het sigarettenpijpje en de sarcastische wenkbrauwen van de grootvader, die, als een plumpudding in de schommelstoel in de woonkamer, met dolle pret de doodsstrijd van zijn stam bijwoonde, alsof hij niet kon verdragen dat er ten slotte iets van hem overbleef, dat er na zijn dood iets onbeschoft bleef leven, alsof hij akkers en mensen mee wilde sleuren naar de onbekende onderaardse moerassen waar hij heen ging.'

Dé sensatie bij het lezen van Lobo Antunes blijft het onnavolgbare, volstrekt originele vertelprocedé van zijn romans. Ik heb wel eens beweerd dat het me eigenlijk niet eens zo veel kan schelen wáár hij over schrijft, want uiteindelijk zorgen de vorm en de stijl van zijn werk voor de grote betovering die ervan uitgaat.

Lobo Antunes is zo'n schrijver die zich dít lijkt te hebben voorgenomen: waarom zou ik het verhaal gewoon vertellen als ik nu eenmaal de gave heb om het bijzonder te doen? Dus laat hij zijn zinnen over de pagina's meanderen in een cadans van fonkelende taal en over elkaar heen buitelende beelden, vol originele vergelijkingen, die dankzij zijn verbluffende associatievermogen moeiteloos tot stand lijken te komen.

In de tekening van zijn personages en de enscenering van zijn scènes leeft hij zich uit in groteske uitvergrotingen, die het absurde van de werkelijkheid op burleske wijze verbeelden en niet zelden tot slapstickachtige taferelen leiden.

In de beschrijvingen van het carnavaleske volksfeest creëert hij een pandemonium alsof hij de kwast van James Ensor in handen heeft. Daarbij is het elke keer weer verbluffend hoe evenwichtig vertaler Harrie Lemmens met dit vuurwerk van taal is omgesprongen. (ALLE LANSU)

António Lobo Antunes - Dans der verdoemden
Vertaald door Harrie Lemmens,
Anthos, 22,95.

null Beeld
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden