Plus

Ansuya Blom wint A.H Heinekenprijs voor haar oeuvre

Ansuya Blom krijgt de Dr. A.H. Heinekenprijs voor de Kunst. De jury roemt haar oeuvre van films, tekeningen, sculpturen en schilderijen. 

Still uit de film Lola Magneta, die in 2018 indruk maakte op Idfa. Beeld Ansuya Blom / Galerie van Gelder

Een van de meest verwarrende films van Idfa 2018 was Lola Magenta: hallucinante beelden schetsen de binnenwereld van de schizofrene Lola Voss terwijl zij in brieven aan haar behandelend arts, tijdgenoot van Sigmund Freud, haar lijden beschrijft. Het is heldere taal, lucide zelfs, en tegelijkertijd is wat ze zegt totaal vreemd en onbegrijpelijk.

Maker van de film is Ansuya Blom (1956), winnaar van de Dr. A.H. Heinekenprijs voor de Kunst 2020 ter waarde van 100.000 euro, de grootste beeldendekunstprijs van Nederland. De jury noemt haar oeuvre van films, tekeningen, sculpturen en schilderijen. ‘Fluisterend werk, dat de grenzen van de innerlijke belevingswereld aftast,’ aldus het juryrapport.

Zelf beschrijft ze haar thematiek als ‘het individu in relatie tot de wereld buiten het lichaam, een relatie die altijd frictie impliceert’. In Bloms werk duiken dan ook veelvuldig figuren op als Lola Voss of Kaspar Hauser, de Duitse jongen die begin negentiende eeuw uit het niets opdook na een vermoedelijk jarenlang verblijf in een verduisterde cel en tot op heden een mysterie is.

Al vroeg was Blom geïnteresseerd in antipsychiatrie en de revolutionaire Black Panther­beweging, maar het was kort na haar tijd op De Ateliers dat haar fascinatie voor de maatschappelijke marge artistiek vorm kreeg. “De ­abstracte beeldtaal die in die tijd gangbaar was, ­beklemde me. Ik wilde meer verhaal vertellen, niet per se iets wat van a naar b naar c gaat, maar wel iets waar je je in kunt herkennen. Zoals in een gedicht van Sylvia Plath. De manier waarop zij schreef over verwarring en de dood was misschien schaamteloos, maar mij trok het aan.”

Horde mieren

Het zal niet verbazen dat taal een belangrijke rol speelt in Bloms werk. Flarden poëzie, brokken toneeltekst, excerpten uit medische dossiers botsen en vermengen in haar films om te verworden tot ‘collages van meerdere realiteiten die naast elkaar bestaan zonder te integreren’. In tekeningen worden letters van strenge woorden als ‘schuld’ en ‘zonde’ overlopen door een horde mieren waardoor ze onleesbaar worden, van betekenis veranderen.

“Taal is de motor, maar juist door de taal, waar hij tekortschiet, zie je waar de ware verhulling zit,” zegt de kunstenaar. “Als kind hield ik erg van westerns. Als op een gegeven moment een cowboy door een pijl geraakt is en hij die uit zijn lijf probeert te trekken, ziet hij de waarheid die hij niet kan uitspreken: hij gaat dood.”

Met dit werk op het grensvlak van filosofische bespiegeling en woordeloze ervaring groeide Blom in de jaren tachtig en negentig uit tot een vaste waarde in het internationale tentoonstellingscircuit. In 1990 had ze haar eerste solo in het Stedelijk. Er volgden presentaties in onder andere Barcelona, Londen en New York. Maar na een grote tentoonstelling in Schiedam in 1999 werd het stil rond haar.

“Ik had hetzelfde gevoel van beklemming als in 1982,” vertelt ze. “Ik kon me moeilijk vinden in de lezing van mijn werk als exotisme en de marktgerichtheid van kunstwereld stond me tegen. De nineties waren niet mijn tijd.”

Meer dan één waarheid

Dus vertrok Blom uit Amsterdam om psychoanalyse te studeren in Londen, waar ze later ook associate member werd van het Centre for Freudian Analysis and Research. “Het was een heel open-minded opleiding, eigenlijk meer filosofie dan psychoanalyse. Het gaf me een nieuwe manier om te denken over wat een mens is.”

Het huidige klimaat in maatschappij en kunstwereld ligt Blom, die vorig jaar weer screenings had in filmmuseum Eye en een tentoonstelling in Casco Art Institute in Urecht, een stuk beter. “Dit is een spannende tijd,” zegt ze. “Er is weer ruimte voor meer dan één waarheid. Wat was ingeklapt, wordt nu op andere manieren weer opengevouwen.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden