PlusAchtergrond

Amsterdamse musea over klimaatacties: ‘Voor geen enkele aanval op kunst begrip’

Na de lijm- en tomaatactie bij Vermeers Meisje met de parel in het Mauritshuis is de Nederlandse museumwereld in opperste staat van alertheid. Kunnen musea zich weren tegen dit soort praktijken? ‘Niets is meer veilig op deze manier.’

Lorianne van Gelder en Bas Soetenhorst
Klimaatactivisten in Londen op 14 oktober.  Beeld Anadolu Agency via Getty Images
Klimaatactivisten in Londen op 14 oktober.Beeld Anadolu Agency via Getty Images

Zijn kale hoofd lijmde hij aan Meisje met de parel van Johannes Vermeer vast, terwijl een mede-activist een blik tomaten over zijn hoofd gooide. Donderdagmiddag vielen twee Just Stop Oilactivisten een van Nederlands meest iconische kunstwerken aan. Een van hen vroeg hoe het publiek zich voelde nu ze ‘iets moois en van onschatbare waarde verwoest zien worden’. “Zijn jullie woedend? Goed! Waar is dat gevoel terwijl je de planeet vernietigd ziet worden?”

Musea zijn in opperste staat van waakzaamheid na de actie in het Mauritshuis. Vermeers Meisje met de parel werd donderdag naar het restauratieatelier afgevoerd, meldde Martine Gosselink – directeur van het Mauritshuis – die avond in Nieuwsuur. De glasplaat op het werk had het schilderij beschermd, maar de lijst en de achterplaat hadden enige schade opgelopen. Vrijdagmiddag kon het werk terugkeren naar zaal.

Het is die angst die nu de museumwereld beheerst. Een aanval op schilderijen als Meisje met de parel heeft impact, precies de reden waarom klimaatactivisten van Just Stop Oil het op zulk cultureel erfgoed hebben gemunt. Eerder deze maand waren de Zonnebloemen van Van Gogh in Londen, en een Monet in Potsdam doelwit van tomaten of aardappelpuree en lijm.

Het Rijksmuseum, het Van Gogh en het Stedelijk Museum willen in Amsterdam niets zeggen over eventueel verscherpte veiligheidsmaatregelen, maar collectief veroordelen de musea de acties scherp.

‘Vandalisme’

Taco Dibbits van het Rijksmuseum laat via zijn woordvoerder weten ‘voor geen enkele aanval op kunst begrip te hebben’. Stedelijk Museumdirecteur Rein Wolfs noemt de actie vandalisme. “Ook een kunstwerk achter glas kan beschadigd raken, de lijst kan beschadigd raken. Niets is meer veilig op deze manier.”

Cathelijne Broers, directeur van het Prins Bernhard Cultuurfonds, maakt zich zorgen om de musea, die, net als het klimaat, ‘niet hoog op de politieke agenda staan’. “Het levert musea veel gelazer op en veel kosten en niemand gaat die kosten vergoeden. Nu zijn directeuren niet bezig met mooie dingen laten zien, maar met verzekeraars, met het afsluiten van zalen, het evacueren van bezoekers. Ze zijn alerter als een leuke jonge knul binnenkomt. Want heeft die misschien tomatenpuree of lijm in zijn zak?”

Hoewel er een grotere staat van alertheid is, is er een grens aan wat je kunt voorkomen. Zo is Mauritshuisdirecteur Gosselink geen voorstander van extra maatregelen als veiligheidspoortjes.

Poortjes detecteren bovendien geen tube lijm, zegt Henk Neddermeijer, adviseur op het gebied van beveiliging van gebouwen. “Je kunt extreme maatregelen nemen. Maar wil je mensen dwingen hun zakken leeg te maken om te controleren of ze secondelijm bij zich hebben?”

Er zijn klantvriendelijker methoden voorhanden, zoals ‘predictive profiling’. Neddermeijer: “Maar dat vergt goed opgeleid personeel.” De methode, die draait om het tijdig herkennen van afwijkend gedrag, werd in 2002 ontwikkeld door het Nederlandse bedrijf Sosecure, in samenwerking met het Van Gogh Museum en het Rijksmuseum.

Honderd procent beveiliging is onmogelijk, zegt ook Neddermeijer. “Een museum moet gastvrij zijn. Het gaat om het tentoonstellen van erfgoed. Over het algemeen hebben musea in Nederland hun beveiliging goed op orde. Maar ik snap dat veel directeuren zich nu achter de oren krabben en alles nog eens nagaan.”

Bedenk samen iets

Als er één museum is waar al jaren extra beveiliging is, is het het Joods Museum. Maar directeur Emile Schrijver ziet dat er grenzen zitten aan wat mogelijk is. “Het is een illusie om te denken dat je alles kunt beveiligen, je bent een openbare organisatie die publiek wil blijven ontvangen. Tenzij je een vesting van je museum wil maken, maar dat staat ver af van wat je wilt bereiken als publieke instelling.”

Museumdirecteuren roepen op om te stoppen met het aanvallen van ‘weerloze kunst’, en om samen in actie te komen voor het klimaat. Wolfs van het Stedelijk: “Laat het protest een inhoudelijk protest zijn, niet een protest waardoor dingen worden kapotgemaakt. We zijn in de kunstwereld ook bezig om het klimaat te problematiseren, eerder dit jaar nog met tentoonstelling ‘It’s our f••king backyard’, waarin ontwerpers ook laten zien dat het vijf voor twaalf is.”

Broers van het Prins Bernhard Cultuurfonds hoopt dat de activisten andere vormen van protest vinden. “Zoek een plaatje dat past bij het praatje. Kleef je vast aan de auto van de grootste vervuiler. Of laat kunstenaars je helpen. In de Tolhuistuin is het Warming Up Festival, waar al dagen kunstenaars aandacht vragen voor het klimaat. Ik zie ook wel dat zij niet bij Jinek worden uitgenodigd, maar ook al is het doel van de Just Stop Oilactivisten goed, het middel heiligt het niet. Het is wachten op ongelukken, dan gaat er iets stuk wat nooit en nooit meer te maken is.”

Klimaatactivisten donderdag bij Meisje met de Parel in het Mauritshuis. Beeld Videostill
Klimaatactivisten donderdag bij Meisje met de Parel in het Mauritshuis.Beeld Videostill

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden