PlusAchtergrond

Afrika zielig? Deze expo probeert dat imago te veranderen

De pop-uptentoonstelling Now Look Here – The African Art of Appearance in Noord laat de kracht van Afrika zien. ‘In de media wordt een zielig beeld van Afrika geschetst. Dat moet veranderen.’

Beeld uit de serie Albus van Justin Dingwall.Beeld Justin Dingwall / ARTCO Gallery

Honger, leed en rampspoed. Het is waar veel mensen aan denken als het over het Afrikaanse continent gaat. Onterecht, vindt kunst­historicus Renny Ramakers (73). Daarom stelde ze de expositie Now Look Here – The African Art of Appearance samen, waarin achttien kunstenaars met Afrikaanse roots een ­eigen verhaal over het continent vertellen. ­Afgelopen weekend opende de expositie in New North, een voormalige loods in Noord.

De paars-blauwe loper is al uitgerold, maar de verdere voorbereidingen voor de grote opening zijn nog in volle gang. Er wordt flink geklust. Af en toe onderbroken door het drillen van een boor of het bonken van een hamer, vertelt ­Ramakers over de expositie. “In de media, en vaak ook in kunst, wordt een zielig beeld van Afrika geschetst. Dat imago moet veranderen.” Met de expositie wil ze een krachtig en optimistisch beeld van het continent neerzetten.

Wereldwijde aandacht

De expositieruimte is gevuld met kleurrijke beelden, veelal van mensen in uitbundige klederdracht. Dat trekt direct de aandacht. En dat is ook precies de bedoeling, aldus Ramakers. “Dankzij het uiterlijk vertoon valt iets op. Daarna word je meegesleept in een dieper verhaal.”

Een voorbeeld daarvan is de fotoreeks van de Zuid-Afrikaanse Mary Sibande, waarin zij zelf afgebeeld staat in een bombastisch fel blauw pak, herkenbaar als de kleding van een dienstmeid. Alle vrouwen in Sibandes familie waren huishoudsters van witte families, vertelt Ramakers. In de fotoreeks is ze gekleed als huishoudster, maar dan niet in dienstbare houding. “Ze staat er geweldig krachtig op. Op elke foto staat ze nog trotser dan op de vorige.”

Voor Ramakers is de tentoonstelling een pleidooi voor de kracht van beeld. Het project ­Chapungu – The Day Rhodes Fell van kunstenaar Sethembile Msezane, illustreert deze kracht. Ze protesteerde in Kaapstad tegen een standbeeld van de omstreden Cecil Rhodes, voormalig kolonist en premier van de Kaap­kolonie, door zelf urenlang op een sokkel tegenover het standbeeld te staan. Zodra de sculptuur van Rhodes werd verwijderd, spreidde Msezane haar armen, en daarmee de vleugels die ze droeg. Een symbool voor vrijheid. Ze verwierf wereldwijde aandacht met haar actie.

uit Mary Sibandes fotoreeks waarin ze gekleed is als ‘huishoudster’.Beeld Mary Sibande

Protest

Ramakers: “Ze had een documentaire kunnen maken over dekolonisatie, maar in plaats daarvan heeft ze het verhaal beeldend verteld. Dat maakt het extra sterk.” Twee foto’s van de protest­actie zijn te zien in de expositie.

Emo de Medeiros (40) – geboren in Frankrijk, getogen in Benin – vertelt met zijn project ook een ander verhaal over Afrika dan het gebruikelijke narratief. Hij maakte drie films voor de tentoonstelling, samengesteld uit fragmenten uit 512 andere video’s, allemaal door De Medeiros zelf geschoten. Zittend op paarse en groene zitzakken temidden van de tentoonstelling, vertelt hij over zijn project.

In de films zijn uitbundig dansende kinderen in explosief gekleurde kleding te zien. Ze vieren Kaleta, een traditie uit Benin waarbij kinderen verkleed langs de deuren gaan, een dansje doen en daar vervolgens geld voor krijgen toegestopt. Het is een van De Medeiros’ eerste jeugdherinneringen.

Het project is een ode aan menselijke veerkracht. De veerkracht van teruggekeerde tot slaaf gemaakte Afrikanen om precies te zijn.

Na een opstand tegen slavernij in Salvador, ­Brazilië, werden deelnemers geëxecuteerd of verbannen en teruggestuurd naar Afrika. Vanwege de haven in het Beninse stadje Ouidah kwamen velen van hen in Benin terecht. Zij ­bedachten Kaleta.

Veel terugkeerders waren een groot deel van hun leven in Brazilië, sommigen werden er zelfs geboren. “Zij werden meegenomen uit hun thuisland en tot slaaf gemaakt, om daarna teruggestuurd te worden naar een vrij Afrika,” vertelt De Medeiros. Hoe zij zich na lange ­af­wezigheid weer konden vermengen met de Afrikaanse cultuur, intrigeerde de kunstenaar. “Het klassieke verhaal rondom slavernij draait om een verhaal van slachtofferschap. Het ontstaan van Kaleta symboliseert juist de triomf van verzet.”

Schijn bedriegt

De kostuums van de dansende kinderen zien er Afrikaans uit, vindt ook De Medeiros. Toch blijkt dat schijn hier bedriegt. Hij wijst naar de sokken: “Kijk, hier kun je het symbool van Wales op zien. En die maillot komt uit Nederland.” Andere onderdelen van de vrolijke outfits zijn onder meer rijstzakken uit China, een sjaal uit Schotland en een voetbalshirt uit Brazilië.

Volgens De Medeiros is dat symbolisch voor Afrika als continent: “Het Afrikaanse continent is doordrenkt met invloeden uit andere culturen.” En ook dat verhoudt zich weer tot Kaleta: dat is een mix van Halloween uit Amerika, carnaval uit Brazilië en traditionele maskerades uit Benin.

De vrolijke films met een gelaagde betekenis passen in het narratief van de tentoonstelling. Ramakers: “Uiterlijk vertoon en aandacht voor kleding zijn niet oppervlakkig. Het vertelt een verhaal. Dat weten ze in Afrika al lang.”

Now Look Here – The African Art of Appearance, t/m 23-2 te zien in New North, Asterweg 17.

Uit Emo De Medeiros’ serie KaletaBeeld Kaleta
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden