Plus

Al dertig jaar werkt Arendo Joustra bij een burgerlijk blad

Arendo Joustra (61) is hoofdredacteur van Elsevier. Afkomstig uit een 'antiburgerlijk' nest viert hij nu de Nederlandse waarden. 'Elsevier staat voor niet meegaan met alle nieuwe wanen.'

Hoofdredacteur Arendo Joustra: 'De felheid van klimaatfanatici vind ik verontrustend' Beeld Martin Dijkstra

Eerst maar eens een misverstand de wereld uit helpen. Elsevier is géén rechts blad, zegt hoofdredacteur Arendo Joustra (61). "Dat denken vooral mensen die het blad niet lezen.

Onze lezers vinden Elsevier Weekblad nuchter en objectief. En ikzelf? Ik vind feiten interessanter dan ideologie."

Joustra is al negentien jaar hoofdredacteur van het grootste opinieweekblad van Nederland. Zolang hij elke dag nog fluitend naar zijn werk gaat, is hij van plan om dat te blijven.

"Ik heb nog zeker vijf jaar tot mijn pensioen," zegt hij, in zijn krap bemeten werkvertrek. Overal liggen boeken, dossiermappen, losse paperassen: het is een kamer zoals je die ziet in klassieke films waarin een journalist voorkomt.

De Elsevierredactie trok twee jaar geleden in dit pand op industrieterrein Overamstel. Dat was nadat het weekblad door Relx (voorheen Reed Elsevier) werd verkocht aan de veel kleinere uitgever New School Media. "Vroeger zaten we bij een echte multinational, met juridische afdelingen, allemaal financemensen, compliancegedoe uit Londen. Opeens vond ik mezelf terug in de Ikea in Amersfoort om stoeltjes uit te kiezen voor op de redactie."

Aanleiding voor het interview is de restyling die het blad onlangs onderging. Volgens Jou­stra een radicale verandering: het blad is iets kleiner, tien pagina's dikker, wordt op ander papier gedrukt en er is meer aandacht voor fotografie.

Maar, geeft hij toe, je moet het blad goed kennen om het te zien. Heftige reacties van abonnees bleven dan ook uit. "We hebben een heel trouwe basis, die vindt het wel prima, zolang we inhoudelijk niet te veel veranderen.

Op de cover van de eerste vernieuwde editie stond Femke Halsema, de tweede was een ode aan veganisme. Ik kan me voorstellen dat menig lezer zich verslikte in zijn glaasje port.
"Dat viel reuze mee hoor. Ik hou als stelregel dat ongeveer tachtig procent van je blad in de sfeer van de lezer moet zitten, de overige twintig procent mag best een beetje prikkelen."

Paste het artikel 'Viva vegan' in die categorie?
"Elsevier heeft een traditie van stukken over populaire sociologie. We houden trends scherp in de gaten en als we ze met cijfers kunnen onderbouwen, dan schrijven we erover."

Maar jullie bezien die maatschappelijke trends wel met een conservatieve bril.
"Nee. Nogmaals, we voelen ons niet conservatief en ook niet rechts. We zijn scherp zonder ideologisch te zijn. Onze achterban loopt grof gezegd van de SGP, via het CDA en VVD tot de rechtervleugel van de PvdA en D66. Daar hou je rekening mee. Er zijn al genoeg andere bladen die de andere kant van het spectrum bedienen."

"Uit de discussies op de redactie blijkt wel dat we liberale opvattingen hebben. We zijn bijvoorbeeld tegen het boerkaverbod, omdat iedereen zelf moet kunnen dragen wat hij of zij wil. Dan maakt het ons niet uit of dat links of rechts is."

"Sowieso moet je nooit de agenda van politici volgen, want die lopen per definitie achter de feiten aan. Wij hebben onze eigen opvattingen. Elsevier pleit al twintig jaar voor kernenergie. In Nederland zit je dan aan de rechterkant, maar in Frankrijk, dat hierin vooroploopt, zijn kerncentrales onder linkse regeringen gebouwd."

"In de jaren negentig zwaaide toenmalig SP-leider Jan Marijnissen in de Kamer eens met de Elsevier, omdat wij als eerste de hoge salarissen en de absurde bonussen in het bedrijfsleven aan de orde stelden."

Hoe bepalen jullie wat jullie als redactie van een onderwerp vinden?
"Door radicaal door te denken, niet met de kudde mee te lopen en onszelf vaak af te vragen: klopt dit wel? Je ziet dat de journalistiek in Nederland zich op een beperkt deel van het speelveld bevindt. Ik heb in de VS gestudeerd, daar worden discussies veel breder gevoerd."

Noem eens een voorbeeld.
"De klimaatdiscussie. Daar schrijven wij al lang over, ver voordat De Telegraaf zich erin ging mengen. Wij ontkennen de opwarming van de aarde niet, noch dat de mens daar een aandeel in heeft. Wel kun je je afvragen of er niet veel te veel haast wordt gemaakt met de maatregelen, en of Nederland voorop moet lopen. Het plan om hele wijken van het gas af te krijgen gaat ver, je komt als overheid dan echt in mensen hun huis."

"Je merkt dat we met dit onderwerp in de overdrive zijn beland. Dat scholieren gaan demonstreren op het Malieveld vind ik prima: hoe eerder ze politiek actief zijn hoe beter. Maar de felheid van klimaatfanatici, de zucht naar doemdenken en de daarbij horende verlossingstheorie vind ik verontrustend."

"In de veertig jaar dat ik in de journalistiek werk, heb ik dit soort groupthink vaker gezien. In de jaren negentig was Elsevier de eerste en enige die schreef over de problemen door immigratie."

"Alles wat wij toen bepleitten, staat nu in het PvdA-verkiezingsprogramma, maar toen werden we voor racisten uitgemaakt. Terwijl iedereen had kunnen zien wat er aan de hand was. George Orwell schreef het prachtige essay 'In front of your nose', waarin hij vaststelt dat velen niet zien wat vlak voor hun neus gebeurt."

Het valt mij op dat Elsevier zich niet enorm roert in het debat over identiteit, de laatste jaren toch hét onderwerp in Nederland.
"Daar schreven wij vijftien jaar geleden al over. In 2016 zetten wij Sylvana Simons al op de cover met de tekst: 'Nederland is ook van haar'. Maar dat debat wordt nu op een dusdanig schreeuwerige manier gevoerd dat ik het niet meer zo interessant vind."

Wierd Duk en Syp Wynia, twee journalisten
die zich roeren op dit onderwerp, zijn allebei vertrokken bij Elsevier Weekblad.
"Dat heeft hier niets mee te maken."

Waarom is Wynia weggegaan?
"Dat moet u echt aan hem vragen, het was zijn keuze. Ik vind het heel jammer."

De oplage van Elsevier is in tien jaar meer dan gehalveerd. Is het einde van de daling in zicht?
"Dat hoop ik. Ook wij zijn onderhevig aan de zwaartekracht in de journalistiek. Onze twee grote concurrenten, Vrij Nederland en HP/De Tijd, zijn inmiddels maandbladen."

Bestaat Elsevier Weekblad over vijf jaar nog?
"Absoluut. En over twintig jaar ook nog. Of dat nog op papier is of online is minder belangrijk."

En heet het dan nog Elsevier?
"Nee. Bij de verkoop door Relx is bedongen dat we de naam nog even mochten houden, maar vanaf juni heten we EW - Elsevier Weekblad, en per december 2020 wordt het EW."

Doet dat pijn?
"Natuurlijk. Elsevier is in 1891 als tijdschrift begonnen. Na de oorlog veranderde het van een maand- in een weekblad. Elsevier boerde toen zo goed dat met dat geld een wetenschappelijke uitgeverij is opgericht. En dat die uitgeverij het blad er uiteindelijk uitgedrukt heeft,waarbij we niet eens onze naam mochten houden, gaf een machteloos gevoel."

Elsevier geeft al jaren boeken uit, die u dikwijls samenstelt. Wat is daar het idee achter?
"Je kunt geld verdienen door artikelen die al geschreven zijn gebundeld uit te geven. De marges daarop zijn groot en het verkoopt aardig."

U gaf onder meer alle kersttoespraken en troonredes van koningin Beatrix uit, en alle regeringsverklaringen. Was dat dan allemaal uit winstbejag?
"Ik heb een erfgoedtic en ben een liefhebber van dit soort uitgaven. Als je alle regeringsverklaringen bij elkaar hebt, kun je patronen zien. In de VS kun je de inaugurele redes van alle presidenten kopen, hier bestaat die traditie niet. Ik vind het jammer dat dit soort belangrijke toespraken niet bewaard blijven. Daarom geeft Elsevier ook elk jaar de door ons georganiseerde HJ Schoo- en Huizingalezing uit in boekvorm."

CV

Geboren
Vlissingen, 19 juli 1957

Opleiding
- Vlissingse School Vereniging
- Christelijke Scholengemeenschap Walcheren in Middelburg
- School voor Journalistiek, Utrecht
- Journalistiek, Ames, Iowa (VS)

Loopbaan
- 1980 de Volkskrant (redactie sociaal-economisch en politiek)
- 1989 Elsevier (politiek, Brussel)
- 1996 Adjunct-hoofdredacteur Elsevier
- 2000 - Hoofd­redacteur Elsevier Weekblad

"We hadden het net over identiteit. Ik vind dat Nederlanders te weinig van hun eigen geschiedenis weten. Wij citeren eerder Churchill dan Colijn, dat is zo jammer. Ik vind het belangrijk dat je als natie weet waar je voor staat. Dat maakt het voor nieuwkomers ook makkelijker om hier te wortelen. Wat is Nederland, waar staan we voor? Voor geld verdienen, handel, praktisch zijn? Of is er meer dat ons bindt?"

Bent u niet veel intellectueler dan Elsevier?
"Dan kent u het blad niet goed. Bij ons kom je evenveel filosofen tegen als in De Groene Amsterdammer, al laten we er ons minder op voorstaan. Ik lees in mijn vrije tijd het liefste oraties en bundels die worden samengesteld voor vertrekkende hoogleraren, maar je moet als hoofdredacteur je eigen passies een beetje beheersen. Ik hou ook van zeilen, maar per jaar mag er maar een keer een zeilfoto in het blad. Het gaat om de lezer, niet om mij."

"Je hoeft als hoofdredacteur niet compleet samen te vallen met je blad. Ik kom uit een gezin dat antiburgerlijk was. Dat is nog erger dan niet burgerlijk. Wij keken neer op alles wat burgerlijk was: planten in de vensterbank, vitrage, eikenhouten meubelen. Burgerlijk stond toen voor benepen, angstig, niet vooruitstrevend. Inmiddels werk ik al dertig jaar bij een blad dat bij uitstek burgerlijk is, en daar trots op is."

Arendo Joustra Beeld Martin Dijkstra

"Elsevier Weekblad staat voor Nederlandse waarden, voor niet meegaan met alle nieuwe wanen en moderniteiten. En ook voor hard werken en je aanpassen waar dat nodig is."

Zou het voor het blad en voor u niet goed zijn als u eens plaatsmaakt voor iemand anders?
"Ik vind dat ik een prachtige baan heb en zorg ervoor dat ik mij omring met jonge mensen, om fris en nieuwsgierig te blijven."

Bij NRC Handelsblad is deze week een interessante vacature ontstaan.
"O, die van hoofdredacteur? Ja, heel interessant, maar niet voor mij."

Uw beste vriendin omschreef u als extreem bescheiden. Op het irritante af.
"Wat moet ik daarop zeggen? Het is de aard van het beestje. En het is heel onbescheiden om over je eigen bescheidenheid te praten."

Misschien zou iemand met uw capaciteiten nog meer kunnen bijdragen aan het maatschappelijk debat dan dat u nu doet?
"Ik werk voor het grootste opinieweekblad van Nederland! En als u mij dan toch dwingt tot onbescheidenheid: Elsevier voelt, meer nog dan De Telegraaf, wat er speelt in Nederland. Als je ons blad leest, dan heb je voorkennis, dan weet je welke kant de samenleving op gaat."

"Wij waren de eersten die zeiden dat er een probleem met immigratie ontstond, dat Nederland in 2005 tegen de Europese grondwet ging stemmen, dat Donald Trump weleens kon gaan winnen. Daarom lezen mensen Elsevier: omdat wij de polsslag van de samenleving weergeven

Opgebiecht

Leermeester "George Orwell, Karl Popper, Leon de Wolff en H.J. Schoo."

De beste uit het vak "Eindredacteuren vormen de stille kracht van de journalistiek. Iedere journalist is zo goed als zijn eindredacteur die zijn fouten eruit haalt en verhalen scherper maakt."

De slechtste uit het vak "Journalisten die zonder kennis van zaken maar van alles opschrijven. 'Ingénu', noemde Hans van Mierlo dat".

Het beste advies dat ik ooit kreeg "Op de School voor Journalistiek kreeg ik les van Piet Heil. Hij leerde ons om bij alles de vraag te stellen: 'O ja, is dat zo?'"

Het slechtste advies "'Een mooi verhaal moet je niet kapotchecken,' zei Martin van Amerongen vaak. Dat moet je dus wel doen."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden