A place beyond belief van de Britse kunstenaar Nathan Coley, van wie werk is te zien op de expositie.

PlusAchtergrond

Allemaal Wonderen is bij heropening ineens actueler

A place beyond belief van de Britse kunstenaar Nathan Coley, van wie werk is te zien op de expositie. Beeld Studio Nathan Coley

De eerder dit jaar geopende (en weer gesloten) expositie Allemaal wonderen in Museum Catharijne­convent blijkt bij heropening ineens een stuk actueler.

Overal waar het coronavirus toesloeg, deden zich taferelen voor die aansluiten bij de thematiek van de tentoonstelling Allemaal wonderen. Paus Franciscus maakte een eenzame bedevaart door Rome, hopend op een wonder. Franciscus ging bidden bij een icoon die al in de 6de eeuw door paus Gregorius I door de straten werd ­gedragen om de pest te bedwingen. Honderd­jarigen genazen van het coronavirus, wat werd beschreven als wonderbaarlijk.

De coronacrisis heeft een nieuwe betekenis­laag over Allemaal wonderen in Museum Catharijneconvent gelegd. De verbeelde wonderbaarlijke genezingen en reddingen bleken opeens heel herkenbaar. In de tussentijd had het museum een telefoonnummer geopend waarop je via een keuzemenu wonderen kunt beleven. Daar is te horen hoe museummedewerker Simone in 2004 op wonderbaarlijke wijze de tsunami bij het Thaise eiland Koh Phi Phi overleefde en ook nog zwanger bleek. Fijn voor Simone, maar beide fenomenen zijn logisch verklaarbaar en dus niet echt wonderbaarlijk.

Dat blijkt helaas een rode draad door de tentoonstelling. Wat precies een wonder is, blijft vaag. Uit een onderzoek van het museum zou blijken dat 63 procent van de Nederlanders op enige manier in wonderen gelooft.

Museum Catharijneconvent laat het zich allemaal aanleunen en doet niet al te kritisch. ‘De geboorte is een wonder’, staat met choco­ladeletters in een zaaltekst, want ‘26 procent van de Nederlanders ziet de geboorte als een wonder.’

Goddelijke interventie

Iets meer kritische distantie zou de tentoonstelling scherper hebben gemaakt, want de thematiek is wel degelijk interessant. Eeuwenlang hebben wonderen de verbeeldingskracht geprikkeld. Onverklaarbare fenomenen werden vroeger vooral toegeschreven aan een goddelijke interventie, tegenwoordig wordt er wat nuchterder naar dat soort verschijnselen gekeken.

In de eerste zaal staat een lichtkunstwerk van de Britse kunstenaar Nathan Coley te gloeien. ‘There will be no miracles here’ meldt het. De tekst is ontleend aan een 17de-eeuwse koninklijke verordening, gericht tegen het Franse stadje Modseine, waar om de haverklap wonderen werden waargenomen. Dat gedoe moest maar eens afgelopen zijn, vond de wereldlijke macht.

Tegenover het lichtkunstwerk staat een laat-19de-eeuwse staf uit Indonesië, die geluk kon brengen, regen doen vallen, genezingen kon verrichten en rampen kon afweren. Een hedendaagse staf van Maria Roosen neemt als het ware een derde positie in, tussen scepsis en magisch denken. De staf van Roosen is helemaal van glas en lijkt afkomstig uit een Harry Potterfilm. Het is een object waarvan je zou willen dat het wonderen verricht, zonder dat iemand er werkelijk in gelooft.

Leven en dood

Wonderen zijn van alle tijden, culturen en religies en ze liggen altijd dicht bij leven en dood. Allemaal wonderen begint met het laatste. De opwekking van Lazarus is een thema dat de drempel tussen leven en dood verbeeldt. Er hangt een beroemde ets van Rembrandt met dit onderwerp, naast een theatraal doek van Carel Fabritius.

Minder bekend maar ook heel indrukwekkend is een levensgrote middeleeuwse sculptuur uit Keulen. Uit zulke voorbeelden blijkt dat het verhaal van Lazarus kunstenaars steeds weer de gelegenheid heeft geboden een breed scala aan emoties uit te beelden. Dat loopt in de tentoonstelling door tot David Bowie, die vlak voor zijn dood een video uitbracht waarin hij in de huid van Lazarus was gekropen.

Potsierlijk trucje

In de moderne kunst brokkelt het geloof in ­wonderen langzaam af. In het symbolisme van Odilon Redon en Jan Toorop zijn visionaire en bovennatuurlijke fenomenen nog universeel, bij latere kunstenaars wordt het zoeken naar een wonder een persoonlijke beproeving.

De tentoonstelling laat ook zien hoe wonderdoeners in verschillende religies natuurwetten doorbreken. Ze laten water en voedsel verschijnen, redden gezonken schepen en leggen hun wil op aan de elementen. Marina Abramovic zien we door de keuken van een Spaans klooster zweven, maar hier is sprake van een potsierlijk trucje, niet van een wonder.

Aan het eind van de tentoonstelling gaat het vooral over ‘het wonder van de geboorte’ en is de kunst hedendaags. Rineke Dijkstra maakte in 1994 een serie moeders met kinderen, maar daar is niets wonderbaarlijks aan. In een drakerige video van Bill Viola worden een man en vrouw met gekleurde vloeistof overgoten, wat een soort loutering verbeeldt.

Het is wonderlijk dat zulke kunstwerken in deze tentoonstelling zijn opgenomen.

Allemaal wonderen, in Museum Catharijneconvent, Utrecht, t/m 23/8.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden