Plus

Amsterdam was befaamd om pioniersrol in de graffitikunst

In het boek Amsterdam On Tour wordt het verhaal over de graffitikunst in de hoofdstad tussen 1970 en 1985 verteld. Amsterdam was befaamd om zijn pioniersrol: de hele stad zat onder de verf.

De muur van het Van Gogh museum in 1984 Beeld Delta

'In the beginning, there were the signs on the wall.' Dat is de eerste zin in Amsterdam On Tour, refererend aan de expressieve oermens die zich botvierde op de wand van zijn hol. Het is ook een zin die van toepassing is op de opkomst van de graffiti in Amsterdam.

Op een van de eerste foto's in het boek, met de ondertitel The early signs of Dutch graffiti, is graffiti nog een leus. Met witte verf is heel groot Klaas! op een muur in de binnenstad te lezen. Elders in de stad was ook Klaas komt op gebouwen gekliederd.

De kreten - wellicht een verwijzing naar misschien de eerste moderne graffiti, Kilroy Was Here uit de Tweede Wereldoorlog - waren bedacht door provovoorloper Robert Jasper Grootveld, ook wel bekend als de 'antirook­magiër'. Naar eigen zeggen was hij vanaf zeer jeugdige leeftijd in de ban van Sinterklaas, wat zijn ludieke verfstreken kan verklaren.

'Liever lesbies'
Voor het echte spuitwerk begon (ook de dikke eddingviltstift was populair) werd er vooral tekst op het steen gezet. Vaak maatschappijkritisch. 'Weg met de metro', 'liever lesbies', 'no future', 'suharto moordenaar', 'honger'. Tot het activisme plaatsmaakte voor egoïsme: leuzen werden tags (de naam van de graffitispuiter).

'Graffiti werd steeds meer een geheime code. Slechts weinigen konden de verschillen in stijlen lezen, begrijpen en herkennen.' Zonder dat graffiti, met zijn anarchistische elementen, tot de kunst gerekend wilde worden: 'Het was de verf spuitende stem van een generatie.'

In Amsterdam On Tour komen ook dertig 'graffitiartiesten' aan het woord, die samen het verhaal van ruim vijftien jaar graffiti in Amsterdam vertellen. Met namen die nu misschien nu iets meer zeggen, maar die toen in 'de scene' beroemd waren: onder wie Ego, Shoe, Walking Joint, Mano, Shirt, Gasp, Yaki Kornblit.

Trendsetter
De opkomst van punk en het verzet tegen de gevestigde orde, met daarbinnen het verhaal van de vroeg gestorven Dr. Rat, in het boek benoemd als trendsetter en geroemd om zijn techniek. Maar ook de invloed van de New Yorkse graffiti-scene op die van Amsterdam.

Graffitiartiesten aan het werk in 1985 Beeld Arno Adelaars

Het bewerken van trams, favoriete 'spuitplekken', de kleurrijke, steeds groter wordende tags in verschillende stijlen op de muren. Van Style Wars , Subway Art naar Bando Style (overgewaaid uit Parijs); in 1985 'leekt het erop dat graffiti zijn finale vorm had bereikt'.

Amsterdam, befaamd om zijn pioniersrol, werd in die bloeitijd van de jaren tachtig beschouwd als de enige stad in Europa waar graffiti zo duidelijk en op zo'n grote schaal in het straatbeeld zichtbaar was. Amsterdam On Tour vertelt niet alleen de geschiedenis van de opkomst van graffiti, maar geeft bovendien een fraai tijdsbeeld van de stad.

Het is inmiddels ondenkbaar dat de muren van het Van Gogh Museum gesierd zouden zijn met graffiti. Amsterdam is schoner geworden, veel schoner. Maar ook een stuk saaier.

Amsterdam On Tour. The early signs of Dutch ­graffiti. Again. Uitgegeven door FreshCotton x Carhartt WIP, 206 blz., €35,00.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden