PlusHolland Festival 2021

Age of Rage van Ivo van Hove: deze moord is écht de laatste

Regisseur Ivo van Hove maakte een duister, groots en universeel oerverhaal over wraak, gebaseerd op de nalatenschap van Euripides. ‘Age of Rage wordt een horroravond voor Griek-exegeten.’

Romeinse tragedies: te zien vanaf zondag 30 mei op werkdagen na 22.00 uur op NPO 2 (10 afleveringen). Beeld VPRO
Romeinse tragedies: te zien vanaf zondag 30 mei op werkdagen na 22.00 uur op NPO 2 (10 afleveringen).Beeld VPRO

In zijn tijd bij het Zuidelijk Toneel bracht hij nog twee Griekse tragedies in één voorstelling, Ajax en Antigone, en De Bacchanten regisseerde hij langer geleden ook al twee keer, maar Ivo van Hove leek in zijn jaren bij Internationaal Theater Amsterdam (ITA) het werk van de Griekse theatervaders zoals Euripides wat uit het oog te zijn verloren, op een enkele Antigone na. Nu komt hij keihard terug. Ifigeneia in Aulis, Trojaanse vrouwen, Hekabe, Agamemnon, Elektra en Orestes gemonteerd tot één doorlopend verhaal over woede: Age of Rage.

Natuurlijk was hij ze niet echt uit het oog verloren, in zijn boekenkast nemen ze minstens zoveel ruimte in als grote held Shakespeare. “Ze zijn goed vertegenwoordigd én ik heb Rouw siert Electra gedaan van O’Neill, wat natuurlijk gebaseerd is op de Oresteia. Ik heb juist een grote hang naar de Grieken,” verzekert Ivo van Hove me in een zoomgesprek vanuit zijn werkkamer, waar rijkgevulde boekenplanken het decor vormen.

“Ze zijn alleen theatraal best een uitdaging. Niet zozeer inhoudelijk, want elk decennium laat zich wel teruglezen in de Grieken, maar wel in vorm: er werd een hele theatrale machinerie omheen gebouwd, met een koor en goden. Ik denk dat het koor – de macht of onmacht van het volk – op dit moment heftig leeft in onze samenleving. En wat betreft de goden: dat je je beroept op een hogere macht om je daden te rechtvaardigen, zagen we ook veel de laatste tijd. Plotseling zijn die Grieken dichterbij dan we dachten.”

Er is ook een directe aanleiding om met Age of Rage te ­komen: zijn herontdekking van Euripides. Van Hove: “Naast De Bacchanten en Medea, zijn bekendste stuk, schreef hij nog een heel oeuvre, dat veel onbekender is. Zo wist ik niet van zijn versie van Orestes en van Elektra. De heftigheid daarvan schokte me. In die stukken ­beschrijft hij ­bijvoorbeeld perfect hoe een tunnelvisie en een radica­liseringsproces tot stand komen. Ongelooflijk!”

“Uit wetenschappelijke artikelen bleek dat hij alle fasen beschrijft. Euripides inspireerde me tot wat ik ook met Shakespeare deed in Kings of War en Romeinse tragedies: verschillende stukken samenbrengen vanuit een overkoepelend idee, waarbij je ook dingen laat wegvallen uit die stukken. ­Verwacht dus niet dat we elk stuk nauwgezet opvoeren. Voor Griek-exegeten wordt Age of Rage een horroravond!”

Gerechtvaardigd

Die overkoepelende gedachte ontleende Van Hove dit keer aan de Canadese dichter/vertaler Anne Carson, die voor hem een paar jaar geleden Antigone vertaalde voor zijn regie met Juliette Binoche (2015).

Van Hove: “Die vertalingen zijn fe-no-me-naal. Ik heb een uitspraak van haar op het script geschreven als motto. ‘Why does tragedy exist? Because you’re full of rage. Why are you full of rage? Because you’re full of grief.’ En grief kun je dan vertalen als leed, pijn. Precies wat ik wil vertellen! Het gaat over woede, woede die tot geweld leidt. Mensen die gefrustreerd zijn, zich uitgerangeerd voelen. Die vinden dat ze rechten hebben die ze niet kunnen krijgen, omdat ze uitgebannen zijn uit de samenleving. Euripides beschrijft dat heel mooi; die woede komt ergens vandaan.”

“Het viel me bij het lezen ook op dat elke figuur die in zijn woede tot een moord komt, vindt dat déze moord de allerlaatste moet zijn, maar ook dat hij gelegitimeerd is. In onze voorstelling zullen er elf moorden plaatsvinden en iedereen vindt dat déze moord gerechtvaardigd was.”

Age of Rage, over de geschiedenis van de Trojaanse oorlog en de koninklijke Atridenfamilie, zet behalve een groot deel van het ITA-tableau ook een enorme theatermachine in werking. Het brengt Van Hove in gedachten terug naar de eerste keer. “Kings of War was destijds, in 2007, echt iets nieuws. Ik weet nog dat ik tegen de acteurs zei: ‘We gaan zes uur toneel maken zonder pauze.’ Het werd muisstil. Ze dachten: Ivo is knettergek geworden, dat gaat nooit lukken. Ik was wel overtuigd, maar ook ík wist niet of het ging lukken – tot de eerste try-out kwam en iedereen ‘wauw’ zei.”

Podium op Lowlands

“Leuke bijkomstigheid is dat het goed is voor de saamhorigheid. Onlangs deden we de Romeinse tragedies weer eens, met een aantal mensen in de cast die de voorstelling nog nooit hadden gedaan. Die zeiden allemaal: de ‘familie ITA’ staat echt voor samen iets doen. Dat is mooi.”

Romeinse tragedies is een inspiratie geweest voor veel theatermakers over de hele wereld. Geweldig dat je op zo’n bevrijde manier kunt omgaan met het materiaal van Shakespeare, en het kunt ontsluiten voor een publiek dat anders nooit zou komen. Een jong publiek bovendien. Dat je in en uit kon lopen, kon gaan waar je wilde en foto’s kon maken was heel aantrekkelijk voor een nieuwe generatie. Collega-regisseurs in binnen- en buitenland vertellen me nog geregeld dat het voor hen een eyeopener is geweest. Het was vooral een gevolg van een onderneming die je ­eigenlijk alleen kunt doen in een groot ensemble waar je elkaar kent en vertrouwt en waar je, als je faalt, niet bikkelhard wordt afgerekend.”

Wellicht dat Age of Rage collega’s ook op nieuwe ideeën brengt, met een ‘extreme vorm van muziekgebruik’, zoals Van Hove het cryptisch verwoord, en met dansende ­acteurs. Van Hove: “Ja, acteurs die dansen – dat is een hele klus, het is niet hun taal. Ik haal ze uit hun comfortzone, dus dat wordt hier de grote uitdaging. Gaat dit lukken? We brengen het allemaal samen tot een, wat ouderwets uitgedrukt, Gesamtkunstwerk.”

Over het aandeel daarin van vormgever Jan Versweyveld hult de theatermaker zich nog in nevelen. Na een lange stilte wil hij wel iets onthullen. “Laat ik het zo zeggen: als je de zaal binnenkomt, weet je eigenlijk niet wat er staat,” zegt Van Hove. “Het zou een podium op Lowlands kunnen zijn, een hangar waar iets in aanbouw is. Je herkent niet wat het gaat zijn. Dat is eigenlijk de setting. Daar houden Jan en ik enorm van, dat het pas iets wordt door erin te gaan spelen, door het aan te raken, door er dingen mee te doen. Een ongepolijste vormgeving. Ik weet, dat is heel ­algemeen, maar dit is wat het is. We noemen het de ‘goddelijke machinerie’, met referenties naar de originele vorm van het Griekse theater. Daar moet je het mee doen.”

Age of Rage, voor data en tijden zie: www.hollandfestival.nl.

Romeinse tragedies, 10 afleveringen, vanaf 30 mei, iedere werkdag na 22.00 uur, NPO 2 .

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden