Plus

'Als je Thijssen eenmaal kent, laat hij je niet los'

Het mooiste uit de verhalen, memoires, columns en romans van Theo Thijssen (1879-1943) is nu gedundrukt in De Zwembadpas. Samensteller Peter-Paul de Baar laat al voorlezend het Amsterdam van Thijssen zien.

Theo Thijssen was een echte socialist, zegt bundelsamen­steller Peter-Paul de Baar. Beeld -

Voor het Theo Thijssen Museum op Lelie­dwarsstraat 16 staat ­Peter-Paul de Baar. Hij is medeoprichter van het museum en werkt aan de biografie van Theo Thijssen.

"Hier is Theo Thijssen geboren," zegt De Baar (65). Hij gaat midden op straat staan, met zijn gezicht naar de Westertoren die tussen de huizen door duidelijk is te zien.

Hij heeft een groen, smal boekje in zijn handen. Het is De Zwembadpas. Bijna driehonderd pagina's dundruk met romanfragmenten (uit onder meer Kees De Jongen (1923), De Gelukkige Klas (1926) en Het Grijze Kind (1927), columns en verhalen. Een prachtige bloemlezing uit het literaire werk van Theo Thijssen waarin ook Amsterdam een hoofdrol speelt.

De Baar leest met veel genoegen een fragment voor waarin de Westertoren figureert, uit Thijssens jeugdherinneringen. Dan slaat hij het boekje dicht, pakt zijn fiets en zegt: "Kom!"

Deze middag laat De Baar een aantal plekken zien die een rol speelden in het leven van Thijssen én die terug te vinden zijn in De Zwembadpas. Onderweg vertelt hij dat Mark Pieters, directeur van uitgeverij Van Oorschot, het na een aantal succesvolle gedundrukte auteurs als Remco Campert en Annie M.G. Schmidt tijd vond voor zijn grote liefde Thijssen.

En De Baar is, naast Pieters en Jet Greebe, een van de samenstellers van de bloemlezing. "Dit is een mooie uitgave om hem weer onder de aandacht te brengen. Want er zijn, vreemd genoeg, nog steeds mensen die zijn werk niet kennen."

"En ook voor de kenners staan er verrassingen in. Columns en verhalen die lang niet in druk zijn verschenen. Die stonden in deel IV van het Verzameld werk, dat sinds 1999 is uitverkocht. Daar zitten echt pareltjes tussen."

Niet in de voorhoede
We stoppen op de Prinsengracht, waar op nummer 239 de openbare lagere school zat waar Thijssen naartoe ging. Nu hangen er posters van GroenLinks voor de ramen.

"Die school heette Openbare Lagere School letter G. Je had toen standenscholen in Amsterdam. Die met een nummer waren kosteloze scholen voor kinderen met arme ouders. Scholen met een letter waren voor ouders uit de middenstand, en de deftige mensen, of de elite, stuurden hun kinderen naar een school met een echte naam, zoals de Willem de Zwijgerschool."

"Deze school is zeer herkenbaar in Kees De Jongen. Trouwens, op weg van school naar het kosteloze gemeentezwembad aan het begin van de Prinsengracht oefende Kees de zwembadpas."

De Baar diept de dundruk uit zijn Theo Thijssenschoudertas en leest een stukje voor over de zwembadpas. Hij maakt er zwaaiende bewegingen bij die de zwembadpas moeten verbeelden, en lacht.

Dan fietsen we verder. "Ik denk dat zijn naamsbekendheid nog behoorlijk groot is. Hij komt nog voor op leeslijsten op school, maar niet meer in de voorhoede... Lezers die met hem kennis hebben gemaakt, laten hem niet meer los. Hij weet sentimenten te verwoorden die vrij algemeen menselijk zijn. In een poëtische stijl."

"Knap hoe hij dat doet in Kees De Jongen. Thijssen weet zich goed in te leven in het gevoelsleven van een 12-jarige jongen met al diens fantasieën. Die denkt dat iedereen eens zal ontdekken hoe bijzonder hij is. Weergaloos opgeschreven. Jij als lezer denk dan: verdomd, dat had ik ook!"

Burgerlijkheid
We fietsen over de Theo Thijssenbrug - in de verte zien we, ook over de Bloemgracht, de Rosa Overbeekbrug - en stoppen in de Bloemstraat. (Ach, die schitterende stukken in Kees De Jongen over zijn verliefdheid op Rosa Overbeek, dat nieuwe meisje in de klas.)

Maar Thijssen kon ook cynisch zijn, dan lees je met een grote grijns hoe hij de bekrompen burgerlijkheid beschimpt. En de hypocrisie, zoals in Het Grijze Kind.

Peter Paul de Baar. Beeld Tammy van Nerum

De vader van de hoofdpersoon is accountant aan de Nassaukade, maar de moeder komt uit een arme straat in de Jordaan en probeert alles om dat tegen de deftige dames van de Nassaukade, waar het gezin woont, te verbloemen.

"Lees het hoofdstuk Rapportcijfers." De Baar begint te lachen. "Aan een vriendin van zijn moeder laat Henricus zijn rapport zien. Voor veel vakken heeft hij een 3 of een 4. Zijn moeder vertelt haar vriendin dan dat op die school een ander cijferstelsel heeft, namelijk van één tot en met vijf. Alles om te verbloemen dat het haar en haar gezin niet goed gaat."

Verder weer. Naar de Nieuwe Leliestraat. We stoppen even voor de St. Vincentiusschool. Die komt voor in een van zijn columns. "St. Vincentius-Armen-School stond er in stenen letters boven de deur," zegt De Baar.

"Daar maakte de socialist Thijssen zich kwaad om. Dat woord armen is later, tot grote tevredenheid van Thijssen, weggehaald."

De Baar leest weer voor: "'Een klein beetje schijnt de wereld toch wel vooruit te gaan, denk ik onder 't verder lopen: men gaat zich schamen voor sommige ongerechtigheden tegenover het kind'." Van Baar herhaalt die laatste zin. "Ja, Thijssen was een echte socialist."

Een eind verderop stoppen we in de De Clercqstraat bij nummer 66. "Hier hangt sinds 2008 een plaquette, alleen weten niet veel mensen dat. Op één hoog schreef Thijssen in 1921 de eerste fragmenten van Kees De Jongen. In 2008 onthulde de toenmalige burgemeester va Amsterdam Job Cohen - een groot liefhebber van het werk van Thijssen - deze plaquette, waarop de tekst over de zwembadpas staat."

De Vondelstraat is het volgende doel. De Baar vertelt dat Thijssen ontzettend veel heeft geschreven. Hij was onderwijzer, bestuurder van de Raad van Nederlandse Onderwijzers, en zat als politicus voor de SDAP in de Tweede Kamer en in de gemeenteraad van Amsterdam.

In die functies publiceerde hij veel. Zijn literaire werk verscheen ook in een blad als De Nieuwe School, een blad voor onderwijzers. In het blad School En Huis, voor ouders van leerlingen, verschenen zijn romans Schoolland en ook Kees De Jongen als feuilleton.

In de Vondelstraat leest De Baar een ontroerend fragment voor uit Kees De Jongen. Kees blijft daar ergens voor een villa staan om naar de muziek te luisteren die uit een van de ramen klinkt. Twee dames kijken naar buiten.

"Dit is zo'n fragment waarin Kees fantaseert dat hij speciaal is," zegt de Baar. Hij leest voor uit de dundruk: "'Kees boog luisterend het hoofd. Hij zag hoe de dames naar hem keken. Wat heeft die jongen een gevoel, dachten ze waarschijnlijk.' Prachtig, toch?"

Pensioen
We fietsen naar de Reestraat. Meer dan tien jaar geleden zei De Baar dat hij nog maar een paar jaar nodig had voor de biografie van Thijssen.

"Met die biografie is het niet goed gesteld. Ik ben hoofdredacteur geweest van net blad Ons Amsterdam, dat kostte veel tijd. Maar over twee weken ga ik met pensioen en dan neem ik alle tijd om er geconcentreerd aan te werken. Daar verheug ik me erg op. Haha, nee, een jaartal noemt ik niet, maar het moet wel een keer klaar zijn."

In de Reestraat leest De Baar een lang fragment voor: de laatste bladzijden uit Kees De Jongen getiteld 'Fijnerd, lieverd!' Het is een schitterend fragment waarin Kees tegen Rosa Overbeek moet zeggen dat hij van school gaat om te gaan werken.

De Baar leest het voor met de nodige emotie. Als hij stopt met voorlezen is hij even stil. "Wie dit onberoerd laat..." zegt hij. Hij heeft in ruim een uur Theo Thijssen en zijn werk weer tot leven gewekt. Dan stopt hij De Zwembadpas in zijn tas, stapt op zijn fiets en verdwijnt richting de Westertoren.

Theo Thijssen, De Zwembadpas. Uitgeverij Van Oorschot, €24,99. 282 blz. Beeld -
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden