Plus

Alleen een bieb is de OBA al lang niet meer

De bibliotheek is van oudsher een centrum van kennis. Maar de manier van leren verandert. De OBA speelt hier de komende jaren op in. ‘Leren doe je ook door dingen te maken met je handen.’

Beeld Nanne Meulendijks

“Het doel van de Openbare Bibliotheek Amsterdam is nog altijd hetzelfde als dat van honderd jaar geleden: toegang bieden tot kennis, cultuur en informatie aan Amsterdammers voor wie dat niet vanzelfsprekend is. De vorm waarin dat gebeurt, verandert echter.” 

In zijn kantoor op de ­achtste verdieping van het OBA-vlaggenschip aan het Oosterdok praat OBA-directeur Martin Berendse begeesterd over ‘zijn’ bibliotheek.

Hij wijst naar een foto van de – toen nog – OLB: de Openbare Leeszaal en Bibliotheek die in 1919 zijn deuren ­opende aan de Keizersgracht, in het voormalig hoofdkantoor van de gemeentelijke gasfabrieken. Ter verheffing van het volk, zoals dat toen heette.

“We moeten er wel voor oppassen dat het middel om dat doel te bereiken niet het doel op zich wordt: boeken zijn allang niet meer het enige medium waarmee kennis wordt overgebracht,” zegt Berendse. “In Frankrijk zijn veel biblio­theken omgedoopt tot mediatheek. Het gaat erom kennis over te brengen.”

De Amsterdamse bibliotheek ondergaat een transformatie, om meer aansluiting te vinden bij een nieuwe generatie Amsterdammers. “Je moet er als bibliotheek voor ­waken om in nostalgie te verzanden: er zijn veel mensen, meestal hoogopgeleid en wat ouder, die prachtige herinneringen hebben aan de OBA als plek waar ze zich ontwikkelden. De bibliotheek bood ze een venster op de wereld. Om ervoor te zorgen dat je de generaties niet van je vervreemdt, moet je voortdurend innoveren.”

Onder de noemer OBA Next wil de bibliotheek zich meer op nieuwe generaties Amsterdammers gaan richten. Berendse: “Hiervoor moet je nadenken over de vraag: hoe leer je nou eigenlijk? Niet alleen door te lezen, maar ook door dingen te maken, met je handen. Er liggen prachtige kansen in de technologie, in gaming, in virtual reality.”

Perspectief bieden

Die nieuwe koers is deels al ingezet: met partijen als ­Pakhuis de Zwijger, HvA en Waag Society is de OBA op zoek gegaan naar wat er van belang is om te leren, en welke rol de biblio­theek daarin heeft. Sinds twee jaar heeft de bibliotheek op verschillende locaties ‘maakplaatsen’ ingericht, waar kinderen en jongeren uit de buurt kennis kunnen maken met nieuwe technologie, om aan te sluiten op de snelle ontwikkelingen op dat gebied. In workshops leren ze speelgoed maken, bijvoorbeeld met behulp van een 3D-printer, maar ook programmeren en samenwerken.

Om ervoor te zorgen dat Amsterdammers betrokken worden bij de programma’s van de OBA, zoekt de bibliotheek voortdurend naar samenwerkingen. House of Skills, een ‘living lab’ dat duurzame inzetbaarheid wil creëren in de metropoolregio Amsterdam, opent binnenkort onder de noemer De Werkvloer zijn deuren op de eerste ­verdieping – ‘OBA Next’ – van OBA Oosterdok.

“Het begon met het omvallen van V&D,” vertelt Annelies Spork, programmadirecteur van House of Skills in de regio Amsterdam. “Het was midden in de crisis, er verdween structureel werk. Tegelijkertijd verschenen er allerlei rapporten over het belang van levenslang leren.”

House of Skills werd ingericht als publiek-private ­samenwerking tussen overheid, uitzendbureaus, bedrijfsleven, branche-organisaties, en kennis- en onderwijs­instellingen. “We zetten in op vaardigheden, met name voor lager en middelbaar opgeleiden. We streven naar een arbeidsmarkt waarin niet alleen diploma’s waarde hebben.”

Mensen die vrezen voor het voortbestaan van hun baan, kunnen bij House of Skills terecht om te kijken naar alternatieven. “Zo houden mensen zelf regie over hun loopbaan. We verkeren nu in een periode van economische hoogtij, maar dat blijft niet altijd zo. Als je als vracht­wagenchauffeur inziet dat je bijvoorbeeld ook prima aan de slag zou kunnen als monteur, geeft dat perspectief.”

House of Skills krijgt een permanente vestiging in de OBA. Spork: “Het ideaal van de OBA en van House of Skills, om mensen te betrekken bij hun eigen ontwikkeling, sluit enorm op elkaar aan. Wij willen lager- en middelbaar ­opgeleiden perspectief bieden. De bibliotheek is een laagdrempelige plek, waar mensen makkelijk komen.”

Zuidas

In de OBA kunnen Amsterdammers zich oriënteren op een nieuwe carrière. Ook kunnen ze workshops en leer­trajecten volgen. “Veel lager- en middelbaar opgeleiden leren beter op de werkvloer dan in de schoolbanken,” zegt Spork. 

“Werken zal er in de nabije toekomst anders uit ­komen te zien. Circulaire economie, woningbouw, zorg, onderwijs, vervoer: dit zijn grootstedelijke vraagstukken waarbinnen veel banen zullen zijn in de komende jaren. Er bestaan veel misverstanden over. Neem duurzame energie: veel mensen denken dan gelijk dat ze het dak van een huis op moeten, terwijl er ook veel professionals nodig ­zullen zijn om mensen bij te staan in die verandering.”

Een kennislaboratorium om 21ste-eeuwse vaardigheden op te doen, te leren en je plaats te vinden in de toekomst: daarmee houdt de ambitie van de OBA niet op. Door het raam van OBA-directeur Martin Berendse zijn de torens van de Zuidas in de verte zichtbaar. Als het aan hem ligt, ligt de toekomst van de bibliotheek dáár. “Mensen zeggen: je bent gek, waarom wil je een bibliotheek openen in een kantoorwijk, aan de rand van de stad.”

OBA NEXT

Lachend pakt hij een kaart van het Amsterdamse metronetwerk. ” Als je hier kijkt, is station Zuid in feite een tweede centrum van de stad. Het wordt de komende jaren een enorm interna­tionaal kruispunt. We willen dat dat ook een plek van ­Amsterdamse jongeren wordt.”

Hij laat een artist impression zien, van wat hij op het oog heeft als OBA NEXT-locatie. Daar moet de nadruk nog veel meer komen te liggen op leren in de toekomst, bijvoorbeeld door jongeren met VR-technologie te laten oefenen voor het praktijkexamen voor hun rijbewijs.

Andere initiatieven, zoals een nog op te richten Huis voor de Journalistiek, moeten ook onderdak vinden aan de Zuidas. Berendse: “In een tijd van nepnieuws is het ­belangrijk om het onderscheid tussen feiten en meningen te blijven maken.”

De plannen zijn nog helemaal niet rond, benadrukt ­Berendse. “In 2025 bestaat Amsterdam 750 jaar. Het zou mooi zijn als we dan een derdegeneratie-OBA kunnen openen, na het oude pand aan de Prinsengracht en dat aan het Oosterdok. Anders doen we het op een andere manier.”

Huis van Alle Talen

De OBA wil meer ruimte bieden aan de vele nationaliteiten en bijbehorende talen die Amsterdam telt, zegt Roel van den Sigtenhorst, hoofd van de doelgroep­afdeling Volwassenen en initiatiefnemer van het Huis van Alle Talen in de OBA.

 “Deze stad is ­superdivers en die culturele ­diversiteit neemt toe. Dat is ­onlosmakelijk verbonden met grootstedelijke vraagstukken ­zoals segregatie en kansen­­­on­gelijkheid. De OBA kan hier een rol in spelen, omdat het het enige Amsterdamse publieke instituut is dat door de hele stad zit, en ­zowel op buurt- als stadsniveau opereert.”

Het Huis van Alle Talen, dat ­fysiek wordt ingericht in OBA Oosterdok en als programma in alle 28 vestigingen wordt aangeboden, is het antwoord van de ­bibliotheek op de eerdergenoemde vraagstukken. 

“Groepen moeten elkaar ontmoeten. In ­levende lijve, maar ook door kennis van elkaar te nemen. We gaan onze collecties vreemde ­talen verder uitbreiden. In plaats van alleen een Arabische collectie, gaan we die combineren met informatie over Arabischtalige landen en gebruiken, bijvoorbeeld.”

Van den Sigtenhorst benadrukt dat taal verder reikt dan nationa­liteit. “We willen met verschillende culturele vertegenwoordigers de diversiteit van de stad laten zien. Zo werken we samen met hiphopcollectief SMIB uit Zuidoost aan de ‘Smibanese Univer­sity’, die vanaf begin augustus programma’s gaat maken voor jongvolwassenen uit Amsterdam, over onderwerpen die ­onderbelicht zijn in het huidige onderwijs. Ondernemerschap, en belastingen bijvoorbeeld. Maar ook spiritualiteit.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool.nl.