AFK komt door crisis miljoenen tekort: ‘Als de taart op is, is de taart op’

De coronacrisis hakt er toch al fors in bij de kunstensector. Nu blijkt het Amsterdams Fonds voor de Kunst ook nog eens miljoenen tekort te komen. ‘Zo hard is dit systeem.’

Annabelle Birnie: ‘Ik kan de wethouder verzoeken de taart iets groter te maken.’Beeld Eva Plevier

“We komen 6,6 miljoen tekort om alle instellingen die volgens onze criteria honorabel zijn een vierjarige subsidie te geven. Dat is een fors bedrag,” stelt Annabelle Birnie, directeur van het Amsterdams Fonds voor de Kunst. “Deze plannen waren goed, maar slechts twee derde kan worden gehonoreerd met ons budget, een derde van de honorabele instellingen valt eruit. Dat was vier jaar geleden overigens ook al het geval: toen waren er ook instellingen die wél honorabel waren terwijl er geen budget meer was.”

206 culturele instellingen – van theatergroepen, dansgezelschappen en orkesten tot debatpodia, erfgoedorganisaties en musea – hebben maandagochtend van het Amsterdams Fonds voor de Kunst (AFK) bericht gekregen of ze al dan niet in aanmerking komen voor de regeling Vierjarige subsidies 2021-2024. De instellingen hadden in totaal 39.568.070 euro aangevraagd om hun plannen voor de komende vier jaar te realiseren, terwijl het AFK ‘maar’ 19.680.000 euro had te verdelen – een overvraging van 201 procent. Birnie: “Dat betekent dat er ook goeie plannen zijn die niet voor subsidie in aanmerking komen. In alle disciplines. Dat is het systeem, daar kan ik niks aan veranderen.”

Dat heeft door de coronacrisis nog grotere gevolgen dan normaal; instellingen die misgrijpen bij het AFK komen ook niet in aanmerking voor noodsteun van de gemeente.

“Ik draai het liever om: gehonoreerde instellingen komen ook in aanmerking voor de noodkas van de gemeente. Dat telt op, maar dat is logisch: instellingen die de beste plannen hebben en voldoen aan de subsidiecriteria wil je als eerste behouden voor de stad.”

Alle plannen zijn getoetst op vier criteria: artistiek belang, uitvoerbaarheid, belang voor de stad en diversiteit en inclusie. Hoe verhouden die zich tot elkaar?

“Artistiek belang is het zwaarstwegende criterium, maar diversiteit en inclusie is deze ronde op verzoek van de wethouder ook een van de hoofdcriteria. Het belang voor de stad is wat steviger aangezet. Maar waar we vier jaar geleden nog de zakelijke kwaliteit van de hele organisatie beoordeelden, kijken we nu of het ingediende plan uitvoerbaar is met de aangevraagde middelen. Dat is feitelijk een lichtere toets. Dat heeft te maken met de groei van de stad; er ontstaan overal nieuwe initiatieven en waar nieuwe initiatieven ontstaan, zijn de organisaties vaak groeiende en in zakelijk opzicht meestal wat minder volwassen.”

Zijn de commissies ook diverser en inclusiever dan vier jaar geleden?

“We letten altijd al op de samenstelling van onze commissies. Maar omdat er nieuwe criteria waren, hebben we gezocht naar adviseurs die die criteria goed kunnen beoordelen. Het gaat om de juiste balans tussen expertise over de discipline, een goede afspiegeling van de wijk of de stad én kennis op gebied van de verschillende criteria.”

Op instigatie van de Kunstraad wordt het aantal kunstinstellingen dat rechtstreeks door de gemeente wordt gesubsidieerd in de volgende kunstenplanperiode fors uitgebreid. Naast 21 ‘topinstellingen’, waaronder het documentairefestival Idfa, Toneelgroep Amsterdam, Het Concertgebouw en Nationale Opera & Ballet, gaan op verzoek van cultuurwethouder Touria Meliani ook 14 kleinere instellingen die voorheen subsidie ontvingen van het AFK deel uitmaken van de zogenoemde Amsterdamse Basisinfrastructuur (A-Bis), waarvoor 73,5 miljoen euro beschikbaar is. Op die manier zal de A-Bis volgens Meliani de komende jaren beter de veelkleurigheid, dynamiek en het kosmopolitisch karakter van Amsterdam representeren.

Wat zijn de gevolgen van die overheveling voor het AFK?

“Het maakt ons budget kleiner en zet de boel meer vast. Het AFK beoordeelt het flexibele deel: alles waarmee je accenten legt in de stad en voor meer dynamiek en pluriformiteit zorgt. Als je kijkt naar de lijst met instellingen die we hebben gehonoreerd ben ik nog steeds heel tevreden. In alle stadsdelen zijn er interessante nieuwkomers en instromers: The Black Archives in Oost, Sociëteit Sexyland in Noord, George & Eran, het huisgezelschap van De Meervaart, in Nieuw-West. Dat zijn stuk voor stuk instellingen die de komende vier jaar de koers van de stad gaan bepalen. Die ervoor gaan zorgen dat er meer borging komt in de buurten en de wijken en dat Amsterdam een meer diverse en inclusieve stad wordt.”

Het AFK komt 6,6 miljoen tekort om alle instellingen die volgens jullie criteria honorabel zijn een vierjarige subsidie te geven.

“Er zijn veel hogere bedragen aangevraagd, en als de plannen goed zijn en de bedragen goed zijn onderbouwd, dan hebben we die, waar mogelijk, gehonoreerd.”

Het grootste knelpunt is theater.

“Aan die kant spelen verschillende dingen mee: er zijn meer aanvragen gedaan dan vier jaar geleden, ook omdat er makers en instellingen van buiten naar Amsterdam zijn gekomen. De kwaliteit van de aanvragen is hoog en de motivatie en de argumentatie om te groeien is in veel gevallen heel overtuigend. En juist voor theater hebben we minder budget beschikbaar. Daardoor hebben we maar achttien instellingen kunnen honoreren en grijpen 27 instellingen mis die volgens onze criteria ook honorabel zijn.”

Wat nu?

“Het AFK heeft er bij de wethouder voor gepleit om 1,87 miljoen euro aan het budget toe te voegen. Met die 1,87 miljoen euro extra komt het percentage met elf extra honoreringen binnen theater ongeveer gelijk met die in de andere disciplines, bereik je een betere pluriformiteit over de hele stad en creëer je een beter pallet.”

Heeft het AFK enig idee waar dat geld vandaan moet komen?

“Dat is niet aan ons, maar aan de raad, maar er zijn natuurlijk altijd oplossingsrichtingen te bedenken. Je zou de niet bestede gelden binnen het Kunstenplan kunnen aanspreken of kunnen kijken of er geschoven kan worden binnen bestaande regelingen – dat zijn zo’n beetje de opties.”

Wat als jullie geen gehoor vinden bij de wethouder?

“Zoals het er nu voorstaat, kan het AFK achttien fantastische theaterinstellingen honoreren. Vanwege het beschikbare budget moeten we alle andere afwijzen. Zo hard is het; dat is de consequentie van het systeem waarvoor is gekozen. Als de taart op is, is de taart op. Ik kan hem niet groter maken dan ie is. Maar ik kan de wethouder wel verzoeken ’m iets groter te maken en dat hebben we gedaan.”

Onder die elf bungelt ook nog een aantal grote namen.

“Dat is in de andere disciplines ook zo, er zijn altijd instellingen die onder de budgettaire zaaglijn vallen. Dat is het systeem: de beste plannen krijgen subsidie. Voor de andere instellingen zijn er nog genoeg andere mogelijkheden, van een tweejarige subsidie tot project- en programmaregelingen. Als je deze ronde geen subsidie krijgt, betekent dat niet dat er geen andere mogelijkheden meer zijn.”

Vierjarige subsidie

Behandelde aanvragen: 206
Toegekende aanvragen: 115 (56%)
Aangevraagde subsidie: 39.568.070 euro
AFK-budget voor vierjarige subsidies: 19.680.000 euro (budget 201% overvraagd)
Bedrag dat AFK tekortkomt om alles wat honorabel is te subsidiëren: 6.602.089 euro

De grootste toekenningen

Bellevue: 1.310.000 euro
De Krakeling: 1.160.000 euro
Rembrandthuis: 760.000 euro
Rialto: 620.000 euro
Orkater: 575.000 euro
Cinekid: 506.570 euro

Nieuwkomers (totaal 28)

New Urban Collective: 200.000 euro
Sociëteit Sexyland: 175.000 euro
George & Eran Producties: 150.000 euro
St. Amsterdam Dance Event: 70.000 euro
Trouble Man (Sadettin Kirmiziyüz): 65.000 euro

Niet gehonoreerd

Ons’ Lieve Heer op Solder (695.344 euro gevraagd)
De Kleine Komedie (810.170 euro gevraagd)
W139 (375.000 euro gevraagd)
Urban Myth (315.000 euro gevraagd)
Toneelgezelschap Dood Paard (260.000 euro gevraagd)
Art Zuid (320.000 euro gevraagd)
Museum Van Loon (176.513 euro gevraagd)
Van Eesteren Museum (150.000 euro gevraagd)

In 2017-2020 gesubsidieerd door het AFK, nu overgeheveld naar de A-Bis

CBK Zuidoost
De Appel
Waag
Nowhere
ISH
SLAA
Amsterdam Sinfonietta
Asko|Schönberg
Cappella Amsterdam
Nederlands Blazers Ensemble
Likeminds

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden