Plus Profiel

Alleen perfect is voor Isabelle Huppert goed genoeg

Het omvangrijke oeuvre van Isabelle Huppert illustreert haar tomeloze werkdrift, talent en perfectionisme. Eye eert de eigenzinnige actrice vanaf woensdagavond met een groots retrospectief, dat de hele zomer duurt. 

Hoe vreemder en verdorvener, hoe meer Huppert in haar element lijkt. Beeld -

“In haar Amerikaanse contract staat ‘exclusief’, dat be­tekent toch dat ze niet tegelijkertijd in andere films mag spelen?!” zegt een agent van het Parijse agentschap ASK tegen een collega. “Er is slechts sprake van een kleine overlap,” luidt diens antwoord. “Isabelle Huppert is een icoon, een ­levende legende. Iedereen wil haar, en als er een interessante rol voorbijkomt, laat zij ’m niet lopen. Dus ga ik op zoek naar oplossingen.”

“Hoe doet ze het in de praktijk?” wil de eerste weten. “Dat is eenvoudig,” riposteert de ander. “Overdag draait ze met de Amerikanen, ’s nachts met de Fransen.” “Dat kan toch niet, ze moet uitgeput zijn,” werpt de een tegen. “Welnee, Isabelle is ijzersterk en oergezond. Ze is zo sterk als een Nepalese sherpa. Maak je niet druk.”

In de Franse Netflixserie Dix pour cent spelen de sterren een karikaturale versie van zichzelf, maar de karakte­risering van Isabelle Huppert is niet zo ver bezijden de waarheid. Huppert ís een workaholic; ze heeft 139 films en series op haar naam staan, het afgelopen jaar nam ze vijf films op. En als ze niet filmt, staat ze op toneel; ze toert nu door Europa met Mary Said What She Said, waarin ze onder regie van de Amerikaanse multimediatheaterpionier Robert Wilson de Schotse ­koningin Maria Stuart speelt. Hierdoor mist ze vanavond de opening van Le monde d’Isabelle Huppert, het omvangrijke retrospectief dat Eye Filmmuseum deze zomer aan haar wijdt. Diezelfde rol voert haar dit najaar overigens wel naar Amsterdam, als het stuk in de Stadsschouwburg wordt opgevoerd.

Natuurtalent

Isabelle Anne Madeleine Huppert werd in 1953 geboren in Parijs als jongste van vijf kinderen. Haar vader verdiende de kost met het fabriceren van brandkasten, haar moeder was lerares Engels. Zij was het die haar aanmoedigde om actrice te worden en haar inschreef voor het Conservatoire de Versailles, een opleiding voor muziek, dans en theater. Isabelle bleek een natuurtalent, een jaar later stond ze al op de planken.

Op haar achttiende speelde Huppert haar eerste filmbijrol (Student #2) in Faustine et le bel été (1972) van Nina Companéez. Met haar vertolking van een verlegen tiener in Bertrand Bliers schelmenkomedie Les valseuses (1974) vestigde ze twee jaar later voor het eerst de aandacht op zich. De internationale doorbraak volgde in 1977 met La dentellière van Claude Goretta, de openingsfilm van Le monde d’Isabelle Huppert, waarvoor ze de Bafta Award voor beste nieuwkomer won en de Premi David di Donatello voor beste actrice.

Huppert speelt hierin Pomme, een eenvoudig, wat teruggetrokken meisje dat in een kapsalon werkt. Tijdens een vakantie aan zee wordt ze verliefd op een Sorbonnestudent, die haar imponeert met zijn kennis. Een vriendin waarschuwt hem nog, ‘elle est fragile’, maar de zwijgzame leerlingkapster en de verbaal onderlegde intellectueel gaan samenwonen. De sociale verschillen worden al snel pijnlijk voelbaar; het geraffineerde drama eindigt in tranen.

Goretta toont Hupperts sproetenkop en bolle wangen meermaals in close-up. Haar expressie is zo miniem en de gezichtsuitdrukkingen zijn zo subtiel dat er niks – en ­tegelijkertijd alles – van haar gezicht valt af te lezen. Die dubbelzinnigheid zit ook in het zinderende slotbeeld: Pomme lijkt gebroken, maar haar blik is meer dan kwetsbaar alleen. “Het zijn vooral vrouwen die zich in stilte proberen los te maken,” zegt Huppert over haar personages. “Ik zoek naar de frictie tussen vrijheid en afspraken. Het tussengebied waarin zekerheden worden losgelaten zonder dat er concreet iets nieuws voor in de plaats komt.”

Nuchtere benadering

“Voor de ene rol zet ik een hoedje op, voor de andere een pruik,” grapt Huppert in dezelfde aflevering van Dix pour cent (seizoen 3, aflevering 4). Tussen de bedrijven door leert ze haar tekst uit haar hoofd. Ook die scène is uit haar leven gegrepen. Huppert bereidt zich niet of nauwelijks voor op een rol. Haar benadering is nuchter, technisch; het gaat haar niet om het waarom, maar om het hoe: welk kostuum draagt haar personage, wat voor make-up, welk kapsel en schoenen. Hoe beweegt ze en hoe loopt ze? “Acteren is er op het juiste moment zijn,” zei Huppert in een interview in Het Parool. “Voorbereiding is iets voor in de keuken. Een kok moet ervoor zorgen dat hij alles op orde heeft en de juiste ingrediënten klaar heeft staan. Een acteur leest het scenario en kijkt rond. Wat daarna moet gebeuren, is een innerlijk proces.”

Huppert zoekt de leegte, zodat ze wordt gedwongen die beetje bij beetje in te vullen. Door regisseurs wil ze bij voorkeur met rust worden gelaten, verklaarde ze meermaals. “Thank you for letting me be what I am,” zei Huppert tegen Paul Verhoeven, toen ze in januari 2017 in Beverly Hills werd bekroond met de Golden Globe voor beste actrice voor haar hoofdrol in Elle.

In Elle, de eerste Franstalige film van Verhoeven, speelt Huppert de gescheiden Michèle die, als ze op een middag haar kat binnenlaat in haar Parijse appartement, wordt aangevallen en verkracht door een gemaskerde man. De snoeiharde, egocentrische, onbeschaamde zakenvrouw, die aan het hoofd staat van een bedrijf dat zeer gewelddadige, misogyne videogames produceert, gaat niet naar de politie, maar begint zelf een speurtocht naar de dader.

Verhoeven was vol bewondering over Huppert, zowel over haar ‘stoutmoedigheid’ als over haar perfectionisme. “Ze kan heel veeleisend zijn, met kleding bijvoorbeeld. Ze heeft heel precies in haar hoofd wat het moet zijn en dan moest het ook zo. Dat vinden mensen weleens lastig, maar ik heb geen problemen met haar gehad. Ze is een enorme perfectionist, ze gaat volledig op in haar personage. Het was interessant om haar te zien toen de film klaar was; toen ik na het allerlaatste shot ‘cut’ zei, ging ze helemaal uit haar dak. Ze was aan het springen en aan het dansen, lachte en lag op de grond – er viel echt iets van haar af. Je kunt overigens ook met haar lachen, hoor, en als ze ergens naartoe gaat, kan het haar helemaal niks schelen hoe ze eruitziet. Dan heeft ze nauwelijks make-up op, maar tijdens de opnamen was het anders: dan moet het allemaal heel precies zoals zij denkt dat die vrouw is.”

“Onderzoek naar de menselijke psyche is wat cinema de moeite waard maakt,” aldus Huppert. Ze opteert vaak voor emotioneel verstikte vrouwen die uit hun dagelijkse bestaan willen breken; voor non-conformistische vrouwen, in oorlog met zichzelf en hun omgeving; voor getroebleerde vrouwen die hun zekerheden loslaten zonder dat er iets concreets voor in de plaats komt.

Hoe vreemder en verdorvener, hoe meer ze in haar element lijkt. Hupperts tengere gestalte, haar bleke, bijna doorzichtige huid en koele ogen vormen het perfecte, harde masker, van waarachter ze op uiterst subtiele wijze ­altijd weer een innerlijke strijd laat doorschemeren. “Ik hou ervan ongewone personages zo normaal mogelijk te maken, omdat we allemaal weten dat het tragische en ­abnormale zich altijd verbergt achter het normale.”

Zes favoriete films met Isabelle Huppert van de filmredactie

8 femmes (2002)

8 femmes Beeld -

Zingen kan ze ook, achter de piano, als knipoog naar haar rol in Michael Hanekes La pianiste (2001). In deze luchtige, in de jaren vijftig spelende moordmusical van François Ozon, speelt Huppert heerlijk overdreven de behoorlijk maffe schoonzus van de vermoorde man des huizes. Prachtig contrasterend met die neurotische rol in La pianiste. En dan dat lied! Maarten Moll

Elle (2016)

Elle Beeld -

Verhoevens film greep naast een ­Oscarnominatie voor beste niet-Engels­talige film. Huppert kreeg er ­individueel wel eentje voor haar rol van ijskoud verkrachtingsslachtoffer dat na de aanslag op haar lichaam, nota bene in haar eigen huis, simpelweg de rommel opruimt en naar haar werk vertrekt. Hoe absurd het scenario ook is – Huppert begint een verhouding met haar verkrachter – je gelooft haar volledig. Stefan Raatgever

La Pianiste (2001)

La Pianiste Beeld -

Van alle getroebleerde, seksueel ­geaberreerde vrouwen die ­Huppert heeft gespeeld, is piano­lerares Erika Kohuts de intrigerendste. Kohuts, die tegen de veertig loopt en nog bij haar moeder woont, kan liefde geven noch ontvangen. Seksueel genot haalt ze uit het bezoeken van peepshows en begluren van prostituees. Als een verliefde leerling door haar pantser breekt, is Erika voor het eerst weerloos. Het leidt echter niet tot geluk, maar tot zelfvernietiging. Jan Pieter Ekker

In Another Country (2017)

In another country Beeld -

In dit filmische spiegelpaleis van de Zuid-Koreaanse regisseur Hong Sang-soo speelt Huppert drie Franse vrouwen die allen in een Koreaans badplaatsje terechtkomen en aanpappen met een Koreaanse man. De samenwerking tussen Huppert en Hong smaakte naar meer: hun tweede gezamenlijke film, Claire’s ­Camera, draait vanaf volgende week in de Nederlandse bioscopen. Joost Broeren-Huitenga 

L’avenir (2016)

L’avenir Beeld -

In L’avenir (2016) moet filosofiedocente Nathalie haar leven na een serie crises opnieuw vormgeven. De film geniet een ongekunstelde ­elegantie, mede door het prachtige acteerwerk van Huppert. Regisseur Mia Hansen-Løve richt haar oog op het ­alledaagse en weet dit met vraagstukken over identiteit, vrijheid en sociaal engagement te beladen zonder ook maar een moment pretentieus over te komen. Roosje van der Kamp

Les valseuses (1974)

Les Valseuses Beeld -

In het ultieme Franse schandaalsucces van de jaren zeventig slopen, stelen en neuken Gérard Depardieu en Patrick Dewaere alles wat ze te pakken kunnen krijgen. De destijds 20-jarige Huppert duikt laat in de film op als een gewillige prooi voor de twee kloten, en zette daarmee een eerste provocatie op haar onverschrokken cv. Bart van der Put

Le monde d’Isabelle Huppert, t/m 28/8, Eye Film­museum. Het retrospectief bestaat uit ruim dertig films, speciale ­voorstellingen met inleidingen en Q&A’s, events, lezingen en artist talks.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden