PlusAchtergrond

Actrice Charlie Chan Dagelet over bevrijding WO2: ‘In Indonesië was de ellende nog lang niet voorbij’

Toen de vlaggen in Amsterdam wapperden voor de bevrijding, was Nederlands-Indië nog verre van vrij. Hoe werd het einde van de Tweede Wereldoorlog door Indonesiërs, Molukkers en Indo’s beleefd? Voor Theater Na de Dam staat Charlie Chan Dagelet in De Oost bevrijd?: ‘Ik schaam me hoe slecht ik mijn eigen geschiedenis kende.’

Lorianne van Gelder
Charlie Chan Dagelet: ‘Mijn moeder is Moluks, maar ik kende deze geschiedenis eigenlijk maar heel oppervlakkig.’ Beeld Nienke Veneboer
Charlie Chan Dagelet: ‘Mijn moeder is Moluks, maar ik kende deze geschiedenis eigenlijk maar heel oppervlakkig.’Beeld Nienke Veneboer

5 mei 1945 was zeker niet voor iedere Nederlander Bevrijdingsdag. De oorlog met Duitsland was voorbij, maar meer dan 35 miljoen Nederlandse onderdanen aan de andere kant van de wereld hadden nog te maken met de Japanse bezetter. En niet lang nadat op 15 augustus 1945 ook Japan zich over had gegeven en er echt een einde gekomen was aan de Tweede Wereldoorlog, brak er een onafhankelijkheidsstrijd los, waarvoor Nederland troepen naar Nederlands-Indië stuurde.

“In Europa vierden we feest, maar in Indonesië was de ellende nog lang niet voorbij,” benadrukt regisseur Olivier Diepenhorst (38) van De Oost Bevrijd? “Ik kende de verhalen niet goed, maar begrijp nu veel beter hoe het voor veel Molukkers en Indonesiërs moet zijn geweest,” zegt Charlie Chan Dagelet (35), actrice in de voorstelling.

Want nadat in 1949 de onafhankelijkheid van Indonesië was erkend, moesten duizenden Nederlanders van Europese, Indische en Molukse afkomst naar Nederland toe. En erg warm werden ze niet altijd ontvangen.

Altijd ontheemd geweest

Ter gelegenheid van Theater Na de Dam, dat sinds 2010 theatervoorstellingen organiseert aansluitend aan de Nationale Herdenking op de Dam, schreven Dido Michielsen, Reggie Baay en Sylvia Pessireron, allen met wortels in ‘De Oost’, drie monologen vanuit respectievelijk het Indische, Indonesische en Molukse perspectief. Charlie Chan Dagelet, Marcel Hensema en Denise Aznam spelen de monologen.

“Ik vind het een enorme eer dat ik de stem mag zijn van Sylvia Pessireron en de Molukse kant,” zegt Dagelet. “Zij vertelt hoe het voor haar vader is geweest, die als KNIL-militair voor Nederland had gevochten, gedwongen naar Nederland kwam. Mijn moeder is Moluks, maar ik kende deze geschiedenis maar heel oppervlakkig. Mijn opa is jong overleden, en heeft er ook weinig over verteld. Ik schaam me eigenlijk hoe slecht ik die verhalen ken.”

Het verbaast haar dat er zo weinig aandacht voor het onderwerp is geweest op school. “Omdat we van huis uit hier ook niet over praatten. Het zou ook het Indisch zwijgen kunnen zijn, maar had ons er dan over onderwezen.”

Er is een deel in het stuk van Sylvia Pessireron dat voor Dagelet de kern vat en haar het meest raakte. “Ze beschrijft dat haar vader na jaren eindelijk terug kan naar de Molukken. Dan ziet ze voor het eerst dat haar vader een vrolijke, uitbundige man is. Dat zegt zo veel. Hij was altijd ontheemd geweest.”

Toevallig speelt Dagelet binnenkort op Theaterfestival Oerol ook een rol die met Indonesië te maken heeft. Het is bijna een inhaalslag om haar eigen geschiedenis beter te leren kennen. “Maar dan ga ik als strijder op een soort wraaktocht tegen de Hollanders.”

Wedstrijd van leed

Regisseur Olivier Diepenhorst had al ervaring met het regisseren van verhalen over Nederlands-Indië en Indonesië met zijn regie van De tolk van Java (naar het boek van Alfred Birney) en Lichter dan ik, naar een boek van Dido Michielsen.

Dat er in De Oost Bevrijd? nadrukkelijk voor drie perspectieven wordt gekozen, vindt hij niet meer dan logisch. “Te vaak wordt het verhaal van Nederlands-Indië juist door witte Nederlanders, die zich er niet in hebben verdiept, als één pot nat gezien. Maar Molukkers, Indo’s en Indonesiërs hebben die tijd elk zo anders beleefd.”

In het stuk is het de kunst om de verhalen uit elkaar te houden, maar ze ook te kunnen laten schuren en te laten zien waar ze elkaar raken, zegt Diepenhorst. Reggie Baay schreef bijvoorbeeld over zijn Indonesische oma die misschien zijn Nederlandse wortels zou veroordelen en wantrouwend naar de rouwkransen op de Dam zou kijken, waar al jaren weinig plek is voor de Indonesische slachtoffers van de Tweede Wereldoorlog.

“Het was niet makkelijk om het niet te moraliserend te maken, maar om ruim zeventig jaar na dato alleen met een vinger te wijzen, wil ik niet,” zegt Diepenhorst. “Het is ook geen wedstrijd van leed,” vult Dagelet aan. “Het zijn vooral eerlijke verhalen, die weinig zijn gehoord.”

Diepenhorst: “Ik hoop vooral dat we ons hier met zijn allen over buigen. Het zijn getuigenissen die worden afgelegd. We gaan de pijn niet uit de weg.”

De Oost Bevrijd? speelt op 4 mei om 21.00 uur in Carré.

Theater Na de Dam

Bijna dertig voorstellingen spelen in het kader van de Dodenherdenking op 4 mei. Aanraders zijn onder andere Meer dan bauxiet, over Suriname tijdens WOII, door Emma Lesuis, De Joodse raad van Mugmetdegoudentand, familievoorstelling De Brieven van Mia van George en Eran Producties, STEFFA over flamencodanseres Steffa Wine bij Internationaal Theater Amsterdam, en Boekman over de Joodse wethouder Emanuel Boekman, in de Nationale Opera & Ballet. Theater Na de Dam programmeert ook in andere steden in het land: van Rotterdam tot Laren en van Alphen aan den Rijn tot Nijmegen. Het volledige programma is te vinden op theaternadedam.nl.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden