PlusFilm van de week

Ammonite is een stugge film van een tactiele filmmaker

Francis Lee verfilmde met Ammonite een ‘snapshot’ uit het leven van paleontoloog Mary Anning. Het decor oogt tastbaar, de menselijke chemie niet ­helemaal.

De emotioneel geremde Mary (Kate Winslet) en Charlotte (Saoirse Ronan) worstelen met onderdrukte verlangens voor elkaar.  Beeld
De emotioneel geremde Mary (Kate Winslet) en Charlotte (Saoirse Ronan) worstelen met onderdrukte verlangens voor elkaar.

Wanneer Mary (Kate Winslet) eindelijk iets zegt in Ammonite, is het in de afgemeten zinnetjes van iemand die niet meer gewend is te converseren. En er ook geen behoefte aan heeft. Elke dag struint ze het strand van Lyme Regis af op zoek naar fossielen, die ze vervolgens met nauwgezette aandacht uit de steen schraapt, hakt en borstelt.

Pittoresk is dat strand niet, eerder een externalisering van Mary’s karakter: moeilijk toegankelijk, vol scherpe randen en verraderlijke rotshellingen. Om de schoonheid die erin verborgen ligt te vinden, zul je je handen vuil moeten maken. Wanneer ze thuiskomt wrijft ze met een spons het vuil van haar lichaam, terwijl haar moeder (Gemma Jones) de groenten van de pannenbodem schraapt. Zwijgend werken ze, zwijgend eten ze.

Vrouwen onder elkaar

Met Ammonite verfilmt scenarist en regisseur Francis Lee een ‘snapshot’, zoals hij het zelf typeert, uit het leven van paleontoloog Mary Anning (1799-1847). Tegenwoordig staat zij netjes te boek als ontdekker van bijzondere prehistorische fossielen, alsmede de waarschijnlijke inspiratiebron voor de Eng­else tongbreker ‘she sells seashells by the seashore’. Maar gedurende haar leven werden haar ontdekkingen consequent toegeëigend door mannen.

Als antwoord daarop duwt Lee de mannen in zijn film naar de marges van het verhaal. Ze zijn er slechts in de vorm van handen die haar naamplaatje weghalen bij een tentoongesteld fossiel, een tevergeefs naar Mary’s aandacht lonkende dokter, en in Roderick Murchison, die langskomt en Mary een niet te versmaden bedrag aanbiedt om een dag met haar mee te lopen op het strand.

Maar Murchison, hooghartig zelfs in zijn kruiperigheid, komt niet alleen. Hij wordt vergezeld door zijn vrouw Charlotte (Saoirse Ronan), een bleke verschijning die volgens haar man lijdt aan melancholie. Maar Lee heeft weinig nodig om de verpletterende saaiheid en liefdeloosheid van dat huwelijk te schetsen en de suggestie te wekken dat daarin de bron ligt van Charlottes misère.

Roderick, man als hij is, besluit zijn vrouw achter te laten aan de kust. Zeelucht zal haar goed doen. En misschien kan Mary haar meenemen op haar excursies. Vrouwen onder elkaar en zo. En het is maar voor vier weken. ‘Misschien vijf. Hoogstens zes.’

Het vergt wat kunstgrepen in het script om Mary en Charlotte samen onder één dak te krijgen, maar dan kan de toenadering beginnen. Een toenadering die even weerbarstig is als de omgeving, en waarin echo’s doorklinken van Lee’s vorige film God’s Own Country, over een liefdesaffaire tussen een schapenboer en een Roemeense seizoenarbeider in de woeste hoogten van Yorkshire.

En net als in dat speelfilmdebuut toont Francis Lee zich in Ammonite een tactiele filmmaker. Iemand die de gure zeewind en het zwarte slijk voelbaar maakt. Die de wind luidkeels laat wapperen en de zee doet brullen. En ook iemand die altijd de menselijke huid opzoekt. En handen, die schrijven, wroeten in de modder, rusten op een schouder. Soms bijna doorschijnend als die van Charlotte, of gelooid door nicotine en eelt, zoals bij Mary.

Overslaande vonk

Ammonite is een stugge film. Een film over twee vrouwen die ieder om verschillende redenen hun emoties hebben weggedrukt. En hoewel ze gestaag barstjes tikken in elkaars pantser, is het hard werken om de overslaande vonk te voelen. Op momenten voelt de chemie tussen Kate Wins­let en Saoirse Ronan zelfs wat vlak, hoewel beide acteurs zich sterk tonen in het dragen van de stilte. Vooral Winslet weet veel onder het gesloten oppervlak van Mary te suggereren.

De vriendschap tussen Mary en Charlotte is een historisch feit, maar of die meer was dan dat, is speculatie. In een interview met De Filmkrant geeft Lee aan dat hij ­Mary een ‘gelijkwaardige liefdesrelatie’ gunde. “Het voelt voor mij goed dat ik haar die met Charlotte heb gegeven.” Het probleem is dat het ook voelt als een gift van buitenaf.

Slechts op momenten wordt Charlotte een mens van vlees en bloed, verder blijft ze een schim waar Mary’s eigen onderdrukte verlangens in reflecteren. En die ongrijpbaarheid wringt met de tactiele benadering van Lee.

Wanneer Mary waarschuwt dat de kust onherbergzaam is, dat er geen garantie is dat je iets vindt, lijkt dat ook een waarschuwing aan de kijker. Soms stuit je op een kleinood, soms tast je in het niets.

Ammonite

Regie Francis Lee
Met Kate Winslet, Saoirse Ronan, Gemma Jones
Te zien in Cinecenter, City, FC Hyena, Filmhallen, Soho House, Studio/K, The Movies

Francis Lee

Francis Lee (1969) kan als regisseur met recht een laatbloeier genoemd worden. Geboren en opgegroeid op een varkensboerderij in West York­shire vertrekt hij op zijn twintigste naar Londen voor een acteeropleiding. Twee decennia en een aantal film- en televisierollen later, verruilt hij het acteren voor regisseren. Dat blijkt een hobbelige weg. Hij maakt twee korte films en schrijft een script voor een speelfilmdebuut, God’s Own Country, dat hij uiteindelijk pas in 2017 van de grond krijgt. Het wordt een arthousehit. In Lee’s werk is de mens even weerbarstig als de natuur en is het wroeten naar tederheid onder het ruwe oppervlak.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden