Plus

Andrew Makkinga: '2Pac is even belangrijk als W.F. Hermans'

Voor NTR-presentator Andrew Makkinga zijn muziek en politiek onlosmakelijk met elkaar verbonden. Deze zomer volgt hij het spoor van Elvis. 'Hij was geen racist. Hij was de zwarte muzikanten juist dankbaar dat hij op hun schouders mocht staan.'

Andrew Makkinga (in zijn huidige woonplaats Rotterdam): 'Zes van de tien nieuwe hiphop-platen versta ik niet, maar dat doet er niet toe. Het gaat erom dat het eindelijk serieus genomen wordt.' Beeld Ernst Coppejans

'Eigenlijk wilde ik het niet de hele tijd over racisme hebben," zegt Andrew Makkinga (34) aan het einde van de avond. Toch is huidskleur een terugkerend thema tijdens het interview. Het gaat over diversiteit in Hilversum. Over culturele toe-eigening. En over hoe zwarte muziek jarenlang het ondergeschoven kindje bleef.

Gaat het over muziek dan wordt hij fel. "2Pac is even belangrijk als W.F. Hermans, en Ronnie Flex even relevant als Spinvis," zegt hij stellig.

"Totdat ik in Nederland kwam was ik me niet bewust van mijn huidskleur. Ik ben geboren in Oeganda, mijn moeder is geboren in een huisje van modder. Toen ik op mijn negende naar Nederland kwam, besefte ik dat zwart zijn ook een heel andere betekenis heeft. Dat was pijnlijk."

"Voor het eerst kwam ik in aanraking met ­racisme. Werd ik uitgescholden op het voetbalveld en rond sinterklaas uitgemaakt voor Zwarte Piet. Maar ook werd ik voor het eerst geconfronteerd met mensen wier voorouders tot slaaf waren gemaakt. Ik was voor die tijd altijd gewoon Andrew uit Kampala. Een trotse Afrikaan, geen nazaat van een tot slaaf gemaakte. Ik heb evenveel empathie nodig om het leed van de slavernij te begrijpen als witte Nederlanders."

Makkinga spreekt associatief en in een moordend tempo. Hij doorspekt zijn zinnen met Engelstalige termen, strooit met culturele referenties en quotes van rappers. Soms lijkt hij te verdwalen in zijn eigen monologen. "Waarom hebben we het hier eigenlijk over," zegt hij dan opeens verbaasd, alsof zijn eigen woorden met hem op de loop zijn gegaan.

Praten gaat Makkinga makkelijk af. "Is dat nature of nurture? Beide denk ik." Zijn vader - 'daddy' - was een vooraanstaande diplomaat en politicus in Oeganda en had zeven kinderen bij verschillende vrouwen. Makkinga's moeder trouwde later met een Nederlandse ontwikkelingswerker die hem en zijn zus opvoedde en die Makkinga als zijn vader beschouwt. Maatschappelijke betrokkenheid werd Makkinga met de paplepel ingegoten.

Voor het gezin Makkinga neerstreek in het Groningse Winsum - 'kanodorp bij uitstek' - had de toen negenjarige Andrew al in Oeganda, Nepal, Soedan en Hengelo gewoond.

Steeds weer nieuwe vriendjes maken en steeds weer afscheid nemen, Makkinga leerde al vroeg om 'sociaal mobiel' te zijn, zoals hij het zelf noemt. "Toen ik in Nederland kwam had ik een taalachterstand. Ik moest wel outgoing zijn om mee te komen op school."

Op zijn zeventiende deed Makkinga voor het eerst mee met het Vara-programma Het Lagerhuis. De appel-valt-niet-ver-van-de-boom­symboliek lag er dik bovenop. "Het parlement van Oeganda, waar mijn vader debatteerde met de huidige president van Oeganda, is een replica van het Britse Lagerhuis. En nu kwam ik op televisie in datzelfde decor."

Het Lagerhuis, dat van 1997 tot 2005 bestond, was eigenlijk een heel braaf discussieprogramma, zegt Makkinga nu. "Er werd scherp gedebatteerd, maar na afloop dronk iedereen een biertje met elkaar. Het panel was een totaal clichébeeld van Nederland: een feministe, een boer, een advocaat en een jonge zwarte man."

En die zwarte man, dat was hij.

Het debat was toen gezelliger, zegt Makkinga. Maar na 9/11 en de moord op Pim Fortuyn en Theo van Gogh is de sfeer omgeslagen. Makkinga merkt het ook bij De bus, het discussie­programma dat hij presenteert op Radio 1. Het is grimmiger geworden.

Moet het publieke debat gezellig zijn?
"Nee, maar het is wel belangrijk om te proberen de ander te begrijpen. Als debatleider heb ik de afgelopen vijftien jaar bijna elk zaaltje in Nederland van binnen gezien. Ik haal er plezier uit om verschillende partijen elkaar te laten ontmoeten. Debatteren gaat niet om winnen, maar om naar elkaar luisteren en van elkaar leren. Dat gebeurt de laatste jaren steeds minder."

Misschien was het vroeger wel te gezapig.
"Er hing, ook in de politiek, wel een sfeer van ouwe-jongens-krentenbrood. Nu laten ook Nederlanders met een migrantenachtergrond van zich horen. Zij eisen dat ze mogen meepraten over hoe dit land, hún land, eruit ziet. Godzijdank. Ik was een van de eerste jonge zwarte mensen die op televisie verschenen en geen grappen maakte of hard kon rennen. Ik had soms wel het gevoel dat ik de token black guy was; dat ik alleen werd uitgenodigd vanwege mijn huidskleur. Natuurlijk werd ik ook op mijn kwaliteit beoordeeld, maar ik ben ook weer niet zo briljant dat uitgerekend ik de enige zwarte hoefde te zijn."

"Nu is de geest eindelijk uit de fles en zijn er tientallen mensen van kleur op tv. De laatste plaat van Solange heet A seat at the table. Als je eindelijk een plek aan tafel krijgt, sla je er met je vuist op."

Dan blijft het niet lang gezellig.
"Als je dingen wilt veranderen moet je de boel opschudden. De dodenherdenking in 1970 werd verstoord door twee activisten die eisten dat op de Dam ook een krans voor in de oorlog omgekomen homo's gelegd zou worden. Ze werden hardhandig verwijderd, iedereen was woedend. Maar het heeft er wel voor gezorgd dat er een homomonument kwam."

Cv

Geboren
9 december 1982 in Kampala

Opleiding
Communicatie Hanzehogeschool ­Groningen, politicologie UvA (niet afgemaakt)

Loopbaan
2000: panellid Het Lagerhuis
2002: presentator 3voor12XL op 3FM
2005: presentator discussie­programma The Battle
2015: raad van bestuur de Melkweg
2016: presentator radioprogramma Soul & jazz
2017: Elvis Lives!, NPO1

"Quinsy ­Gario en Jerry King Luther Afriyie hebben hetzelfde gedaan bij de intocht van Sinterklaas om te protesteren tegen Zwarte Piet. Misschien krijgen ze over een paar jaar wel een lintje."

Heeft u overwogen om je aan te sluiten bij ­Artikel 1, de partij van Sylvana Simons?
"Zou je ook aan Twan Huys vragen of hij wel eens heeft overwogen om zich aan te sluiten bij de VVD of bij de PvdA?"

We hebben het over identiteitspolitiek, waar u een uitgesproken mening over heeft.
"In Hilversum krijg ik weleens te horen dat ik te radicaal ben, daarbuiten zeggen mensen tegen me dat ik me meer moet uitspreken. Maar iedereen doet de dingen op zijn eigen manier: sommigen kiezen voor burgerlijke ongehoorzaamheid, stellen petities op of richten politieke partijen op. Ik heb een radioprogramma en leid debatten. De afgelopen jaren ben ik door meerdere partijen benaderd. Wie weet wat het leven brengt, ik ben tenslotte zoon van een politicus. Maar ik ben heel blij met wat ik nu doe."

Politiek en muziek lopen als een rode draad door uw leven. Zijn die twee te scheiden?
"Voor mij niet. Voor mij zit in alle muziek ­politiek. Soul, jazz en hiphop gaan over de verschoppelingen, over de onderkant van de maatschappij. De struggle. Vorige maand zag ik Erykah Badu en Mary J Blige op North Sea Jazz. Veel nummers gaan op het eerste gezicht over liefde en gebroken harten, maar het zijn ook feministische anthems. Goede muziek pretendeert niet politiek te zijn, maar is het toch."

Makkinga pakt zijn telefoon. "Hier, moet je luisteren. Ken je dit? Dit is Van Morrison. T.B Sheets heet dit nummer. Het gaat over een meisje dat sterft aan tuberculose. Hoor je die pijn?" Makkinga begint hevig te knikken. "Dit is muziek man!"

Elke week draait Makkinga op Radio2 Soul & jazz drie uur lang zijn favoriete platen. Oude reggae en jazz naast de nieuwste hiphop, alles door elkaar. Therapie, noemt hij het zelf.

"Ik ben trots dat ik zo een steentje mag bijdragen aan het succes van zwarte muziek. Hiphop is jarenlang tegengewerkt en kijk nu eens. Ik had van 2002 tot 2007 samen met Kees de Koning, nu de baas van hiphoplabel Top Notch, en Malvin Wix een show voor de VPRO op 3FM. Weggestopt op vrijdagavond. Dat was het enige radioprogramma dat serieus aandacht besteedde aan hiphop."

"Nu is zwarte muziek de dominante jongerencultuur, ook onder witte kids. Op termijn zal FunX het nieuwe 3FM worden, 3FM het nieuwe Radio 2 en Radio2 een zender voor 60-plussers. Hiphop is niet meer te stoppen."

Toen u een paar jaar geleden jurylid was van een talentenshow zei u tegen Ronnie Flex dat hij eruit zag als een junk en onmiddellijk moest stoppen met muziek maken.
"Schande! Schandalig dat ik dat zo heb gezegd. Ronnie is een parel. Maar ik vond het toen echt niet goed. Hij heeft later tegen me gezegd dat het hem alleen maar heeft gemotiveerd om door te gaan. Vorig weekend ging ik even rijst en kip halen en zag ik hem op straat een clip opnemen, het stond vol kinderen die al zijn teksten kennen. Te gek."

Houdt u alle nieuw hiphop die uitkomt nog bij?
"Hiphop ontwikkelt zich zo snel dat ook ik een ouwe zak ben. Veel van de muziek die nu wordt gemaakt noem ik heliumrap: het klinkt net of ze zo'n ballonnetje hebben genomen waar je heel hoog van gaat praten. Maar dat ik zes van de tien nieuwe platen niet meer versta doet er helemaal niet toe: het gaat erom dat hiphop eindelijk serieus wordt genomen en dat jongerencultuur een plek krijgt in de instituties."

Dit jaar reisde Makkinga door de Verenigde ­Staten voor het NTR-programma Elvis lives! over Elvis Presley, waar ook Matthijs van Nieuwkerk en Art Rooijakkers aan meewerkten. Vanaf 16 augustus komt het op tv. In Los Angeles, Las Vegas en Denver ging Makkinga op zoek naar wat er nog over is van de nalatenschap van The King.

"Ik wist eigenlijk niets over Elvis. Voor mij was hij de man die er door rapcollectief Public Enemy van werd beschuldigd zwarte muziek te hebben gestolen."

Culturele toe-eigening.
"Precies. Maar het zat anders. Elvis groeide op met gospel en blues. Hij is geboren in Tupelo, Mississippi, waar in die tijd veel racisme was. Toch ben ik ervan overtuigd dat Elvis geen racist was. Hij was de zwarte muzikanten juist dankbaar dat hij op hun schouders mocht staan. Elvis was de Eminem van zijn tijd."

Luistert u nog naar R. Kelly, die keer op keer wordt beschuldigd van seksueel misbruik?
"Waarom stel je die vraag aan mij?"

Beeld Ernst Coppejans

Omdat het muziek is waarvan ik me voor kan stellen dat u ernaar luistert.
"Klopt, en dat doe ik nog steeds, zij het met het nodige ongemak. Net als ik met ongemak naar Bill Cosby kijk. Ik steek sowieso voor geen enkele artiest mijn hand in het vuur, maar hoef mij ook niet te verantwoorden voor iedere zwarte artiest die de fout in gaat."

Dat vraag ik ook niet.
"We moeten stoppen met mensen collectief aan te spreken op het gedrag van individuen. Op de laatste plaat van Jay-Z staat het nummer The story of OJ. Dat gaat over zwarte rolmodellen in de VS. Toen OJ Simpson nog de held van Amerika was zei hij: 'Ik ben niet zwart, ik ben OJ.' Alsof hij groter was dan zijn huidskleur. Maar uiteindelijk zijn we allemaal mensen en moeten we trots zijn op waar we vandaan komen. We moeten stoppen met mensen op een voetstuk plaatsen, want vroeg of laat vallen ze daarvan af. Mensen zijn feilbaar en maken fouten. Mensen, zwart én wit."

Opgebiecht

Leermeester "Mijn vader, mijn zus en mijn vriendin."

De beste uit het vak "Jeremy Paxman is fantastisch. Hij zoekt grenzen op, heeft humor en begrijpt hoe de samenleving in elkaar steekt. Sonja Barend en Paul Witteman vind ik ook heel goed: zij is heel warm, hij meer afstandelijk en scherp."

De slechtste uit het vak "De Braboneger."

Het beste advies gekregen "Mijn ­lerares geschiedenis leerde me: de koning is onschendbaar, de minister verantwoordelijk. Die zin uit de grondwet wordt vaak over het hoofd gezien, terwijl het iets over politiek maar ook over het leven zegt."

Het slechtste advies "Dat het beter is om voor geld te gaan dan je hart te volgen."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden