PlusAchtergrond

Amsterdam Museum kijkt aan de Amstel met een woke blik naar de geschiedenis

Entree van het tijdelijke onderkomen van het Amsterdam Museum in een vleugel van de Hermitage. Beeld ANP
Entree van het tijdelijke onderkomen van het Amsterdam Museum in een vleugel van de Hermitage.Beeld ANP

Het Amsterdam Museum is het Amsterdam Museum aan de Amstel, in elk geval tot 2025. Het was nog even spannend, maar in het pand van de Hermitage zijn nu vier indrukwekkende tentoonstellingen te zien.

Lorianne van Gelder

Tot voor kort zat het Amsterdam Museum in het kruip-door-sluip-doorpand van het voormalige Burgerweeshuis, dat grondig wordt verbouwd. Nu huist het in een vleugel van de Hermitage. Een week eerder wilde het Amsterdam Museum de opening van 5 maart nog opschorten vanwege de oorlog in Oekraïne en de te onduidelijke banden van de Hermitage met Rusland. Toen die laatste resoluut met zustermuseum de State Hermitage in Sint-Petersburg brak, ontstond een heel nieuwe situatie.

Gelukkig waren de vier (!) tentoonstellingen al opgebouwd, dus woensdag kon de boel gewoon open.

Superwoke

Wie nu binnenkomt in de linkervleugel (vanaf de Amstel geredeneerd), betreedt een volwaardig museum. In de hal van de eerste tentoonstelling, Panorama Amsterdam: een levende geschiedenis van de stad, hangen de wanden tot aan het plafond vol schilderijen. In het midden van de zaal staat een bouwwerk, waar een zogenoemd ‘laboratorium’ zit.

De bezoeker loopt door de geschiedenis van de stad. Van 1275, toen Amsterdam van graaf Floris V het tolprivilege kreeg, tot aan de activisten van Black Lives Matter, verbeeld op een indrukwekkend werk van Raquel van Haver (2020). Geestig detail: het religieuze Drieluik met Pompeius Occo (1515) hangt recht tegenover Hardcore, een serie van copulerende poppen in etalages van seksshops op de Wallen (Kathe Burkhart 2021).

Het begin van de tentoonstelling Panorama Amsterdam. Het begint religieus, het eindigt met Black Lives Matter en seksshopbeeld. Beeld ANP
Het begin van de tentoonstelling Panorama Amsterdam. Het begint religieus, het eindigt met Black Lives Matter en seksshopbeeld.Beeld ANP

Maar het Amsterdam Museum zou niet het meest cultureel bewuste museum van de stad zijn (om niet te zeggen ‘superwoke’) als die geschiedenis niet met een nieuwe blik werd gepresenteerd.

Dus hangt er boven het groepsportret Regentessen van het Burgerweeshuis (1683) van Adriaen Backer, chique dames met wezen om hen heen, het werk van Johannes Vermeerprijswinnaar Natasja Kensmil, Monuments of Regents (2019), dames in kragen tegen een zwarte achtergrond.

Zo wordt het verhaal achter de regentessen, vaak weduwen van rijke VOC- en WIC-handelslieden, verteld. Zij waren immers vooral rijk dankzij de opbrengsten uit de koloniën. En de wezen die ze hielpen, werden later vaak als matrozen meegestuurd op de schepen van de VOC.

Eyecatcher

Veel ruimte wordt ingebouwd voor vrouwen en vrouwelijke kunstenaars. Hoewel slechts 8 procent van de collectie van 100.000 objecten van het Amsterdam Museum van vrouwelijke kunstenaars is, wilde artistiek directeur Margriet Schavemaker (‘ik ben nogal een feminist’) er een volledig stuk wand aan wijden.

Er hangt een prachtig portret van Stedelijk Museummecenas Sophia Adriana Lopez Suasso-de Bruijn, door Thérèse Schwartze. Even verderop staart een trotse Aletta Jacobs, door Isaac Israëls, de bezoeker aan.

Hetzelfde geldt voor kunst van en over mensen van kleur: een Kamp Seedorfprent van een kleine Patrick Kluivert en zijn held Frank Rijkaard hangt bij de enorme eyecatcher M54 van Brian Elstak: een kleurrijk robotachtig houten figuur op een metrostel van lijn 54, de Geinlijn.

Schilderijen hangen tot aan het plafond. Beeld ANP
Schilderijen hangen tot aan het plafond.Beeld ANP

Rode Canta

Vanuit de zijwanden kun je telkens een uitstapje maken naar het witte laboratorium, met deuren en doorkijkjes, in het midden van de zaal. Hier hangen schilderijen en staan voorwerpen die verdieping en een nieuw perspectief geven: dat er vrijgemaakte slaven in de stad leefden terwijl er nog vele schatten uit Suriname werden gehaald, dat de drooglegging van de Bijlmermeer werd medegefinancierd door VOC-bewindhebber Dirck Jacobsz Bas. Of dat er nog zilveren zoutvaatjes bij de restitutiecommissie voor geroofd Joods erfgoed liggen.

De drie andere tentoonstellingen zijn tijdelijk en wisselen elke zes maanden. Vrolijk is de wandeling door het Amsterdam-Noord van Welkom in de Noordside, een expositie van de activistische groep ‘Verdedig Noord’, waar onder anderen Paroolcolumnist Massih Hutak bij betrokken is.

Bij de entree staat, hoe toepasselijk, een rode Canta. Verder krijgen iconische plekken van het stadsdeel allemaal een eigen kabinet: Snackbar ’t Puntje bij het Buikslotermeerplein, de kappersstoel van kapster Arra The Barber die in Nieuwendam de beste ‘overloop’ knipt, of ‘het bankje dat alles zag’ uit de Banne. Filmpjes geven het stadsdeel een verrassend gezicht.

De rode Canta is iconisch voor Noord, de entree van expositie Welkom in de Noordside. Beeld ANP
De rode Canta is iconisch voor Noord, de entree van expositie Welkom in de Noordside.Beeld ANP

Het Amsterdam Museum zoekt al een paar jaar naar hoe je de stad opnieuw kunt verzamelen. Hoe vertaal je de ontwikkelingen in de stad naar een museum? Dat lukt wonderwel met Noordside. In de tweede tijdelijke tentoonstelling, Collecting the City #1, gaan ze daarop door. Hoe leg je bijvoorbeeld vast dat er Keti Kotitafels zijn? Of dat de stad nu vele Oekraïense vluchtelingen verwelkomt?

Er hangt al een grote foto van de Oekraïnedemonstratie op de Dam van 24 februari dit jaar. Ook kunnen bezoekers hun gevoelens over de oorlog delen op een briefje op een wand.

Nieuwe blik

Interessant is het lef van het museum om werk in ontwikkeling te laten zien. In de laatste tijdelijke expositie, Koloniale verhalen, gingen drie curatoren van kleur aan de slag met koloniale kunst uit de collectie. Het is nog work in progress, maar geeft nu al een draai aan de geijkte werken van het museum.

Het is veel en aan het einde denk je: wauw, is dit mijn stad? Met trots en een klein beetje schaamte, vrolijkheid en zwaarmoedigheid. Elke nieuwe, oude, bezoekende, verdwaalde, kritische of toegewijde Amsterdammer zal met een nieuwe blik op de stad naar huis gaan.

Amsterdam Museum aan de Amstel, tot 2025. Drie van de vier tentoonstellingen wisselen elk half jaar.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden