Plus

Achter Het Huis laat zien: Anne is geen granieten monument

De voorstelling Achter Het Huis gaat een stap voorbij Anne Franks dagboeken. Ilja Leonard Pfeijffer en Anne van der Burg over hun interpretatie van Het Achterhuis.

Anne van der Burg als Anne Frank in Achter het huis, dat is geschreven door Ilja Leonard Pfeijffer. Beeld Ben van Duin

"Regisseur Johan Doesburg wilde graag een bewerking maken van Het Achterhuis," zegt tekstschrijver Ilja Leonard Pfeijffer (49) via de telefoon vanuit woonplaats Genua.

"Niet ultrarealistisch met mannen in uniformen uit 1942 die luid op de deur bonzen en in laarzen over het podium stampen. Hij was geïnteresseerd in de relaties in een groep mensen, die twee jaar in een claustro­fobisch kleine ruimte opgesloten zitten en één ding weten: de buitenwereld is hen uiterst vijandig gezind."

"We hebben het verhaal uit de historische context gehaald en universeler gemaakt. Zo schrijf ik 'de bezetter' en 'ons volk' in plaats van Joden om de mogelijkheid open te laten dat het verhaal ook van toepassing is op andere situaties."

"Ik heb geprobeerd de basis van het dagboek te behouden, maar ik wilde een fictieve voor­stelling maken over de vraag in hoeverre menselijke verhoudingen in een miniatuursamenleving onder druk komen te staan."

"Je leest in het dagboek van Anne Frank wel over spanning en ruzies, maar je moet beseffen dat het is geschreven door een meisje van 13 jaar dat vooral bezig is met haar eigen beslommeringen. Je zou je ook kunnen voorstellen dat er zich daarbinnen dingen hebben afgespeeld waarvan zij geen weet had."

"Voor een deel is de voorstelling een voortzetting van wat er in het dagboek staat, bijvoorbeeld als je ziet dat de ­relatie tussen vader en moeder Frank misschien niet zo goed was. Voor een deel is het mijn fantasie."

Buitengesloten
"Nog steeds bestaat de mythe Anne Frank, maar wij kijken met een kritische blik naar haar," zegt actrice Anne van der Burg (26), die Anne Frank speelt. "Dat maakt haar menselijk, brengt haar dichterbij. Ik probeer Anne grillig neer te zetten, want ook zij kampte met angst en wanhoop. Het is goed als dingen wringen, als niet alles perfect klopt. Net als elk ander kind schold ze weleens, Anne Frank was geen heilige."

"Mijn vader is Joods. Hij ging naar de synagoge en droeg een keppeltje. De Tweede Wereld­oorlog is een beladen onderwerp. Als kind voel je dat. Je wilt niet peuren in die pijn en al dat leed. Ik stelde vooral veel vragen aan mijn oudere zus, om mijn vader niet te belasten."

"Mijn ouders hebben zich wel afgevraagd hoe ze de geschiedenis voor hun kinderen inzichtelijk konden maken. Ze namen ons mee naar de synagoge in Enschede, het Joods Historisch Museum in Amsterdam en het Jüdisches Museum in Berlijn. Toen ik 10 was, gingen we naar het Anne Frank Huis. In die tijd begon ik vragen te stellen: waarom ben ik niet Joods?"

"Joden vieren geen Kerstmis, wij hebben onze eigen tradities. Zo vieren wij Christnukah, een mix van Kerst en Chanoeka, het lichtjesfeest. En in het weekend maakt mijn moeder vaak challe, Joods vlechtbrood. Ik zat op een katholieke basisschool in Enschede en bijna de hele klas deed eerste communie. Ik hoor hier niet bij, dacht ik. Niet Joods, niet katholiek. Dus ik voelde me buitengesloten."

"Toen ik 14 jaar was, las ik het dagboek van ­Anne. Ik voelde verwantschap. Vanwege de ­geschiedenis van mijn vaders familie en omdat ik Anne heet. We waren allebei jong, bovendien schreef ik dikwijls dingen die ik niet begreep in een schriftje."

"Het relaas van Anne Frank is niet alleen het verhaal van mijn familie, maar van heel veel kinderen die een oorlog meemaken. Toen ik 14 jaar was, kon ik niet wachten om van school te gaan, terwijl Anne en Margot niets ­liever willen dan onderwijs. Ze willen spelen en nieuwe dingen ontdekken, maar ze worden ­zomaar uit het leven gerukt."

Uitzichtloos
"Het dagboek van Anne Frank is geen onaantastbaar monument," zegt Pfeijffer. "Het heeft enorm veel zeggingskracht en is tot op de dag van vandaag relevant. Ik heb bij het schrijven vaak aan vluchtelingen gedacht. In Italië, en in in Genua zeker, worden we elke dag met vluchtelingen en uitzichtloosheid geconfronteerd."

Van der Burg: "In het Achterhuis, waar ik nu vier keer ben geweest, wilde ik steeds stiekem naar buiten kijken. Ik voelde de benauwdheid, alsof de muren en geblindeerde ramen op me af kwamen. Weer buiten voel je de frisse lucht, zie je het licht en hoor je de blaadjes weer aan de bomen."

"Het idee alleen al, écht opgesloten zitten als jong meisje: je wilt de seizoenen voorbij zien komen, maar je moet twee jaar in een ruimte zitten met mensen die je niet hebt gekozen."

"Om barbarij te ontlopen, creëren ze een soort gevangenis voor zichzelf en binnen staat hun eigen beschaving plots onder druk," zegt Pfeijffer. "Achter Het Huis gaat over die paradox. Ik wilde onderzoeken wat zo'n extreme situatie los­maakt."

"Zeker als die omstandigheden twee jaar duren, ga je echt niet braaf zitten wachten. Uit angst en spanning ontstaat de vraag in hoeverre ze zelf dader zijn en dus deel uitmaken van dat waarvoor ze vluchten. Maar zo zwart-wit is het niet, ze maken allemaal een ontwikkeling door waaruit mooie dingen voortkomen, zelfinzicht bijvoorbeeld."

"En ondanks alles zijn ze in beginsel gedreven door solidariteit. Ze houden zich uit levensbelang aan elkaar vast, tegen de vijandige buitenwereld. Ze hebben geen keuze, maar dat groepsgevoel is positief."

Symbool van veerkracht
Pfeijffer: "Anne is een symbool van veerkracht. Haar veerkracht raakt me, die van alle mensen trouwens, die in een extreme situatie hun best doen gewoon een meisje of jongen van 13 jaar te zijn. En vrolijk. Indrukwekkend vind ik. Dat ze tot op het laatst nog van alles hoopt, maakt het ook zo tragisch."

Van der Burg: "Ergens merkt Anne op: 'We zijn omsingeld door een buitenwereld vol gevaren, maar we houden stand omdat we een team zijn.' Voor mij heeft Anne te maken met het geloof en de hoop dat alles goed komt, ondanks alle verschrikkelijke dingen in de wereld."

"Het idee van de goedheid van de mens; de mens is niet slecht, de mens is zo geworden. Anne kon haar emoties en idealen heel goed verwoorden, ik heb geleerd van haar ruimdenkendheid en menselijkheid. Iedereen had Anne Frank kunnen zijn."

Achter het huis: vanavond première in Haarlem. Meer informatie op hummelinckstuurman.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden