Plus

Anne Moraal: 'Koreanen zijn net gewone mensen'

VPRO-radiomaker Anne Moraal (31) maakt haar schrijversdebuut met Honden Huilen Niet, geïnspireerd op een Noord-Koreaans restaurant dat kort in Osdorp zat. 'Misschien zijn Koreanen niet zo anders dan wij.'

Restaurant Pyongyang in Osdorp (2012). Koreaanse serveersters geven een karaoke­optreden. Beeld Klaas Fopma

Ze heeft lang gedacht: wie ben ik om hierover te schrijven? "Culturele toe-eigening, precies. Ik ben geen echte Noord-­Korea-expert, het is niet mijn verhaal." Maar nadat ze in de krant een artikel had gelezen over het Noord-Koreaanse restaurant Pyongyang in Osdorp, waarvoor in 2012 negen personeelsleden inclusief 52 dozen kostuums en potten en pannen naar Nederland werden overgevlogen, liet het idee voor een roman de Amsterdamse Anne Moraal niet meer los.

Tijdens haar studie cultuurwetenschap in Maastricht had Moraal een half jaar als uitwisselingsstudent in Zuid-Korea doorgebracht.

"Ik ging er best bleu heen. Ik wilde naar Azië en ver weg studeren. Vanuit de achterliggende gedachte dat ik 'iets met business' wilde gaan doen en dat je daarvoor naar Azië moest, naar China of Japan, want 'die komen er aan'. Maar ik kreeg een beurs voor Suwon, een stad 30 kilometer onder Seoel. Met een legerbasis, met Amerikanen, soldaten op straat."

'Iedereen verdient een verhaal'
Het was 2011-2012. Moraal ging ook kijken bij de grens met Noord-Korea.

"Je voelt dat er iets aan de hand is, het is een land in oorlog. Dat fascineerde me mateloos. En op de dag dat ik terugging naar Nederland overleed Kim Jong-il, de Grote Leider. Rond die tijd las ik het artikel over dat restaurant in Amsterdam met Noord-Koreaanse dinershows, dat werd gerund door twee Nederlandse mannen met ­dezelfde voornaam, die hun personeel hadden ondergebracht in een hotel dat ook hun naam droeg. Het klonk als fictie, maar het was non-fictie."

Het restaurant ging al na een half jaar failliet; het personeel klaagde over uitbuiting. In Honden Huilen Niet volgt Moraal een fictieve Koreaanse werkploeg: jonge serveersters, aangevoerd door juffrouw So en geselecteerd door mevrouw Han, een jonge kok en kok Lucky Boy. De leiding is in handen van het fictieve duo Richard en Richard.

Hoofdpersoon is de jonge Jin Kyoung, dochter van een groot wetenschapper, die wordt verhoord omdat een van de personeelsleden niet is teruggekomen. Zij is het die alle personages hun verhaal geeft. Want, zegt Moraal: "Iedereen verdient een verhaal, of dat nou het echte verhaal is of niet. Soms is het ook mooi de illusie te bewaren en de fantasie te gebruiken."

Verborgen gevoelens
Dat Moraal nog zo lang heeft gewacht met haar boek, terwijl ze een summer school creative writing had gedaan in New York én een auteurscontract had bij agentschap ­Sebes en Bisseling, kwam doordat haar radiocarrière ineens een vlucht nam: van stagiair werd ze redacteur, toen interim-eindredacteur en vervolgens eindredacteur van Nooit Meer Slapen, een dagelijks cultuurprogramma van de VPRO dat van middernacht tot 02.00 uur wordt uitgezonden.

"Het was Willem Bisseling die zei: 'Laat me nou eens wat lezen!' Ik heb toen twee weken vrij genomen en veertig ­pagina's geschreven - dat wat nu, bijna onveranderd, het eerste hoofdstuk is. Willem heeft daarmee zes uitgevers benaderd. Een week later had ik zes afspraken, en de week daarna een contract. Toen moest ik het wel gaan doen."

Een kwestie van zelfdiscipline. "Ik heb een jaar lang heel veel geschreven. Ik had mijn werk gehalveerd, had geen weekenden, geen vrije tijd en geen sociaal leven. Maar ik genoot ook van de structuur. Ik vroeg mijn redacteur om me strakke deadlines te geven en die heb ik nooit gemist."

Met haar aarzeling over die 'culturele toe-eigening', maakte Moraal korte metten. Want hoe lollig wordt hier in ­Nederland wel niet gedaan over Noord-Koreanen? "Ze zijn dik en grappig en geloven in rare dingen. Die cliché's begonnen me een beetje tegen te staan.''

''Noord-Korea is een land met twintig miljoen mensen, die ook graag een goed leven leiden, en gevoelens hebben. Die beelden van pleinen vol rouwende mensen om Kim Jong-il, natuurlijk is dat propaganda. Maar misschien zit daar ook échte emotie achter, misschien zijn ze niet zo anders dan wij."

Noord-Korea, zegt Moraal, is eigenlijk de ultieme metafoor van hoe gevoelens werken en hoe we onze gevoelens verbergen. "Als je hier om je heen kijkt zie je toch ook mensen achter een masker zitten. Ik dacht: wat is er nu een ­beter voorbeeld dan Noord-Korea, om de mensen áchter hun masker te beschrijven?"

In 2017 bezocht Moraal Noord-Korea. "Gewoon een groepsreis geboekt van vijf dagen. Eerst naar China en dan kom je 24 uur later met de trein in Pyongyang aan. Ik was vooraf gewaarschuwd: je krijgt natuurlijk niet het échte Noord-Korea te zien. Daar was ik me van bewust. Het ­regime is natuurlijk verschrikkelijk: het hele land wordt uitgehongerd ten gunste van de Grote Leider. Dat gaat me aan het hart."

Decor met poppetjes
Maar de 'gidsen', die de schone schijn ophielden, waren natuurlijk ook gewoon mensen. "De soldaten bij de grenspost, waar we al onze spullen op tafel moesten leggen en de foto's op onze telefoon moesten laten zien, moesten ­lachen om een selfie van mij en mijn vriend. Ze hadden dus ook humor. Ik heb geen politiek boek willen schrijven. Het moest gaan over de mensen."

In het begin is Moraal ook achter de gang van zaken in het echte restaurant Pyongyang aan geweest. "Maar daar verloor ik me in. Uiteindelijk is mijn boek echt fictie, het is een roman. Het moesten wel personages zijn zoals ík ze neerzet. Als toneel, gebaseerd op feiten. Het personeel van Pyongyang is uiteindelijk in de Watergraafsmeer gaan werken onder een Zuid-Koreaanse eigenaar.''

''Ik wilde me juist beperken tot dít theater, op het moment dat Kim Jong-il doodgaat, hun Vader van het Volk, in hun Pyong­yang, de mooiste, schoonste, beste stad van de wereld. Terwijl zij in Nederland zijn en het restaurant gewoon open moet. In een buurt die niets te maken heeft met het Nederland dat hun was voorgespiegeld - het Nederland van de tulpen, de grachten en de blozende vrouwen op een fiets."

Ze heeft haar boek geschreven als een kijkdoos, zegt ze: met verhalen waarin je bij de mensen naarbinnen kijkt. "Ik heb het een strakke structuur gegeven. Het is een decor waar ik mijn poppetjes in plak. De ware feiten vormen een begrenzing die me tegelijk de ruimte heeft gegeven om los te gaan in mijn fantasie."

Verwachtingen
En dat Noord-Koreaanse meisje, 'haar' Jin Kyoung, is niet zo anders dan andere vrouwen van die leeftijd. "We hebben allemaal te maken met verwachtingen als we ­opgroeien. We kennen allemaal het spanningsveld tussen op willen gaan in een groep en jezelf willen vinden. Ik heb het dicht bij mezelf willen houden. Ik ben ook een jonge vrouw, ik heb ook ervaringen met verdriet. Maar ik heb niet mijn verhaal willen vertellen, niet mijn coming of age: het is universeel."

Non-fictie had misschien voor haar als journalist meer voor de hand gelegen. Non-fictie is nu ook heel populair. "Veel verhalen van nu zijn autobiografisch. Daar worden ook heel goede boeken in geschreven. Maar soms mis ik de verhalen waar ik zelf zo van hou. Ik moest mijn research over Noord-Korea bij het schrijven ook weer loslaten. Om het verhaal te kunnen vertellen wat ík wilde vertellen: over gevoel en hoe verschillende mensen daarmee omgaan."

Spiegel
De kracht van verhalen, zegt ze, het klinkt als een dooddoener. "Maar dit ben ik in mijn eigen omhulsel en jij bent dat. Uiteindelijk kom ik nooit helemaal in jouw hoofd, of jij in het mijne. Wat ik met mijn boek wil doen is een ver­binding maken. De muur slechten met de ander in al zijn onbereikbaarheid. Om te laten zien dat het karikaturale beeld van Noord-Koreanen dat wij hebben ook is gebaseerd op vooroordelen."

Moraal lacht, ze heeft in Honden Huilen Niet de karikatuur ook omgedraaid. Want de Nederlanders die restaurant Pyongyang bezoeken trappen ongegeneerd op de ziel van de Noord-Koreaanse meisjes, in de observaties van Jin Kyoung. Ze vinden de gerechten too spicy en willen er patat bij. Het is ook een blik in de spiegel, van toen, met die groepsreis.

"We kregen daar bij alle maaltijden dezelfde treatment: zo'n dinershow met zang en dans. Je voelde onze grote ongemakkelijkheid daarbij - en tegelijk wil je die show ook zien. Dat zegt weer wat over ons. Schrijven is voor mij een manier om iets diepers te raken en dat naar buiten te brengen."

Anne Moraal: Honden Huilen Niet. Uitgeverij Lebowski, 240 blz. €21,99.

Anne Moraal. Beeld Jan Willem Kaldenbach
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden